---

နယူးယောက်မြို့၌ SpaceX ၏ စတော့ရှယ်ယာများ စာရင်းဝင်ရောင်းချမှု စတင်ပြီးနောက် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့ရာ တည်ထောင်သူနှင့် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် အီလွန် မတ်စ်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုတန်ဖိုးသည် ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံကျော်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ Bloomberg နှင့် Forbes ၏ ခန့်မှန်းချက်များအရ မတ်စ်သည် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ထရီလီယံနာ ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည့် SpaceX သည် သောကြာနေ့ မွန်းတည့်ချိန်၌ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် public trading စတင်ခဲ့ပြီး အဖွင့်ဈေး ဒေါ်လာ ၁၅၀ မှ ချက်ချင်း ဒေါ်လာ ၁၆၈.၉၀ (ET မွန်း ၁၂:၅၀ ဝန်းကျင်) သို့ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။ ထိုဈေးနှုန်းအရ ကုမ္ပဏီ၏ market value သည် ဒေါ်လာ ၂.၂၁ ထရီလီယံအထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မတ်စ်၏ စုစုပေါင်းပိုင်ဆိုင်မှုကို Forbes ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဒေါ်လာ ၁.၁ ထရီလီယံအထိ တက်လှမ်းစေခဲ့သည်။

မတ်စ်က SpaceX ကို ယခုအချိန်တွင် စတော့ရှယ်ယာထုတ်ရောင်း (IPO) လုပ်ခြင်းမှာ အာကာသထဲတွင် ဂြိုဟ်တုများနှင့် ဒေတာစင်တာများ တည်ဆောက်ရန်၊ နောက်ဆုံးတွင် မားစ်ဂြိုဟ်ပေါ်၌ လူနေထိုင်ရာ ကိုလိုနီ တည်ထောင်ရန် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေ ရရှိရေးအတွက် ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ Nasdaq တွင် “SPCX” အမည်ဖြင့် စတင်ရောင်းချသည့် အခမ်းအနားတွင် SpaceX ၏ တောင်ပိုင်းတက္ကဆပ်ပြည်နယ်ရှိ Starbase မှ virtual bell-ringing ဖြင့် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး “လူသားမျိုးနွယ်ကို ဂြိုဟ်ပေါင်းစုံအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်စေရန်” ဟု ၎င်းက ထပ်မံအလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။

“အာကာသယာဉ်မှူး မဖြစ်ရလည်း ရပါတယ်။ တကယ်တမ်းတော့ သင်ကိုယ်တိုင်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု မတ်စ်က ပြောပြီး “ဒီကြေညာချက်ကို ကြည့်နေတဲ့ မည်သူမဆိုကို SpaceX က လကမ္ဘာ၊ မားစ်ဂြိုဟ်၊ နောက်ဆုံးမှာ အဲဒီထက်ကျော်လွန်တဲ့နေရာအထိ ခေါ်ဆောင်နိုင်အောင် လုပ်ချင်တယ်” ဟု ဆိုခဲ့သည်။ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် နောက်ကျမှုများကြောင့်လည်း လူသိများသည့် မတ်စ်သည် SpaceX တစ်နှစ်လျှင် ဘီလီယံချီ ဆုံးရှုံးနေသော်လည်း IPO အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု မြင့်တက်လာအောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။

စျေးကွက်မဖွင့်မီ ရှယ်ယာတစ်စု ဒေါ်လာ ၁၃၅ ဖြင့် ဝယ်ယူခွင့် ရရှိခဲ့သော institutional investors နှင့် retail investors နှစ်ဖက်စလုံး ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ SpaceX ရရှိခဲ့သည့် ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ ၇၅ ဘီလီယံသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် Saudi Aramco ရရှိခဲ့သည့် စံချိန်တင် IPO ကိုပင် ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီက မားစ်ပေါ်တွင် လူ ၁ သန်းနေထိုင်မည့် ကိုလိုနီ တည်ထောင်မည်ဟုသာမက၊ အခြားအာကာသစခန်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ဘောလုံးကွင်းအရွယ် ဒေတာစင်တာများကို လှည့်ပတ်အာကာသထဲ ထုတ်လွှတ်ခြင်း၊ AI လုပ်ငန်းပြိုင်ဆိုင်မှုတွင် Anthropic နှင့် OpenAI တို့ကို ကျော်ဖြတ်ခြင်း စသည့် ရည်မှန်းချက်များကိုလည်း ကြေညာထားသည်။

သို့သော် ထိုရည်မှန်းချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် SpaceX သည် လက်ရှိ rocket နှင့် satellite လုပ်ငန်းမှ ရရှိနေသည့် ဝင်ငွေထက် ဘီလီယံအတော်များများ ပိုမိုလိုအပ်နေကြောင်း သိရသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အစမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၃၁ ရက်အထိ ကာလအတွင်း ကုမ္ပဏီသည် ဒေါ်လာ ၈.၇ ဘီလီယံ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ IPO ကို အတူတကွ ပံ့ပိုးခဲ့သည့် Wall Street ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်များက စိတ်လှုပ်ရှားနေကြသော်လည်း Morningstar ကဲ့သို့ သုတေသနအဖွဲ့အချို့က SpaceX ၏ နည်းပညာ အတည်ပြုမရသေးမှုနှင့် အရင်းအနှီးလိုအပ်ချက် ကြီးမားမှုတို့ကြောင့် စတော့ဈေးနှုန်းသည် “သိသိသာသာ အလွန်အကျွံ တန်ဖိုးထားထားသည်” ဟု သုံးသပ်သည်။ Morningstar ၏ ခန့်မှန်းတန်ဖိုးမှာ ဒေါ်လာ ၇၈၀ ဘီလီယံသာဖြစ်ပြီး IPO တန်ဖိုး၏ တစ်ဝက်မကျော်သာ ရှိသည်။

မတ်စ်သည် ယခင်ကလည်း မဖြစ်နိုင်သလောက်ဟု ထင်ရသည့် အောင်မြင်မှုများ ရရှိဖူးသည်။ Zip2 နှင့် PayPal နှစ်ခုမှ ရရှိခဲ့သော ဒေါ်လာ သန်း ၂၀၀ ခန့်ကို အသုံးပြုပြီး SpaceX ကို စတင်တည်ထောင်ကာ Tesla တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့သည်။ SpaceX က ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သော rocket နည်းပညာကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး Tesla ကလည်း လျှပ်စစ်ကားများကို လူကြိုက်များစေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ကြွယ်ဝမှုအများစုမှာ မရယူရသေးသည့် စတော့များနှင့် Tesla သို့မဟုတ် SpaceX က သတ်မှတ်ထားသည့် အောင်မြင်မှုရည်မှန်းချက်များ ပြည့်မီမှသာ ရရှိမည့် grant များဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ Tesla ၏ လတ်တလော လုပ်ခလစာအစီအစဉ်ကြောင့် ဗာတီကန်၏ ဝေဖန်မှုကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။

Tesla သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စာရင်းဝင်ပြီးနောက် ရှယ်ယာရှင်များအတွက် ၂၀,၀၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ပြန်အမ်းငွေ ရရှိစေခဲ့ပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအတွက် တန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၁.၂ ထရီလီယံကျော် ဖန်တီးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ SpaceX သည် ယခုနှစ် စာရင်းဝင်မည့် “megacap” ကုမ္ပဏီ ၃ ခုအနက် ပထမဆုံးဖြစ်ပြီး Anthropic နှင့် OpenAI တို့လည်း ဆက်လက်ပါဝင်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ Nasdaq ကလည်း SpaceX ကို index-linked funds များတွင် ၁၅ ရက်အတွင်း ထည့်သွင်းနိုင်ရန် စည်းမျဉ်းပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအနေဖြင့် ကုမ္ပဏီရှယ်ယာများကို ပိုမိုစောစီးစွာ ဝယ်ယူရမည့် အခြေအနေဖြစ်လာသည်။

သို့သော် index funds များတွင် SpaceX အလိုအလျောက် ပါဝင်လာနိုင်ခြင်းကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတချို့ မနှစ်သက်ကြပေ။ California နှင့် New York ရှိ မီးသတ်ဝန်ထမ်းများ၊ ဆရာမများ အပါအဝင် အလုပ်သမားပင်စင်ရန်ပုံငွေများမှ တာဝန်ရှိသူများက ပြီးခဲ့သည့်လတွင် SpaceX ထံ ပေးစာပို့ကာ “super voting shares”၊ ရှယ်ယာရှင်အမှုများအတွက် တရားစွဲခွင့်ကို တားမြစ်ပြီး မဖြစ်မနေ arbitration သို့ သွားရမည့် စည်းကမ်းချက်များ၊ နှင့် ကုမ္ပဏီအပေါ် မတ်စ်၏ အာဏာအလွန်အကျွံ စုစည်းနေမှုတို့ကို ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။