အီရန်အရေးတွင် အမေရိကန် အာရုံစိုက်နေချိန် ယူကရိန်းအတွက် ထောက်ခံမှု လျော့နည်းလာ
အမေရိကန်အစိုးရက အီရန်အရေးကို အဓိကထား ကိုင်တွယ်နေချိန်တွင် ယူကရိန်းစစ်ပွဲသည် ဝါရှင်တန်၏ အာရုံစိုက်မှုအပြင်ဘက်သို့ ရောက်သွားကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။ ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမီယာ ဇယ်လန်စကီးက အမေရိကန်၏ အာရုံစိုက်မှု လျော့နည်းလာသဖြင့် ယူကရိန်းသည် “စစ်ပွဲတွေထဲက တန်းစီစာရင်းမှာပဲ ရှိနေသည်” ဟု ဝေဖန်ပြောဆိုလိုက်သည်။
AFP ၏ ဖော်ပြချက်အရ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုသည် ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်ကော်မတီ ၄ ခုရှေ့တွင် ကမ္ဘာ့ပဋိပက္ခများ၌ ဝါရှင်တန်၏ အခန်းကဏ္ဍကို ရှင်းလင်းခဲ့သော်လည်း ယူကရိန်းစစ်ပွဲအကြောင်းကိုမူ များစွာ မဆွေးနွေးဖြစ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ထရမ့်အစိုးရသည် အီရန်တွင် ဖြစ်ပွားနေသည့် အကျပ်အတည်းအပေါ် အာရုံစိုက်နေသဖြင့် ရုရှား၏ ယူကရိန်းအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာနေသော်လည်း ယူကရိန်းကိစ္စမှာ အမေရိကန်၏ မေ့လျော့ခံအခြေအနေသို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။
ရုရှားက ယူကရိန်းတစ်ဝှမ်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြီးကြီးမားမား ဆင်နွှဲပြီး လူ ၂၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည့် နောက်တစ်နေ့တွင် ကီးယက်မြို့၌ နေတိုးအတွင်းရေးမှူးချုပ် မတ် ရူတေအား တွေ့ဆုံကာ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဇယ်လန်စကီးက အမေရိကန်၏ စိတ်ဝင်စားမှု လျော့နည်းလာခြင်းကို မကျေမနပ်ဖော်ပြခဲ့သည်။ “ဒီနေ့မှာတော့ ကျွန်တော်တို့က အာရုံစိုက်ခံရတဲ့ အဓိကအချက် မဟုတ်တော့ဘူး” ဟု ၎င်းက ပြောပြီး “အီရန်က အမေရိကန်အတွက် ပထမဦးစားပေး ဖြစ်နေပြီး အဲဒီနောက်မှ ယူကရိန်းအရေး ရှိနေတယ်။ ကံမကောင်းစွာပဲ ကျွန်တော်တို့က ဒီစစ်ပွဲတွေထဲက တန်းစီစာရင်းမှာ ရှိနေတယ်” ဟု ဆိုသည်။
ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က CBS နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတွင်လည်း ဇယ်လန်စကီးက ရုရှား၏ ဒုံးကျည်တိုက်ခိုက်မှုများကို ကာကွယ်ရန် အမေရိကန်၏ လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်များ အရေးတကြီး လိုအပ်နေကြောင်း၊ ထို့အပြင် ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်အပေါ် ပိုမိုတင်းကျပ်သည့် ဖိအားများ လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “အရေးယူပိတ်ဆို့မှုတွေ ပိုလိုတယ်လို့ ထင်တယ်။ ဖိအားတွေလည်း ပိုလိုတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ထရမ့်သည် ယူကရိန်းစစ်ပွဲကို အမြန်ဆုံး အဆုံးသတ်မည်ဟု ကတိပြု၍ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့ပြီး လပေါင်းများစွာ သံတမန်ရေး လှည့်လည်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းက ကီးယက်အပေါ် အပေးအယူလုပ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့သလို ပူတင်ကိုလည်း ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ဆီသို့ တိုးတက်လာစေရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ရလဒ်အဖြစ် ခဏတာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှုနှင့် အကျဉ်းသားလဲလှယ်မှု အနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့ပြီး နယ်မြေကိစ္စ၊ လုံခြုံရေးအာမခံချက်နှင့် ပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်မှု လျှော့ပေါ့ရေးတို့တွင် မော်စကိုနှင့် ကီးယက်တို့ အလွန်ကွာဟနေဆဲဖြစ်သည်။
ကွန်ဂရက်တွင် တင်ပြခဲ့သည့် နာရီ ၁၀ နာရီခန့်ကြာ ကြားနာမှုများအတွင်း ရူဘီယိုက အမေရိကန်ဦးဆောင်သည့် မော်စကိုနှင့် ကီးယက်ကြား စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများမှာ မတိုးတက်ဘဲ တင်းမာမှုအခြေအနေတွင် ပိတ်မိနေကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ “ကံမကောင်းစွာပဲ… နှစ်ဖက်စလုံးက အပေးအယူလုပ်ဖို့ မလိုလားကြပါဘူး၊ အထူးသဖြင့် ရုရှားဘက်ကပေါ့။ ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိဖို့ လိုအပ်တဲ့ အပေးအယူတွေ မလုပ်ချင်ကြပါဘူး” ဟု ၎င်းက အောက်လွှတ်တော် နိုင်ငံခြားရေးကော်မတီတွင် ပြောသည်။ “ယူကရိန်းစစ်ပွဲဟာ အဖျက်အဆီးကြီးမားတဲ့ စစ်ပွဲဖြစ်ပြီး စစ်ရေးနည်းလမ်းနဲ့ အဆုံးသတ်လို့ မရပါဘူး။ သံတမန်နည်းလမ်းကပဲ ဖြေရှင်းနိုင်ပေမယ့် အခုထိ မအောင်မြင်သေးပါဘူး” ဟုလည်း ဆိုသည်။
စစ်မြေပြင်တွင် ရုရှား၏ တိုးတက်မှုသည် အများအားဖြင့် ရပ်တန့်နေသော်လည်း မော်စကိုက ယူကရိန်းမြို့ကြီးများအပေါ် ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်နေပြီး ကီးယက်ဘက်ကလည်း ရုရှားအတွင်းရှိ စစ်ရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ ပစ်မှတ်များကို ပိုမိုထိမှန်လာသည်။ မကြာသေးမီက ယူကရိန်းဒရုန်းများက ရုရှား၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ စိန့်ပီတာစဘတ်ရှိ ရေနံနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စက်ရုံများကို ထိမှန်ခဲ့ပြီး ထိုမြို့တွင် အဓိကစီးပွားရေးဖိုရမ်တစ်ခု ကျင်းပနေချိန်ဖြစ်သဖြင့် ကရင်မလင်အတွက် ထိခိုက်နစ်နာစရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရူဘီယိုက ယူကရိန်းအနေဖြင့် မကြာသေးမီ လများအတွင်း ရုရှားနက်ရှိုင်းရာဒေသများအထိ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်လာခြင်းသည် တုံ့ပြန်မှု ပိုမိုပြင်းထန်လာစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး “တိုးတက်လာတဲ့ စစ်ပွဲမြင့်တက်မှု အန္တရာယ်က တကယ်ရှိပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်ကထက် ပိုပြီး တကယ်ရှိလာပါတယ်” ဟု ဆီးနိတ် အသုံးစရိတ်ကော်မတီတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ဇယ်လန်စကီးက CBS နှင့် မေးမြန်းခန်းတွင် ထရမ့်၏ အထူးသံတမန် စတိဗ် ဝစ်ကော့ဖ်နှင့် သားမက် ဂျာရက် ကာရွှနာတို့သည် မော်စကိုသို့ အကြိမ်ကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သော်လည်း ကီးယက်သို့ တစ်ကြိမ်မျှ မရောက်ဖူးသေးကြောင်း ဝေဖန်ခဲ့သည်။ “အမေရိကန် ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့ကို ယူကရိန်းမှာ တွေ့ချင်ပါတယ်။ အရင်ဆုံး ကီးယက်ကို လာရမယ်၊ ပြီးမှ မော်စကိုကို သွားရမယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။
အမေရိကန်၏ အာရုံစိုက်မှု လျော့နည်းလာချိန်တွင် ဥရောပက ပိုမိုပါဝင်လာနိုင်မလားဆိုသည့် မေးခွန်းလည်း ထွက်ပေါ်လာနေသည်။ ဝါရှင်တန်အခြေစိုက် Center for European Policy Analysis မှ သုတေသီ အယ်လီနာ ဘီကီတိုဗာက ကရင်မလင်သည် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းရေးအပေါ် အမှန်တကယ် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးကြောင်း ပြောသည်။ “ယူကရိန်းအပေါ် မကြာသေးမီ တိုက်ခိုက်မှုတွေက ရုရှားဟာ တင်းမာမှုလျော့ချဖို့ မပြင်ဆင်သေးဘူးဆိုတာ ပြသနေပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “စစ်မြေပြင်အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာပြီး ယူကရိန်းက ခံနိုင်ရည်ရှိတဲ့ ‘ခံတပ်နိုင်ငံ’ အနေအထားကို ပိုခိုင်မာလာကာ ရုရှားဘက်က စစ်ရေးရော စီးပွားရေးပါ အတော်လေး ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာမှသာ ညှိနှိုင်းရေးအတွက် အခွင့်အလမ်း ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်” ဟုလည်း ထပ်ပြောသည်။
ဇယ်လန်စကီးကလည်း ဥရောပသည် ရုရှားနှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုတွင် ပိုမိုကြီးမားသည့် အခန်းကဏ္ဍယူရန် တဖြည်းဖြည်း တောင်းဆိုလာသည်။ ဥရောပခေါင်းဆောင်များကတော့ ရုရှားကို ပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်မှုများဖြင့် သီးခြားထားရန်ကိုသာ အဓိကထားပြီး မော်စကိုနှင့် တိုက်ရိုက်သံတမန်ရေး ထိတွေ့မှုကို များစွာ ရှောင်ရှားနေကြကြောင်း သိရသည်။ “ကျွန်တော်တို့ နှစ်ဦးလုံးက ဥရောပကို ညှိနှိုင်းမှုတွေထဲ ထည့်သွင်းရမယ်ဆိုတာ သဘောတူပါတယ်” ဟု ဇယ်လန်စကီးက ပြီးခဲ့သည့် လက ဥရောပကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ အန်တိုနီယို ကော်တာနှင့် ဖုန်းပြောပြီးနောက် Facebook တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ “ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ထဲမှာ ၎င်းအနေဖြင့် ခိုင်မာတဲ့အသံနဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ရှိနေမှု ရှိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်” ဟု ဆိုသည်။
ဝါရှင်တန်က ယူကရိန်းအပေါ် စစ်ရေး၊ ငွေကြေးနှင့် သံတမန်ရေး ထောက်ပံ့မှုများကို လျှော့ချလာနေသည်မှာ ထင်ရှားကြောင်း ကင်နန်အင်စတီကျူးရှင်း ဒါရိုက်တာ မိုက်ကယ် ကင်မေ့ဂ်က သုံးသပ်သည်။ “ဒါက အရေးကြီးတဲ့ ခေတ်ရေစီးကြောင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တလျှောက်လုံး ထရမ့်အစိုးရရဲ့ ပဋိပက္ခအပေါ် သက်ရောက်မှု လျော့နည်းလာနေတဲ့ လမ်းကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။