တီဟီရန်နှင့် ဆွေးနွေးမှု တိုးတက်လာမှုကြောင့် အီရန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် အမေရိကန်အစီအစဉ်ကို ထရမ့် ရပ်ဆိုင်း
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်သည် အီရန်အပေါ် ထပ်မံလုပ်ဆောင်ရန် စီစဉ်ထားသည့် စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုအစီအစဉ်ကို နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် ရပ်ဆိုင်းလိုက်ပြီး၊ တီဟီရန်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများသည် အီရန်ခေါင်းဆောင်အဆင့်အထိ တက်လှမ်းသွားပြီဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒေသတွင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ ကျယ်ပြန့်သည့် ထောက်ခံမှုလည်း ရရှိထားကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။
Reuters သတင်းအရ ဝါရှင်တန်မြို့တွင် ထရမ့်က Truth Social ပေါ်၌ ရေးသားထားသော စာတွင် “အီရန်အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဆွေးနွေးမှုများသည် အီရန်ခေါင်းဆောင်အဆင့်အမြင့်ဆုံးအထိ ရောက်ရှိ၍ အတည်ပြုပြီးဖြစ်သည့်အတွက် ယနေ့ည အီရန်ကို ဦးတည်စီစဉ်ထားသော တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ဗုံးကြဲမှုများကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်အရ အမေရိကန်၊ အစ္စရေး၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု (UAE)၊ ကာတာ၊ တူရကီ၊ ပါကစ္စတန်၊ ဘာရိန်း၊ ကူဝိတ်၊ ဂျော်ဒန်၊ အီဂျစ်နှင့် အခြားနိုင်ငံများလည်း ညှိနှိုင်းမှု၏ အယူအဆနှင့် နောက်ဆုံးအသေးစိတ်အချက်အလက်များကို သဘောတူထားကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။
ထို့ပြင် နောက်ဆုံးသဘောတူစာချုပ် အပြီးသတ်မပြီးမချင်း ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှု (Naval Blockade) ကို ဆက်လက်တင်းကျပ်ထားမည်ဖြစ်ပြီး လက်မှတ်ရေးထိုးမည့် နေရာနှင့် အချိန်ကိုလည်း မကြာမီ ကြေညာမည်ဟု ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန်ဘက်မှ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မှု မရှိသေးဘဲ သဘောတူညီချက်ကိုလည်း အီရန်အစိုးရက ယခင်က အကြိမ်ကြိမ် ငြင်းဆိုထားခဲ့သည်။
ထရမ့်သည် ထိုနေ့အစောပိုင်းတွင်မူ အမေရိကန်အနေဖြင့် အီရန်ကို “ယနေ့ည ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက်မည်” ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး ပင်လယ်ကွေ့ဒေသတွင် နှစ်ဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ ထပ်မံပြင်းထန်လာ၍ စစ်ပွဲအပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို သတိပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာ့ဂ်ကျွန်း (Kharg Island) ကိုပင် ပစ်မှတ်ထားလိုကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် ဧပြီလအစောပိုင်းကတည်းက မတည်ငြိမ်သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတစ်ရပ် ရှိနေသော်လည်း ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်ပြင်းထန်လာမှုက ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုအပေါ် မျှော်လင့်ချက်များကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ အီရန်နှင့် အမေရိကန်ကြား သွယ်ဝိုက်ဆွေးနွေးမှုများမှာ အစပိုင်းတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ဆီ ဦးတည်နေကြောင်း အီရန်သတင်းရင်းမြစ်များနှင့် အနောက်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အရာရှိများက ယခင်က ပြောဆိုထားသော်လည်း ပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာသော တင်းမာမှုများကြောင့် ပဋိပက္ခကို လျင်မြန်စွာ အဆုံးသတ်နိုင်မည့် အလားအလာမှာ ခက်ခဲသွားခဲ့သည်။
ထရမ့်က အီရန်ကို တိုက်ခိုက်မည့် အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြောဆိုပြီးနောက် ရေနံဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းသွားပြီး စတော့ဈေးကွက်များလည်း အမြင့်တက်ခဲ့သည်။ အီရန်၏ ထိပ်တန်းညှိနှိုင်းရေးမှူး မိုဟာမတ် ဘာကာရ် ကာလီဘာဖ် (Mohammad Baqer Qalibaf) ကလည်း ထရမ့်၏ အစောပိုင်း ခြိမ်းခြောက်မှုများနောက်ပိုင်း အလျင်အမြန် ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုရန် သတိပေးခဲ့သည်။
X ပေါ်တွင် ၎င်းက “မှားယွင်းသည့် မဟာဗျူဟာများနှင့် လှုပ်ရှားမှုမပြည့်စုံသော ဆုံးဖြတ်ချက်များက အခြေအနေတစ်ခုလုံးကို ပိုဆိုးသွားစေမည်၊ စွမ်းအင်အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဈေးကွက်များကို ပေါက်ကွဲစေမည်၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ ပိတ်မိနေမည့် အဆုံးမရှိသော နစ်မြုပ်မှုကို ဖန်တီးမည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ်ကလည်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေးကို အားပေးမည့် “ငြိမ်းချမ်း၍ အလုံးစုံပါဝင်ပြီး ရေရှည်တည်တံ့သည့် သဘောတူညီချက်” တစ်ရပ်ဆီသို့ နှစ်ဖက်စလုံးက ပိုမိုကြိုးပမ်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ စတက်ဖိန်း ဒူဂျာရစ်က ပြောကြားသည်။
အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အီရန်ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ယခုစစ်ပွဲကြောင့် လူထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရပြီး အများစုမှာ အီရန်နှင့် လက်ဘနွန်တွင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်းများလည်း မြင့်တက်ခဲ့သည်။ လတ်တလော တင်းမာမှုများ ရှိနေသော်လည်း အီရန်သတင်းရင်းမြစ် ၃ ဦးနှင့် အနောက်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အရာရှိများကမူ အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား ဆွေးနွေးမှုများတွင် ရေခဲခဲထားသည့် အီရန်ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာကို ပြန်လွှတ်ပေးမည့် ယန္တရားအပါအဝင် အရေးကြီးအချက်များကို အသေးစိတ် မဆွေးနွေးရသေးကြောင်း ပြောဆိုသည်။
အီရန်ဘက်မှ သတင်းရင်းမြစ်တစ်ဦးကလည်း “စစ်ရေးအမြင်အရဆိုရင် ဤစစ်ပွဲသည် လမ်းဆုံးမဲ့နေရာတစ်ခုပါ။ အမေရိကန်က အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်လိုချင်တဲ့ ရည်မှန်းချက်ကို မရရှိနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ညှိနှိုင်းမှုတွေမှာ တိုးတက်မှုရှိနေတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။