---

အမေရိကန်က အီရန်အပေါ် ဒုတိယအကြိမ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ထပ်မံပြုလုပ်ပြီးနောက် အီရန်ကလည်း ဘာရိန်း၊ ကူဝိတ်နှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့ကို ပစ်မှတ်ထား၍ တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်ပ်က တီဟီရန် (Tehran) သည် “အကျိုးဆက်များကို ခံရမည်” ဟု သတိပေးထားစဉ် နှစ်ဖက်အကြား စစ်ရေးတင်းမာမှုမှာ ပိုမိုမြင့်တက်လာခဲ့သည်။

အာရပ်စော်ဘွားများနိုင်ငံ ဒူဘိုင်းအခြေစိုက် AP သတင်းအရ အမေရိကန်က ကြာသပတေးမနက်အထိ အီရန်မြို့များစွာကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အီရန်ဘက်ကလည်း ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်တပ်စခန်းများ ပါဝင်သည့် ဘာရိန်း၊ ကူဝိတ်နှင့် ဂျော်ဒန်တို့ကို ပြန်လည်ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပစ်ခတ်မှုများကြောင့် ကူဝိတ်က ၎င်း၏လေကြောင်းပိုင်နက်ကို ပိတ်ခဲ့ပြီး ဂျော်ဒန်ရှိ မုဝါဖက် ဆာလ်တီ လေတပ်စခန်း (Muwaffaq Salti Air Base) ကိုလည်း အီရန်က ထပ်မံပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုသည်။

အမေရိကန်စစ်တပ်ဗဟိုကွပ်ကဲမှု (U.S. Central Command) ကမူ နေထွက်မတိုင်မီ ပြီးဆုံးခဲ့သည့် နောက်ဆုံးလှိုင်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် အီရန်၏ “မတရားသော ဆက်တိုက်ကျူးကျော်မှု” ကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်ပြီး စောင့်ကြည့်ရေးစွမ်းရည်များ၊ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်များနှင့် လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစခန်းများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ တီဟီရန်၊ ဘန်ဒါအဘာ့စ် ဆိပ်ကမ်းမြို့နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတလျှောက် တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ပေါက်ကွဲသံများ ကြားရကြောင်းလည်း သိရသည်။

နှစ်လကြာ မတည်ငြိမ်သေးသည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို စမ်းသပ်နေသည့် အခြေအနေတွင် ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်မှုမှာ တတိယအကြိမ်မြောက် ဖြစ်လာသည်။ ထရမ့်ပ်က အီရန်အနေဖြင့် စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်မည့် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရန် ဖိအားပေးနေပြီး ကြာသပတေးမတိုင်မီ ရက်ပိုင်းအတွင်း သဘောတူညီမှု ရနိုင်သည်ဟုလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းမှာ ၎င်းတို့အတွက် အရေးကြီးသော ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရေး အားသာချက်ဖြစ်ကြောင်း တွက်ချက်နေဆဲဖြစ်သည်။

အီရန်သံအမတ်ကြီးက အမေရိကန်အနေဖြင့် သဘောတူညီချက်ရလိုပါက အင်အားသုံးမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်သည့်စကားများကို ရပ်တန့်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ပြောသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နှစ်ဖက်စလုံးသည် ပြည်တွင်းတွင် အောင်မြင်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် တင်ပြနိုင်မည့် နည်းလမ်းဖြင့် ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်လိုသည့် လက္ခဏာများလည်း တွေ့ရသည်။

အီရန်နှင့် အစ္စရေးအကြား တင်းမာမှုလည်း ဆက်လက်မြင့်တက်နေပြီး အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နက်တန်ယာဟူက အီရန်၏ ဘာသာရေးအစိုးရကို ဖြုတ်ချရေး၊ နျူကလီးယားအစီအစဉ် ဖျက်သိမ်းရေးနှင့် လက်ဘနွန်အခြေစိုက် ဟဇဘိုလာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကို ချေမှုန်းရေးတို့ကို ရည်ရွယ်ထားကြောင်း သတင်းဖော်ပြသည်။ တနင်္လာနေ့တွင်လည်း အီရန်နှင့် အစ္စရေးတို့ တစ်ဖက်ကိုတစ်ဖက် ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။

ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အီရန်သံတမန်ကလည်း သဘောတူညီချက်လိုလျှင် အမေရိကန်အနေဖြင့် အင်အားသုံးမည်ဆိုသည့် ခြိမ်းခြောက်စကားများကို ရှောင်ရှားသင့်ကြောင်း ဆိုသည်။ အိုမန်ပင်လယ်ဝင်ပေါက်အနီးရှိ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အလွန်အရေးပါပြီး အီရန်ကလည်း ထိုလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နိုင်သည့် အလားအလာကို ညှိနှိုင်းအင်အားအဖြစ် အသုံးပြုနေသည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ထရမ့်ပ်ကလည်း အမေရိကန်စစ်တပ်သည် ယခုလအတွင်း “လျှို့ဝှက်လှုပ်ရှားမှု” တစ်ရပ်အဖြစ် အီရန်တပ်ဖွဲ့များကို ရှောင်ကွင်းကာ ရေနံတင်သင်္ဘောများကို ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ ဖြတ်သန်းပို့ဆောင်ပေးနေကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ၎င်း၏အဆိုအရ သင်္ဘောများသည် ညအချိန်တွင် ဖြတ်သန်းနေပြီး အီရန်၏ ရေဒါစနစ် ပျက်စီးသွားခြင်းကြောင့် ယင်းသို့ လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

ထရမ့်ပ်က ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် ရေနံစည်ပေါင်း ၁၀၀ သန်းကျော်ကို အီရန်၏ ထိန်းချုပ်မှုမှ လွတ်မြောက်အောင် ပို့ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောသော်လည်း ထိုကိန်းဂဏန်းကို ချက်ချင်းအတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ U.S. Central Command ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကပ္ပတိန် တင်မ် ဟော့ကင်းစ်က အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များသည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်သင်္ဘောများနှင့် ဆက်သွယ်ညှိနှိုင်းမှု ပြုလုပ်နေကြောင်းသာ ပြောပြီး စစ်ရေးအထောက်အပံ့ အသေးစိတ်ကို မဖော်ပြခဲ့ပေ။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အမေရိကန်စစ်တပ်က ပလာအိုနိုင်ငံအလံတင် သယ်ဆောင်သည့် M/T Settebello သင်္ဘော၏ အင်ဂျင်ခန်းကို တိကျစွာ ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ ထိုသင်္ဘောသည် အီရန်ရေနံတင်ဆောင်ကာ ရေတပ်ပိတ်ဆို့မှုကို ဖောက်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းနေစဉ် ပစ်ခတ်ခံရခြင်းဖြစ်ပြီး အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များက အီရန်အနီး ရေပိုင်နက်အတွင်း ကုန်သွယ်သင်္ဘော ၈ စင်းကိုလည်း လှုပ်ရှားမရအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက Settebello ပစ်ခတ်ခံရပြီးနောက် အိန္ဒိယသင်္ဘောသား ၃ ဦး ပျောက်ဆုံးနေပြီး ၂၁ ဦးကို ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။

အီရန်ဘက်ကမူ အမေရိကန်၏ ထိုတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် တောင်ပိုင်း ဆီရစ်ခ်ျ (Sirik) မြို့ရှိ ရေသိုလှောင်ကန် ၂ ခု ထိခိုက်ခဲ့ပြီး လူထောင်ပေါင်းများစွာ ရေပေးဝေမှု ယာယီပြတ်တောက်ခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘဘတ်စ် အာရာဂ်ချီ (Abbas Araghchi) ကလည်း အမေရိကန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို အီရန်အချုပ်အခြာအာဏာ ချိုးဖောက်မှုအဖြစ် ရှုတ်ချခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင် ကာတာနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် အမေရိကန်နှင့် ညှိနှိုင်းပြီးနောက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အစောပိုင်းက တီဟီရန်သို့ ရောက်ရှိကာ ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်တစ်ဦးက ဆိုသည်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအနီးတွင် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့၏ တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်တစ်စီးသည် အီရန်ဒရုန်းတစ်စင်းနှင့် တိုက်မိပြီး ပျက်ကျခဲ့သော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာမရှိဘဲ အမှုထမ်းနှစ်ဦးကို ဒရုန်းလှေတစ်စီးက ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ထရမ့်ပ်က ပြောသည်။

အမေရိကန်ဘက်က လျင်မြန်စွာ ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိရေး ကြိုးပမ်းနေပုံပေါက်သော်လည်း အရေးကြီးကွာဟချက်များစွာ ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဝါရှင်တန်က အီရန်၏ အလွန်အဆင့်မြှင့် ယူရေနီယမ် လက်ကျန်ကို လက်လွှတ်စေလိုသော်လည်း တီဟီရန်က ၎င်း၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် ငြိမ်းချမ်းရေးရည်ရွယ်ချက်သာဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကာ ယူရေနီယမ်ကို စွန့်လွှတ်ရန် ငြင်းဆန်နေသည်။ အီရန်က ပိတ်ထားသော ငွေကြေးပစ္စည်းများ ပြန်လွှတ်ပေးရန်လည်း တောင်းဆိုနေပြီး ထရမ့်ပ်က ထိုတောင်းဆိုမှုကို ပယ်ချခဲ့သည်။

ထို့ပြင် အီရန်က မည်သည့် သဘောတူညီချက်မဆို ၎င်း၏ မဟာမိတ် ဟဇဘိုလာနှင့် အစ္စရေးအကြား တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်စဲရေးကိုလည်း ထည့်သွင်းရမည်ဟု ပြောနေသော်လည်း အစ္စရေးက လက်ဘနွန်အခြေစိုက် ထိုအဖွဲ့အား စစ်ရေးဖိအားကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသည်။