---

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IAEA) အကြီးအကဲ ရာဖယ်လ် မာရီယာနို ဂရော့စီက အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ရရှိလာပါက အေဂျင်စီအနေဖြင့် စိစစ်အတည်ပြုရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ရန် အသင့်ရှိကြောင်း ပြောကြားလိုက်သည်။ ထို့အပြင် နျူကလီးယား မပြန့်ပွားရေးစာချုပ် (NPT) သည် လက်ရှိအခြေအနေတွင်လည်း ထိရောက်သည့် နိုင်ငံတကာကိရိယာတစ်ရပ်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက အလေးထား ပြောဆိုခဲ့သည်။

ဗီယင်နာမြို့၌ IAEA က သတင်းထောက်များအတွက် စီစဉ်သည့် ဆွေးနွေးပွဲအပြီး သတင်းထောက်များနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် Yonhap သတင်းဌာန အပါအဝင် ကမ္ဘာ့သတင်းဌာနများမှ သတင်းထောက်များကို ဂရော့စီက “အေဂျင်စီရဲ့ အရေးအကြီးဆုံးအပိုင်းက စိစစ်အတည်ပြုရေးပါ” ဟု ပြောသည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိပြီး IAEA ကို စိစစ်ရေး လုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုလာပါက IAEA ဘုတ်အဖွဲ့ထံ သွားရောက် ခွင့်ပြုချက် တောင်းခံရမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း ၎င်းက ထပ်မံရှင်းပြသည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ကြာသပတေးနေ့ (အမေရိကန်စံတော်ချိန်) တွင် အီရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်သည် “နီးပါး အပြီးသတ်” အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေပြီး တစ်ပတ်အတွင်း ဥရောပ၌ လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အီရန်၏ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်ကလည်း ယင်းသဘောတူညီချက်ကို သဘောတူပြီးဖြစ်ကြောင်း မိမိနားလည်ထားသည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဂရော့စီက အကယ်၍ သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ထွက်ပေါ်လာပါက ၎င်းသည် ကျယ်ပြန့်ပြီး အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို စိစစ်ရမည့် သဘောတူညီချက် ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “သဘောတူညီချက်ရှိလာမယ်ဆိုရင် အရာရာကို စိစစ်ကြည့်ရှုရမယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများ မြင့်တက်နေသည့်အခြေအနေတွင် IAEA ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် လိုအပ်မှုအပေါ် မေးမြန်းခံရရာ ဂရော့စီက ရုရှား-ယူကရိန်းစစ်ပွဲ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခနှင့် အခြားကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပြဿနာများကြားတွင် အေဂျင်စီ၏ မစ်ရှင်မှာလည်း ဆက်တိုက် ပြောင်းလဲတိုးတက်နေကြောင်း ပြောသည်။

“ဒီနေ့အခြေအနေမှာ နျူကလီးယားဓာတ်အားပေးစက်ရုံတစ်ရုံ လုပ်မယ်ဆိုရင် IAEA ရဲ့ အတူပါဝင်စိစစ်မှုနဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး စစ်ဆေးမှုတွေ မရှိဘဲ ယုံကြည်မှု မရနိုင်ပါဘူး” ဟု ဂရော့စီက ဆိုသည်။ “လူတွေက အစိုးရတွေထက် IAEA ကို ပိုမိုယုံကြည်လာကြမယ်” ဟုလည်း ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေးအရ အပြန်အလှန်အားပြိုင်မှုများ ဆက်လက်မြင့်တက်နေချိန်တွင် နျူကလီးယား မပြန့်ပွားရေးစာချုပ် (NPT) ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးနှင့် ထိရောက်သည့် ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့အစည်းများကို ဆက်လက်အားကောင်းစေရေးသည် ကမ္ဘာလုံခြုံရေးနှင့် နျူကလီးယား မပြန့်ပွားရေး အားထုတ်မှုများအတွက် မဖြစ်မနေ လိုအပ်ကြောင်း ဂရော့စီက အလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။

သူက “NPT ရဲ့ အောင်မြင်မှုကို နိဂုံးချုပ်ကြေညာချက် မထွက်ပေါ်ခြင်းနဲ့ မတိုင်းတာသင့်ပါဘူး” ဟု ပြောသည်။ “ပြန်လည်သုံးသပ်ရေးညီလာခံတွေဟာ အချိန်ကာလရဲ့ ပြဿနာတွေကြောင့် အမြဲတမ်း ထိခိုက်လွယ်ပါတယ်” ဟုလည်း ဆိုသည်။

မေလတွင် နယူးယောက်မြို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် NPT ပြန်လည်သုံးသပ်ရေးညီလာခံသည် သီတင်းပတ်များစွာ ကြာမြင့်ပြီးနောက် အီရန်၊ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် အခြားမေးခွန်းများအပေါ် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကြောင့် သဘောတူညီသည့် နောက်ဆုံးစာတမ်း မထုတ်နိုင်ဘဲ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဆက်တိုက် သုံးကြိမ်မြောက်အဖြစ် သဘောတူညီချက်မရဘဲ ပြီးဆုံးသည့် ပြန်လည်သုံးသပ်ရေးညီလာခံလည်း ဖြစ်သည်။

“NPT ဟာ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ စာချုပ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အတော်လေး အောင်မြင်တဲ့ စာချုပ်တစ်ရပ်ပါ” ဟု ဂရော့စီက ပြောပြီး “မသေချာမရေရာမှုကြီးမားတဲ့ အချိန်ကာလတွေမှာ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းသင့်တဲ့ ခိုင်မာတဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေတစ်ရပ်” ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ထို့အတူ လုံခြုံပြီး ကာဗွန်နည်းသည့် စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေနေသည့် နိုင်ငံများ တိုးလာနေကြောင်း ၎င်းက ထောက်ပြပြီး ဥရောပကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ အူရ်ဆူလာ ဗွန် ဒါ လေယန်၏ “ဥရောပအနေနဲ့ နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကနေ ရှောင်ခွာခဲ့တာက မဟာဗျူဟာပိုင်းအရ အမှားတစ်ခု” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည့် မကြာသေးမီက မှတ်ချက်ကို ကိုးကားခဲ့သည်။ “နျူကလီးယားကို နိုင်ငံရေးအယူဝါဒအရ ကန့်ကွက်တဲ့အခြေအနေ မရှိတော့ပါဘူး” ဟု ဂရော့စီက ဆိုပြီး နျူကလီးယားအစီအစဉ်များ ဆောင်ရွက်နေသည့် နိုင်ငံများအတွက် IAEA ၏ နည်းပညာကျွမ်းကျင်မှု၊ လွတ်လပ်သော အကဲဖြတ်မှုများနှင့် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး သုံးသပ်ချက်များသည် အရေးပါကြောင်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် နောက်ထပ်ရာထူးအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခြေအပေါ် မေးမြန်းရာ၌ ဂရော့စီက IAEA ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံနှင့် ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစနစ် ရင်ဆိုင်နေရသည့် စိန်ခေါ်မှုများကို ထောက်ပြခဲ့သော်လည်း လက်ရှိ ရွေးချယ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် မှတ်ချက်မပြုလိုကြောင်း ဆိုသည်။ “ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစနစ်ကို အရင်ကထက် ပိုလိုအပ်နေပါတယ်။ ကွာခြားချက်က အလုပ်ဖြစ်တဲ့ ဘက်စုံပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစနစ်က လက်ရှိမှာ အရမ်းမတွေ့ရသေးတာပါ” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။

ကိုရီးယားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ဂရော့စီသည် ယခုလနှောင်းပိုင်းတွင် ကုလသမဂ္ဂ အကြီးအကဲသစ်လောင်းများနှင့်အတူ တောင်ကိုရီးယားတောင်ပိုင်းရှိ ဂျေဂျူကျွန်းသို့ သွားရောက်ကာ “21st Jeju Forum for Peace and Prosperity” တွင် မိမိ၏အမြင်ကို တင်ပြမည်ဖြစ်သည်။