တနင်္ဂနွေနေ့ စစ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်ဟု ထရမ့် ပြော၊ အီရန်က အချိန်ဇယားကို မေးခွန်းထုတ်
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ် ထရမ့်နှင့် ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးနေသည့် ပါကစ္စတန်က အရှေ့အလယ်ပိုင်း စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ကနဦးသဘောတူညီချက်ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း အီရန်ဘက်ကမူ ထိုသို့ မကြာမီဖြစ်လာမည်ဆိုသည့် အချိန်ဇယားကို ငြင်းဆိုထားသည်။ ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှဟ်ဘက်ဇ် ရှရစ်ဖ်ကလည်း ငြိမ်းချမ်းရေးမူဘောင်ကို နှစ်ဖက်သဘောတူပြီးဖြစ်ကာ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အီလက်ထရွန်နစ်နည်းဖြင့် လက်မှတ်ရေးထိုးမည်ဟု ပြောသည်။
ထရမ့်က ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်ပို့စ်တွင် အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ကို တနင်္ဂနွေနေ့ လက်မှတ်ရေးထိုးရန် စီစဉ်ထားကြောင်း၊ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက် အီရန်က ပိတ်ထားခဲ့သော ကမ္ဘာ့ရေနံတင်ပို့မှုအတွက် အရေးပါသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို “လူတိုင်းအတွက် ချက်ချင်းဖွင့်မည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးအီလ် ဘာဂါအီက သဘောတူစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးမည့် ရက်ကို စောလွန်းစွာ ခန့်မှန်းမပြောဆိုရန် သတိပေးခဲ့ပြီး “မနက်ဖြန်တော့ မဟုတ်ပါ” ဟု နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများက ကိုးကားဖော်ပြသည်။
ဘာဂါအီက “လက်မှတ်ရေးထိုးမည့် နေ့ရက်အတိအကျကို စောင့်ကြည့်ရဦးမည်” ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး “လာမည့်ရက်များအတွင်း ဖြစ်နိုင်ခြေကိုတော့ မပယ်နိုင်သော်လည်း တစ်ဖက်က မတည်ငြိမ်သည့်အတွက် ဤလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် သတိထား၍သာ မှတ်ချက်ပေးရမည်” ဟုလည်း ဆိုသည်။ အမေရိကန်အရာရှိတစ်ဦးကလည်း အချိန်ဇယားကို တိတိကျကျ မပြောသော်လည်း “အလွန်ကောင်းမွန်ပြီး အလွန်ခိုင်မာတဲ့ သဘောတူညီချက်” ဟု သတင်းထောက်များကို ပြောခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ ပူးတွဲလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် စတင်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲအတွက် ကနဦးသဘောတူညီချက်ဆီ နီးကပ်လာနေပြီဟု နှစ်ဖက်က ထပ်တလဲလဲ ပြောဆိုလာခြင်းဖြစ်သည်။ ရှဟ်ဘက်ဇ် ရှရစ်ဖ်က X တွင် “ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ဆီ အရင်ထက်ပိုပြီး နီးကပ်လာပြီ” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်ပွဲကြောင့် ကမ္ဘာ့စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းများ သိသိသာသာ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အများစုမှာ အီရန်နှင့် လက်ဘနွန်တွင် လူထောင်နှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့ကာ အစ္စရေးနှင့် အီရန်ထောက်ခံ Hezbollah လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တို့၏ ပဋိပက္ခကိုလည်း ပြန်လည်ပြင်းထန်စေခဲ့သည်။
သောကြာနေ့တွင် အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရာဂျီချီက သဘောတူညီချက်တွင် ပြောင်းလဲမှုများ ဆက်ဖြစ်နိုင်သေးသော်လည်း ယာယီသဘောတူညီချက်က အီရန်သည် ပဋိပက္ခမှ ပိုမိုအားကောင်းလာကြောင်း ပြသနေသည်ဟု ပြောခဲ့သည်။ ထိုမှစပြီး နာရီအနည်းငယ်အတွင်း အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များက ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသို့ ဦးတည်လာသည့် အီရန်၏ တစ်ခါသုံး တိုက်ခိုက်ရေးဒရုန်းများစွာကို ပစ်ချဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း Reuters သို့ အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ပြောသည်။ အဆိုပါ ဒရုန်းများသည် စီးပွားရေးသွားလာမှုအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်ခဲ့ကြောင်းလည်း အဆိုပါရင်းမြစ်က ဆိုသည်။ အမေရိကန်ဗဟိုကွပ်ကဲမှုဌာန (CENTCOM) က နောက်ပိုင်းတွင် ထိုလုပ်ရပ်ကို အတည်ပြုပြီး ရေလက်ကြားမှာ ဖွင့်လှစ်ထားဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။
အီရန်က လနဲ့ချီ၍ အဆိုပါ ရေလက်ကြားကို လက်တွေ့အားဖြင့် ပိတ်ဆို့ထားကြောင်း၊ အမေရိကန်ရေတပ်ကလည်း အီရန်၏ ရေနံတင်ပို့မှုကို လျှော့ချရန် ၎င်း၏ ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အီရန်အတွင်း အစိုးရထောက်ခံညဉ့်ချီစုဝေးပွဲများ ၁၀၀ နေ့ကျော် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေချိန်၌ သဘောတူညီချက်ကို ဆန့်ကျင်သူများက ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသံများ ထွက်ပေါ်နေကြောင်း ဒေသခံများနှင့် သတင်းဌာနများက ဖော်ပြသည်။ Mashhad မြို့ရှိ ဒေသခံတစ်ဦးက အချို့ဆန္ဒပြသူများသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အာရာဂျီချီကို ရည်ညွှန်းသလို “ညှိနှိုင်းလက်ခံသူ သေပါစေ” ဟု အော်ဟစ်ခဲ့ကြကြောင်း Reuters သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
အဆိုပြုထားသည့် နားလည်မှုစာချွန်လွှာအရ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်ဖွင့်ပြီး အမေရိကန်ရေတပ် ပိတ်ဆို့မှုကို ရုပ်သိမ်းရန် ပါဝင်သည်ဟု ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပါဝင်သော ဘက်အားလုံးက ပြောကြသည်။ ထို့နောက်မှသာ အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်သည့် ညှိနှိုင်းမှုများကို ဆက်လုပ်မည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း သိရသည်။ အမေရိကန်အရာရှိတစ်ဦးက “အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖွင့်ပေးရမယ်၊ ဒါက မဖြစ်မနေလိုအပ်ချက်ပါ။ အခွန်မယူဘဲ ဖွင့်နိုင်တယ်။ အဲဒီလိုလုပ်လိုက်တာနဲ့ ကျွန်တော်တို့ဘက်က ပိတ်ဆို့မှုကို ရုတ်သိမ်းမယ်” ဟု ပြောသည်။ G7 အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံကြီးများကလည်း ရေလက်ကြားမိုင်းရှင်းလင်းရေးအဆင့်တွင် ပါဝင်နိုင်ကြောင်း အဆိုပါအရာရှိက ဆိုသည်။ ထရမ့်သည် အင်္ဂလန်ဝန်ကြီးချုပ် ကီယာ စတာမာနှင့် ဖုန်းဖြင့် ဆွေးနွေးစဉ် အီရန်အရေး ချုပ်ငြိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုကိုလည်း ဆွေးနွေးခဲ့ကြောင်း Downing Street က စနေနေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည်။
Reuters သို့ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်သတင်းရင်းမြစ်များစွာက ဖော်ပြထားသည့် မူကြမ်းသဘောတူညီချက်အရ အမေရိကန်က အေးခဲထားသော အီရန်ပိုင်ဆိုင်မှု ဘီလျံပေါင်းများစွာကို ပြန်လည်ထုတ်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး အီရန်၏ ရေနံတင်ပို့မှုအပေါ် ချမှတ်ထားသော ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ဖြေလျှော့မည်ဖြစ်သည်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖွင့်ပေးရမည် ဖြစ်သည်။ Fars သတင်းဌာနကလည်း ဘာဂါအီကို ကိုးကားပြီး အီရန်၏ အေးခဲပိုင်ဆိုင်မှုများ ပြန်လည်လွှတ်ပေးခြင်းသည် သဘောတူညီချက်၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့အပြင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတွင် ဝန်ဆောင်ခ ကောက်ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဒေသတွင်း နိုင်ငံခြားစစ်အခြေစိုက်စခန်းများကိုလည်း အဆုံးသတ်ရမည်ဟု ဘာဂါအီက ပြောကြားခဲ့ကြောင်း Fars က ရေးသားသည်။
အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဆွေးနွေးမှုများကို ရက် ၆၀ အတွင်း ဆက်လုပ်မည်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ဘက်က အဆုံးတွင် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းစေမည့် သဘောတူညီချက်သို့ ဦးတည်မည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအစီအစဉ်တွင် အလွန်မြင့်မားစွာ သန့်စင်ထားသော ယူရေနီယမ် သိုလှောင်မှုကို ဖျက်ဆီးပြီး ရွှေ့ပြောင်းရန် ပါဝင်သည်။ သို့သော် အီရန်ဘက်မှမူ ၎င်း၏ ယူရေနီယမ်ကို ချောမွေ့စွာ မှေးမှိန်ထားသည့် အခြေအနေဖြင့်သာ ထိန်းသိမ်းလိုကြောင်း အာရာဂျီချီက ပြောသည်။
အဆိုပြုချက်များထဲတွင် တီဟီရန်အတွက် စစ်ဘေးလျော်ကြေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများနှင့် အီရန်၏ မစ်ဆိုင်းအစီအစဉ်အပေါ် အမေရိကန်က ကြာရှည်ထိန်းချုပ်လိုသည့် တောင်းဆိုချက်များကို ပယ်ဖျက်ရန်လည်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ သို့သော် အမေရိကန်အရာရှိက ယင်းအချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နက်တန်ယာဟုက ၎င်းနိုင်ငံသည် ထိုသဘောတူညီချက်၏ အဖွဲ့ဝင်မဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ အမေရိကန်က လက်ဘနွန်တွင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ချုပ်တိုင်ရန် အစ္စရေးအား ဖိအားပေးနေသည့်အပေါ် ထရမ့်နှင့် နက်တန်ယာဟုတို့ သဘောထားကွဲလွဲနေသည်။ အာရာဂျီချီက သဘောတူညီချက်သည် လက်ဘနွန်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်မည်ဟု ပြောခဲ့ပြီး ထိုသို့ဆိုခြင်းမှာ အစ္စရေးက သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများမှ ဆုတ်ခွာမည်ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။ သို့သော် အစ္စရေးကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးကတော့ ဆုတ်ခွာမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောသည်။ အစ္စရေးအရာရှိကြီးတစ်ဦးကလည်း ခြိမ်းခြောက်မှုများအား တုံ့ပြန်နိုင်ရန် လွတ်လပ်စွာ လုပ်ကိုင်ခွင့်ကို ထိန်းသိမ်းထားမည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ဆိုသည်။ အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီသည် စစ်ပွဲ ပထမနေ့၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုတွင် သေဆုံးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း၌ ၎င်း၏သား မိုဂျတာဘာက အစားထိုးတာဝန်ယူခဲ့ကြောင်းလည်း သိရသည်။ နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာများ၏ စနေနေ့ဖော်ပြချက်အရ ခါမေနီ၏ စျာပနကို ဇူလိုင် ၄ ရက်တွင် တီဟီရန်၌ စတင်မည်ဖြစ်ပြီး ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ၎င်း၏ မွေးရပ်မြေဖြစ်သည့် အီရန်အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဘာသာရေးမြို့တော် Mashhad တွင် သင်္ဂြိုဟ်မည်ဖြစ်သည်။