---

အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အီရန်၏ ထိပ်တန်း နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်များ သေဆုံးခဲ့သော်လည်း အီရန်စနစ်မှာ ပြိုကွဲသွားခြင်း မရှိသေးကြောင်း၊ စင်စစ် ဆက်ခံရေးနှင့် အာဏာဆက်လက်တည်မြဲရေး ပြဿနာကို ရင်ဆိုင်နေရသူမှာ အမေရိကန်ဖြစ်ကြောင်း ဆောင်းပါးရှင် စတီဖင် ဟုမ်းစ်က သုံးသပ်ထားသည်။

ရန်ကုန်၊ ဘာလင်မှ ရေးသားသည့် ဆောင်းပါးတွင် ဟုမ်းစ်က “ခေါင်းဖြတ်တိုက်ခိုက်မှု” (decapitation strikes) သည် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးကို ဖယ်ရှားလိုက်လျှင် စနစ်တစ်ခုလုံး ကျဆင်းသွားမည်ဟု ယူဆသည့် နိုင်ငံရေးအယူအဆအပေါ် အခြေခံနေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် အီရန်သည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကတည်းက ထိုကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်မှုများကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် တည်ဆောက်ထားပြီး အာယာတိုလာ ရုဟိုလာ ခိုမေနီက အာဏာကို လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအပေါ် မတည်စေဘဲ အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် တည်မြဲစေရန် “Velayat-e Faqih” အယူဝါဒကို ချမှတ်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ စစ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ဖွဲ့စည်းပုံများကိုလည်း တာဝန်ခံပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး သေဆုံးသွားလျှင်ပင် အစိုးရ လုပ်ငန်းစဉ် မပြတ်တောက်စေရန် စနစ်တကျ စီစဉ်ထားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

ဟုမ်းစ်၏ အဓိကထောက်ပြချက်မှာ အမေရိကန်တွင်လည်း သမ္မတအာဏာ ဆက်ခံရေး စနစ်ရှိသော်လည်း ထိုစနစ်ကို ထိန်းကျောင်းပေးမည့် အဖွဲ့အစည်းများ အားနည်းလာနေခြင်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတ ကွယ်လွန်ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခံရခြင်း၊ နုတ်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် တာဝန်မထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါက ဒုသမ္မတထံ အာဏာနှင့် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းရောက်ရှိမည်ဟု Article II က သတ်မှတ်ထားပြီး အလွန်အရေးကြီးသော အခြေအနေများအတွက် Twenty-Fifth Amendment ကလည်း ရှင်းလင်းစွာ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သို့သော် စာတမ်းအရ ဆက်ခံသူသည် ရုံးခန်းကိုသာ ရရှိနိုင်ပြီး ထိုရုံးခန်းကို အဓိပ္ပာယ်ရှိစေသည့် အာဏာ၊ ဌာနတွင်း ဆက်နွယ်မှုများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားတို့ကိုမူ အလိုအလျောက် မဆက်ခံနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။

ဆောင်းပါးတွင် ဒေါ်နယ် ထရမ့်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ရရှိထားသည့် သမ္မတအာဏာကို အပြည့်အဝ အကျိုးသင့်အကြောင်းသင့် အသုံးမပြုဘဲ ကိုယ်ပိုင်ခြိမ်းခြောက်မှု၊ သစ္စာခံ ကွန်ရက်များ၊ သရုပ်ပြ အာဏာပြမှုများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများကို စနစ်တကျ အားနည်းစေခြင်းတို့ဖြင့် အုပ်ချုပ်နေကြောင်း ဝေဖန်ထားသည်။ အရပ်ဘက် ဝန်ထမ်းစနစ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ inspectors general များကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်း၊ ဥပဒေလိုက်နာရေး အဖွဲ့အစည်းများကို ကိုယ်ပိုင်နှင့် နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အသုံးချခြင်းတို့သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံစနစ်၏ ဆက်လက်တည်တံ့မှုကို ထိခိုက်စေသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် JD Vance သည် ရာထူးကို ဆက်ခံနိုင်သော်လည်း ထရမ့်၏ ကြောက်ရွံ့စေသည့် လွှတ်တော်အမတ်များ၊ အလှူရှင်များ၊ မီဒီယာပိုင်ရှင်များ၊ တရားလိုရှေ့နေများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားခေါင်းဆောင်များအပေါ်ရှိ ကိုယ်ပိုင်လွှမ်းမိုးမှုကို ဆက်ခံနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း ဆောင်းပါးက သုံးသပ်ထားသည်။

နောက်ဆုံးတွင် ဟုမ်းစ်က အမေရိကန်၏ အမှန်တကယ် အန္တရာယ်မှာ ဆက်ခံသူမရှိခြင်း မဟုတ်ဘဲ “ခေါင်းဆောင်၏ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး” ပေါ်တွင် အာဏာကို လွန်စွာ မှီခိုလာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောသည်။ အီရန်သည် အုပ်ချုပ်သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းကို ခွဲခြားထားရန် လိုအပ်ကြောင်း နားလည်ထားဆဲဖြစ်သော်လည်း ထရမ့်၏ အမေရိကန်တွင်မူ အဖွဲ့အစည်းထက် လူတစ်ဦးအပေါ် လွန်ကဲစွာ မှီခိုလာနေကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် “တစ်ကိုယ်တည်း” အပေါ် တည်ဆောက်ထားသည့် နိုင်ငံရေးစနစ်သည် ထိုတစ်ကိုယ်တည်း ပျောက်ကွယ်သွားပါက ဆက်လက် မတည်မြဲနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။