---

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ် ထရမ့်က အမေရိကန်အနေဖြင့် အီရန်ကို “ယနေ့ည အလွန်ပြင်းထန်စွာ” တိုက်ခိုက်မည်ဟု ကြာသပတေးနေ့တွင် သတိပေးခဲ့ပြီး၊ အီရန်၏ အဓိက ရေနံဗဟိုချက်ဖြစ်သည့် ခါ့ဂ်ကျွန်း (Kharg Island) နှင့် အခြား စွမ်းအင်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို အနာဂတ်တစ်ချိန်တွင် ထိန်းချုပ်ယူလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂိုလ်ဖ်ဒေသအတွင်း နှစ်ဖက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် မတည်ငြိမ်ဖြစ်နေသည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလည်း ပျက်ပြားလာနေကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။

Reuters ၏ ဖော်ပြချက်အရ အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား အလွတ်သဘော ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နေသော်လည်း စစ်ရေးတင်းမာမှုများ ထပ်မံမြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် သုံးလကျော်ကြာမြင့်နေသည့် စစ်ပွဲကို လျင်မြန်စွာ အဆုံးသတ်နိုင်မည့် အလားအလာကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ထရမ့်၏ ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုမှုများအပြီး အီရန်ပါလီမန်ရှိ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အီဗရာဟင်မ် အဇီဇီက အမေရိကန်သမ္မတအနေဖြင့် “တွက်ချက်မှုမရှိသော” လုပ်ရပ်တစ်ခုခု ပြုလုပ်ပါက ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး နာကျင်စေမည့် တုံ့ပြန်မှုကို ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု အစိုးရမီဒီယာသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်က လူမှုကွန်ရက်ပို့စ်တစ်ခုတွင် “အမေရိကန်သည် အီရန်ကို (၎င်းတို့၏ ရေတပ်၊ လေတပ်၊ ရေဒါ၊ လေကြောင်းကာကွယ်ရေးနှင့် အခြား ကာကွယ်ရေးစွမ်းရည်အများစု ပျက်စီးသွားပြီးဖြစ်သည်) ယနေ့ည အလွန်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်မည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် “မဝေးတော့သော အနာဂတ်တစ်ချိန်တွင် ခါ့ဂ်ကျွန်းနှင့် အခြား ရေနံအခြေခံအဆောက်အအုံများကို သိမ်းယူပြီး ဗင်နီဇွဲလားနှင့် ဆင်တူ အီရန်၏ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဈေးကွက်ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်မည်” ဟုလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်သည် ၎င်း၏ ရေနံအများစုကို ခါ့ဂ်ကျွန်းမှတစ်ဆင့် တင်ပို့နေပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် စည် ၂ သန်းခန့်၊ ကမ္ဘာ့ရေနံထောက်ပံ့မှုပမာဏ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိကာ အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ စီးဆင်းနေသည်။

စစ်ပွဲကြောင့် သေဆုံးသူအများစုမှာ အီရန်နှင့် လီဘနွန်တို့တွင် ဖြစ်ပြီး ထောင်နှင့်ချီရှိကြောင်းလည်း သတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အီရန်ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု အပြင်းအထန် စတင်ခဲ့ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သော်လည်း ကြာသပတေးနေ့တွင်မူ ပို့ဆောင်ရေးအဟန့်အတားများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်များကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ ချိန်ဆနေသဖြင့် ဈေးနှုန်းများ သိသိသာသာ မပြောင်းလဲခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။

ခါ့ဂ်ကျွန်းကို သိမ်းယူနိုင်မည့် လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ရေနံတင်ပို့မှုအပေါ် ချက်ချင်းသက်ရောက်မှု မရှိနိုင်သေးကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ အကြောင်းမှာ အမေရိကန်က အီရန်၏ ရေနံတင်ပို့မှုကို ပိတ်ဆို့ထားပြီး အီရန်ကလည်း ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကို လက်တွေ့အားဖြင့် ပိတ်ထားသဖြင့် မကြာသေးမီ ရက်သတ္တပတ်များအတွင်း ရေနံစီးဆင်းမှု ရပ်ဆိုင်းနေကြောင်း သိရသည်။

ထို့ပြင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား ဆွေးနွေးမှုများမှာ ဆက်လက်တင်းကျပ်နေသော်လည်း သိသိသာသာ တိုးတက်လျက်ရှိကြောင်း အီရန်သတင်းရင်းမြစ် ၃ ခုနှင့် အနောက်နိုင်ငံ အရာရှိများက ပြောသည်။ အထူးသဖြင့် အေးခဲထားသော အီရန်ဘဏ္ဍာငွေ ဘီလီယံချီကို ပြန်လွှတ်ပေးရေးအတွက် အသေးစိတ် ဆုံးဖြတ်ရန် ကျန်ရှိနေသေးကြောင်း သိရသည်။ အီရန်ဘက်က နိုင်ငံရပ်ခြားရှိ ၎င်းတို့၏ ငွေကြေးများကို ချက်ချင်း တီဟီရန်သို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် တောင်းဆိုနေပြီး အမေရိကန်ဘက်ကမူ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကုန်ပစ္စည်းများအတွက် အဆင့်လိုက် လွှတ်ပေးလိုကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။ တီဟီရန်၏ တောင်းဆိုချက်များထဲတွင် လက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်ခြင်း၊ အီရန်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။

ထရမ့်ကမူ အီရန်အနေဖြင့် ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် သင်္ဘောသွားလာမှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ ရပ်ဆိုင်းရမည်ဟု ပြောဆိုထားပြီး မည်သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်မဆို အီရန်က နျူကလီးယားလက်နက် မထုတ်လုပ်နိုင်စေရန် အာမခံရမည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ အီရန်ကမူ ယင်းရည်ရွယ်ချက်မျိုး မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုထားသည်။

ကြာသပတေးနေ့တွင် Fox News နှင့် အင်တာဗျူး၌ ထရမ့်က အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက် ရရှိရန် ဆက်လက်ဆွေးနွေးနေဆဲဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ “ကျွန်တော်တို့ သူတို့နဲ့ စကားပြောနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျွန်တော့်ရဲ့ ဦးစားပေးကတော့ ခါ့ဂ်ကျွန်းကို သိမ်းယူတာပါ… အဲဒါပဲ ကျွန်တော် ဦးစားပေးချင်တာ။ အမေရိကန်က အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား ရှိမရှိတော့ မသိဘူး” ဟု ၎င်းက ပြောပြီး “ပိုကြီးမားပြီး ပိုအစွမ်းထက်တဲ့” ဗုံးကြဲမှုများ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။ သုံးသပ်သူများအဆိုအရ ခါ့ဂ်ကျွန်းအစုအဝေးကို သိမ်းယူရန် အမေရိကန်က မြေပြင်တပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး အောင်မြင်နိုင်မည့် အလားအလာ ရှိသော်လည်း စစ်ပွဲကို လျင်မြန်စွာ အဆုံးသတ်နိုင်မည်ဟု အာမခံ၍ မရကြောင်း၊ ထိုအခါ အမေရိကန်တပ်များမှာ ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများကိုလည်း ရင်ဆိုင်ရနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။

ထရမ့်၏ နောက်ဆုံးပြောဆိုချက် မတိုင်မီ ကြာသပတေးနေ့တွင် အမေရိကန်က အီရန်တစ်လွှားရှိ ပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး တီဟီရန်ကလည်း ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်စခန်းများကို ဒုံးကျည်နှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Strait of Hormuz အနီးရှိ နေရာတစ်ခုတွင် အမေရိကန် Apache ရဟတ်ယာဉ်တစ်စင်း ပစ်ချခံရပြီး ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ယခုအခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာခြင်းဖြစ်သည်။ အီရန်သတင်းဌာနများက မြို့အများအပြားတွင် ပေါက်ကွဲသံများ ကြားရပြီး လူ ၅ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

အီရန်အစ္စလာမ့်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ (IRGC) က ကူဝိတ်၊ ဂျော်ဒန်နှင့် ဘာရိန်းရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဘာရိန်းရှိ အမေရိကန်ရေတပ် ပဉ္စမရေတပ်ဖွဲ့ကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။

တစ်ဖက်တွင်လည်း အမေရိကန်တွင် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်း မြင့်တက်နေမှုကြောင့် မဲဆန္ဒရှင်များအကြား ထရမ့်၏ ထောက်ခံမှု ကျဆင်းနေကြောင်း စစ်တမ်းများက ပြသနေပြီး နိုဝင်ဘာလ အလယ်အလတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကွန်ဂရက်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးနိုင်မည်ကို ရီပတ်ဘလီကန်အချို့က စိုးရိမ်နေသည်။ ထို့အပြင် အိုမန်ကမ်းလွန်ရှိ တင်္ကာတစ်စင်းပေါ် အမေရိကန်စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိန္ဒိယသင်္ဘောသား ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် အိန္ဒိယအစိုးရက အိန္ဒိယသင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံခြားရေးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ရန်ဒဟီယာ ဂျာစ်ဝယ်က သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။ ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း အမေရိကန်ရေတပ်က အိန္ဒိယအမှုထမ်းပါ သင်္ဘော ၃ စင်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်းလည်း ၎င်းက ဆိုသည်။