---

ကိုရီးယားမိုးလေဝသဌာန (KMA) ၏ လေ့လာချက်အရ ၂၁ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံအများစုသည် အပူလတ်ပိုင်းရာသီဥတုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ အပူချိန် ဆက်တိုက်မြင့်တက်လာနေမှုကြောင့် ကိုရီးယား၏ ရိုးရာ “ရာသီ ၄ ရာသီ” ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုမှာလည်း ပိုမိုမသဲကွဲတော့နိုင်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက ဆိုသည်။

KMA ၏ ပြောကြားချက်အရ နိုင်ငံတစ်ဝန်း မိုးလေဝသစခန်း ၆၆ ခုမှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ စုဆောင်းထားသော အပူချိန်နှင့် မိုးရေချိန်အချက်အလက်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာတွင် ကိုရီးယား၏ နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ပြီးခဲ့သည့် ၅၃ နှစ် (၁၉၇၃–၂၀၂၅) အတွင်း ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလျှင် ၀.၃ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နှုန်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ မနှစ်က နိုင်ငံတစ်ဝန်း နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် 13.7 ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မှတ်တမ်းအရ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီ၊ မတ်၊ စက်တင်ဘာနှင့် နိုဝင်ဘာကဲ့သို့ ရာသီပြောင်းကာလများတွင် အပူချိန်မြင့်တက်မှု ပိုမိုထင်ရှားခဲ့ကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။

လက်ရှိတွင် ကိုရီးယား၏ ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အပူလတ်ပိုင်းမဟုတ်သေးဘဲ သမပိုင်းရာသီဥတုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိ ၇ လသာ ပျမ်းမျှအပူချိန် ၁၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထက် ရှိနေသည်။ သို့သော် ၃၀ နှစ်တာကာလအလိုက် ခွဲခြမ်းကြည့်ပါက တောင်ဂျယ်လ်လာပြည်နယ်ရှိ မော့ပျို၊ ဝန်ဒို၊ တောင်ဂျုံးဆန်းပြည်နယ်ရှိ တုံယောင်းနှင့် ဂျိုဂျဲတို့အပြင် ဂျေဂျူးကျွန်းတို့ပါဝင်သည့် ဒေသ ၁၄ ခုတွင် အပူလတ်ပိုင်းရာသီဥတုလက္ခဏာများ စတင်ပေါ်ပေါက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် လတ်တလော ၁၀ နှစ်တာ အချက်အလက်များအရ ဂွမ်ဂျူး၊ မြောက်ဂျောင်ဆန်ပြည်နယ်ရှိ အာလ္ဂျင်နှင့် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း ဂန်းနီွင်မြို့တို့ကိုလည်း အပူလတ်ပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်နေပြီဟု ဆိုသည်။

KMA က “နိုဝင်ဘာလ ပျမ်းမျှအပူချိန် ၁၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထက် ရှိသည့် ဒေသအရေအတွက် တိုးလာနေပြီး အပူလတ်ပိုင်းရာသီဥတုလက္ခဏာများသည် တောင်ဂျယ်လ်လာပြည်နယ် အတွင်းပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဘက်သို့ မြောက်ဘက်အထိ တဖြည်းဖြည်း တိုးချဲ့လာနေသည်” ဟု ပြောကြားသည်။ ထို့ပြင် ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှုပမာဏကို သိသိသာသာ မလျှော့ချနိုင်သလို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အပူချိန်မြင့်တက်မှုကိုလည်း ထိရောက်စွာ မထိန်းချုပ်နိုင်ပါက ၂၁ ရာစုနှောင်းပိုင်း (2081–2100) တွင် ဂန်ဂ်ဝန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်း အတွင်းပိုင်းဒေသမှ လွဲ၍ ကိုရီးယားနိုင်ငံအများစုသည် အပူလတ်ပိုင်းဒေသအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှုသည် အပူချိန်မြင့်တက်လာရုံသာမက ပိုမိုကျယ်ပြန့်ကြောင်းလည်း ကျွမ်းကျင်သူများက သတိပေးထားသည်။ အစဉ်အလာအရ ထင်ရှားနေသည့် ရာသီ ၄ ရာသီ၏ ကွာခြားချက်များ လျော့နည်းသွားနိုင်ပြီး မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုများလည်း ပိုမိုမကြာခဏနှင့် ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးနယ်မြေများ၊ တိရစ္ဆာန်များနေထိုင်ရာ နေရာများ၊ အပင်မျိုးစိတ်များနှင့် ရေပြင်သက်ရှိများအပေါ်ပါ ကြီးမားသည့် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ကြောင်း ၎င်းတို့က ဆိုသည်။

ဂျေဂျူးကျွန်းတွင် အများအားဖြင့် တွေ့ရလေ့ရှိသော ထန်းပင်များသည် မြောက်ဘက်ဒေသများအထိ ပိုမိုပျံ့နှံ့လာနိုင်ပြီး ပန်းသီး၊ မက်မွန်သီးကဲ့သို့ သီးနှံများကိုလည်း စိုက်ပျိုးရန် ပိုမိုခက်ခဲလာနိုင်သည်။ ကိုရီးယားပင်လယ်ပြင်အတွင်းတွင်လည်း ပြည်ကြီးငါးအရေအတွက် လျော့နည်းလာနိုင်ပြီး ဂျပန်အမ်ဘာဂျက် (yellowtail) ကဲ့သို့ အပူလတ်ပိုင်းရေပြင်မျိုးစိတ်များ ပိုမိုတွေ့ရလာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ယွန်ဆေးတက္ကသိုလ် လေထုသိပ္ပံပါမောက္ခ ကူ ဂျာဟိုက ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် အမှန်တကယ်ပင် အပူလတ်ပိုင်းရာသီဥတုဇုန်အတွင်း ဝင်ရောက်လာပါက ရာသီများကို သတ်မှတ်သည့် နည်းလမ်းကိုလည်း ပြန်လည်သုံးသပ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ “တစ်နှစ်ကို ၃ လစီပါဝင်တဲ့ ရာသီ ၄ ရာသီအဖြစ် ခွဲခြားမယ့်အစား တကယ့် မိုးလေဝသ၊ ရာသီဥတုနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် လက္ခဏာတွေကို အခြေခံပြီး ရာသီသတ်မှတ်မှုကို ပြန်လည်သတ်မှတ်သင့်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။