{“title”:”အတုသတင်းနဲ့ ဒီမိုကရေစီကြား ဝိရောဓိ”,”content”:”<p>တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် အတုသတင်းနှင့် လွဲမှားပြင်ဆင်ထားသော သတင်းအချက်အလက်များကို တားဆီးရန်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ ပိုမိုတင်းကျပ်လာသော်လည်း၊ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ခြင်းက မူလကတည်းက ရှိနေသော ယုံကြည်မှုအကျပ်အတည်းကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေနိုင်ကြောင်း ဆောင်းပါးရှင် ပါ့ခ်ဂျောင်ဝန်းက သတိပေးထားသည်။ ၎င်း၏အဆိုအရ အတုသတင်းသည် ဒီမိုကရေစီအတွက် ရန်သူဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဒီမိုကရေစီဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုကို အဓိကအားဖြင့် စည်းမျဉ်းများဖြင့်သာ ထိန်းချုပ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ခြင်းသည်လည်း အန္တရာယ်ရှိသည်။</p><p>ကိုရီးယားသည် တစ်ချိန်က စစ်အေးခေတ်ကာလ ခွဲခြားမှု၊ အာဏာရှင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီသို့ ခက်ခဲစွာ ကူးပြောင်းရခြင်းတို့ကို ကျော်လွှားပြီး အာရှ၏ ထူးခြားထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှုဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် ယခုအခါ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများမှာ အလွန်အမင်း အကွဲအပြဲဖြစ်လာပြီး ရွေးကောက်ပွဲစီမံခန့်ခွဲမှု၏ သမာဓိနှင့်ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းများကလည်း အငြင်းပွားမှုကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေကာ နိုင်ငံရေးအပေါ် မယုံကြည်မှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေနေသည်။ မီဒီယာ၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများအပေါ် ယုံကြည်မှုလည်း လျော့နည်းလာသည်။ “နိုင်ငံသားတွေက တူညီတဲ့အချက်အလက်တွေကိုတောင် မယုံကြည်တော့ဘူး၊ တူညီတဲ့ အခြေခံအချက်အလက်တွေကပါ မတူညီတော့ဘူးဆိုရင် ဒီမိုကရေစီဆွေးနွေးမှု ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နိုင်မလဲ” ဟု ဆောင်းပါးက မေးခွန်းထုတ်ထားသည်။</p><p>အစိုးရက လွဲမှားသည့် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ဖန်တီးထားသည့် သတင်းအချက်အလက်များကို ဒီမိုကရေစီအတွက် ပြင်းထန်သော ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ထိန်းချုပ်မှုကို မြှင့်တင်ရန် လုပ်ဆောင်နေသည်။ ဇူလိုင်လတွင် အသက်ဝင်မည့် ပြင်ဆင်ထားသော Information and Communications Network Act အရ လွဲမှားသည့် သို့မဟုတ် ပြင်ဆင်ထားသည့် သတင်းကို ဖြန့်ဝေသူများကို အပြစ်ဒဏ်ချမှတ်နိုင်ပြီး၊ punitive damages အဖြစ် နစ်နာကြေးကိုလည်း ပိုမိုတိုးမြှင့်သတ်မှတ်ထားသလို အဓိက အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်းများ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများလည်း ပိုမိုတင်းကျပ်လာမည်ဖြစ်သည်။</p><p>သို့သော် AI နည်းပညာကြောင့် လွဲမှားသတင်းများ၏ အတိုင်းအတာနှင့် အရည်အသွေးသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း အလွန်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ AI ဖြင့် ဖန်တီးထားသော အတုကြော်ငြာများ၊ deepfake ရုပ်သံများကြောင့် လူမှုရေးပြဿနာများ အလွန်ကြီးထွားလာပြီး၊ မရှိသော ဆရာဝန်များက ကျန်းမာရေးထုတ်ကုန်များကို ကြော်ငြာနေသည့် ရုပ်သံများလည်း အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့နေသည်။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလိမ်လည်မှုများတွင်လည်း နာမည်ကြီး လုပ်ငန်းရှင်များ၏ ရုပ်ပုံများကို အတုဖန်တီး အသုံးပြုနေကြသည်။ ယခုအခါ လူတစ်ဦး၏ မျက်နှာနှင့် အသံကို အံ့အားသင့်ဖွယ် တိကျမှုဖြင့် ပြန်လည်ဖန်တီးနိုင်နေပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စီးပွားရေးလိမ်လည်မှု၊ လှည့်စားမှုနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများကို တားဆီးရန် ခိုင်မာသည့် အရေးယူမှုများကို လူအများက လက်ခံကြမည်ဖြစ်ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။ “လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်” ကို “လိမ်လည်လှည့်ဖြားခွင့်” နှင့် မရောထွေးသင့်ကြောင်းလည်း အလေးပေးထားသည်။</p><p>သို့သော် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုများမှာမူ မတူညီသည့် အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆောင်းပါးရှင်က ဆိုသည်။ အခွန်မူဝါဒသည် သင့်လျော်မလား၊ မြောက်ကိုရီးယားနှင့်ပတ်သက်သည့် မူဝါဒ အောင်မြင်မလား၊ ရွေးကောက်ပွဲစနစ်သည် မျှတမလား၊ နိုင်ငံခြားရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုသည် တကယ်ပဲ နိုင်ငံအကျိုးစီးပွားကို ထိန်းသိမ်းပေးမလား စသည့် မေးခွန်းများမှာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှု၊ သဘောထားချိန်ဆမှုနှင့် အငြင်းပွားမှုများကို မလွဲမသွေ ဖိတ်ခေါ်နေသည်။ ဒီမိုကရေစီက ပြည်သူအားလုံး တစ်ညီတည်း နိဂုံးချုပ်ရမည်ဟု မတောင်းဆိုသော်လည်း အငြင်းပွားနိုင်ရန်အတွက် မျှဝေထားသည့် အချက်အလက်အခြေခံတစ်ခုတော့ လိုအပ်သည်။</p><p>ဤပြဿနာသည် တောင်ကိုရီးယားတစ်နိုင်ငံတည်း၏ ပြဿနာမဟုတ်ကြောင်းလည်း ဆောင်းပါးက ထောက်ပြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် မယုံကြည်မှု၊ အွန်လိုင်းသတင်းမှားများနှင့် နိုင်ငံရေးအကွဲအပြဲတို့ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဥရောပတစ်လွှားတွင်လည်း ပလက်ဖောင်းတာဝန်ယူမှု စည်းမျဉ်းများမှစ၍ ဒစ်ဂျစ်တယ်ဝန်ဆောင်မှုများအပေါ် ပိုမိုပွင့်လင်းမြင်သာမှု တောင်းဆိုမှုများအထိ အစိုးရများက တုံ့ပြန်လာကြသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံကလည်း အဓိကပလက်ဖောင်းကြီးများကို ဥပဒေနှင့်မညီသည့် အွန်လိုင်းအကြောင်းအရာများကို ကိုင်တွယ်ရန် တာဝန်များ တိုးမြှင့်ထားပြီး၊ ဥရောပသမဂ္ဂကလည်း ဒစ်ဂျစ်တယ်ကဏ္ဍတွင် ပိုမိုပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တာဝန်ခံမှုကို ရှာဖွေနေသည်။ သို့သော် စည်းမျဉ်းများ တိုးချဲ့လာသော်လည်း အန္တရာယ်ရှိသော လွဲမှားသတင်းများကို တိုက်ဖျက်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို ကာကွယ်ခြင်းကြား မျဉ်းကြောင်းကို မည်သည့်နေရာတွင် ဆွဲမည်ဆိုသည့် အငြင်းပွားမှုများ ဆက်ရှိနေသည်။</p><p>ဤစိုးရိမ်စိတ်သည် ခေတ်သစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသမိုင်းတွင် အရေးပါဆုံး လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ဆိုင်ရာ စီရင်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည့် 1964 ခုနှစ် U.S. Supreme Court ၏ New York Times v. Sullivan အမှုနှင့်လည်း ဆက်နွှယ်နေသည်။ ထိုအမှုတွင် တရားရုံးက ဒီမိုကရေစီလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုသည် “uninhibited, robust, and wide-open” ဖြစ်ရမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဒီမိုကရေစီကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် တစ်ခါတစ်ရံ အမှားဖြစ်နိုင်ခြေကို သည်းခံရမည်ဆိုသည့် သဘောတရားကို တရားရုံးက နားလည်ထားခဲ့သည်။ အချက်အလက်မှားတစ်ခုစီတိုင်းအတွက် ဥပဒေဆိုင်ရာ အပြင်းအထန် အကျိုးဆက်များ ချမှတ်လိုက်ပါက ပြည်သူများ၊ သတင်းသမားများနှင့် လူထုဝေဖန်သူများက ဆွေးနွေးမှုတွင် ပါဝင်မည့်အစား နှုတ်ဆိတ်ခြင်းကိုသာ ရွေးချယ်သွားနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။</p><p>ဂျာမန် ဒဿနပညာရှင် Jürgen Habermas ၏ အတွေးအခေါ်များထဲတွင်လည်း ဆင်တူသော အမြင်ကို တွေ့နိုင်သည်။ Habermas အတွက် ဒီမိုကရေစီ၏ တရားဝင်မှုသည် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများထံမှ မဖြစ်ပေါ်ဘဲ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံသားများ၏ ပွင့်လင်းသော လူထုဆွေးနွေးမှုမှ ပေါ်ထွက်လာသည်။ မတူညီသော အယူအဆများကို လူထုဆွေးနွေးပွဲများအတွင်း စိစစ်၊ စမ်းသပ်၊ ပြန်လည်တည့်မတ်နိုင်နေသမျှ ဒီမိုကရေစီသည် ကျန်းမာနေဆဲဖြစ်သည်။</p><p>ထို့ကြောင့် ကိုရီးယားတွင် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော အငြင်းပွားမှုမှာ ဝိရောဓိတစ်ရပ် ဖြစ်နေကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။ လွဲမှားသတင်းများကို ထိန်းချုပ်ရန် ဥပဒေပြုရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို အလျင်အမြန် ဆောင်ရွက်နေသော်လည်း၊ မှန်ကန်သော ပြောဆိုချက်များအပေါ်တောင် သက်ရောက်နိုင်သည့် criminal defamation (ပြစ်မှုဆိုင်ရာ အသရေဖျက်မှု) အပါအဝင် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့် ကန့်သတ်မှုများနှင့်ပတ်သက်သည့် ရေရှည်စိုးရိမ်ချက်များမှာမူ မဖြေရှင်းနိုင်သေးပေ။ အကယ်၍ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများက လွဲမှားသတင်းများကို အမှန်တကယ် တိုက်ဖျက်လိုပါက နိုင်ငံရေးထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကိုလည်း အလားတူ အလေးထား ကာကွယ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။</p><p>သတင်းသမားများနှင့် မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများ၏ စိုးရိမ်ချက်များကိုလည်း သေချာစွာ စဉ်းစားသင့်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုသည်မှာ မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများအား ပေးအပ်ထားသည့် အထူးအခွင့်အရေးမဟုတ်ဘဲ ဒီမိုကရေစီကို အမှား၊ အလွဲသုံးစားမှုနှင့် အာဏာမတရားမှုတို့မှ ကာကွယ်ပေးသည့် အခြေခံအကာအကွယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သတင်းမီဒီယာ၏ တာဝန်မှာ အခက်ခဲဆုံး မေးခွန်းများကို မေးမြန်းခြင်း၊ အာဏာပိုင်များ၏ ရှင်းလင်းချက်များကို စိစစ်ခြင်းနှင့် အများလက်ခံထားသော အယူအဆများကို စိန်ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတင်းထောက်များနှင့် အယ်ဒီတာများက ဥပဒေဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများကို အလွန်အကျွံ စိုးရိမ်လာပါက ပထမဆုံးအားနည်းသွားမည့်အရာမှာ လွဲမှားသတင်းမဟုတ်ဘဲ အာဏာကို တာဝန်ယူစေမည့် မီဒီယာ၏ စွမ်းရည်ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။</p><p>ရီဂျေမြောင်အစိုးရအဖွဲ့သည် မိမိတို့၏ မူဝါဒများက ဒီမိုကရေစီကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်ဟု ယုံကြည်နေမည်မှာ သေချာကြောင်း ဆောင်းပါးက ဖော်ပြသည်။ သို့သော် အာဏာရှိသူများက ဝေဖန်မှုကို လွဲမှားသတင်းဟု သဘောထားလာခြင်း၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအမြင်ကွာခြားမှုကို ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်လာခြင်းမှ အန္တရာယ် စတင်တတ်ကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ ၎င်းသည် အာဏာရေးရာတွင် အဟောင်းဆုံး ဆွဲဆောင်မှုတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ပြထားသည်။</p><p>ဒီမိုကရေစီ၏ အကျပ်အတည်းသည် လိမ်ညာမှုများ များပြားလာသည့်အခါတွင်သာ မဟုတ်ဘဲ၊ အစိုးရများက ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ဆွေးနွေးမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်းကို ရောထွေးလာသည့်အခါတွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ကိုရီးယားနိုင်ငံအတွက် အဓိကစိန်ခေါ်မှုမှာ နိုင်ငံရေးအမြင် မတူညီသော ပြည်သူများက အချက်အလက်၊ အဖွဲ့အစည်းနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအပေါ် ယုံကြည်မှု တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာနေခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် စည်းမျဉ်းများတင်သက်ဖြင့် ယုံကြည်မှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲမည်ဖြစ်ပြီး၊ ရှိပြီးသား ကွဲပြားမှုများကိုပင် ပိုမိုအရှိန်မြှင့်စေနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။</p><p>ကိုရီးယား၌ ဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေအနေသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ လွတ်လပ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းများအားလုံး ရင်ဆိုင်နေရသော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းလည်း ဆောင်းပါးက နိဂုံးချုပ်ထားသည်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်၏ အန္တရာယ်များကို အစိုးရများက တုံ့ပြန်ရာတွင် မိမိတို့ ကာကွယ်လိုသည့် လွတ်လပ်ခွင့်များကို မထိခိုက်စေဘဲ လုပ်ဆောင်နိုင်မလား ဆိုသ