တောင်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောစီမံကိန်းတွင် ပျံ့နှံ့မှုအန္တရာယ်မရှိဟု IAEA အကြီးအကဲ ပြော
တောင်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IAEA) နှင့် ခိုင်မာပြီး သေချာသော စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်ရေး သဘောတူညီချက် ရရှိမည်ဖြစ်သဖြင့် နျူကလီးယားပျံ့နှံ့မှုဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မရှိသင့်ကြောင်း IAEA အကြီးအကဲ Rafael Grossi က ပြောကြားခဲ့သည်။
ဗီယင်နာမြို့တွင် ယနေ့ ပြုလုပ်သည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ Grossi က ဆိုးလ်မြို့နှင့် IAEA အကြား ဆွေးနွေးမှုများ စတင်နေပြီဖြစ်သော်လည်း ရေငုပ်သင်္ဘောစီမံကိန်း၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များ မပြည့်စုံသေးသဖြင့် လက်ရှိအခြေအနေမှာ အစပိုင်းအဆင့်သာ ရှိသေးကြောင်း ပြောသည်။ နျူကလီးယားမပျံ့နှံ့ရေးစာချုပ် (NPT) ကို လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံများအနေဖြင့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောများ တည်ဆောက်လိုပါက IAEA သို့ ကြိုတင်အကြောင်းကြားရမည်ဖြစ်ပြီး IAEA နှင့် အထူးသဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ချုပ်ဆိုရမည်ဟုလည်း ၎င်းက ဆိုသည်။
“ဒါဟာ အလွန်နည်းပညာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး IAEA ရဲ့ စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်ရေး ကျွမ်းကျင်သူတွေက ကိုရီးယားဘက်က ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ တွေ့ဆုံပြီး ဘာတွေလိုအပ်မလဲဆိုတာကို စတင်သတ်မှတ်ကြရတာပါ” ဟု Grossi က ပြောကြားခဲ့သည်။ နျူကလီးယားပစ္စည်းများကို ရေငုပ်သင်္ဘောအတွင်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုရပြီး အချိန်ကြာမြင့်စွာ ရေအောက်တွင် လည်ပတ်နိုင်သည့်အတွက် ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် မလွယ်ကူခြင်းမှာ အဓိက နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ထောက်ပြသည်။ “ဆိပ်ကမ်းက ထွက်သွားတဲ့ ယူရေနီယမ်ပမာဏနဲ့ ပြန်ရောက်လာတဲ့ ပမာဏ တူညီနေအောင် နည်းပညာနည်းလမ်းတွေ ရှာဖွေရမှာပါ” ဟုလည်း ပြောခဲ့သည်။
တောင်ကိုရီးယားသည် သမ္မတ Lee Jae Myung နှင့် အမေရိကန်သမ္မတ Donald Trump တို့ 10လအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲ၌ ရရှိခဲ့သော လုံခြုံရေးသဘောတူညီချက်များအပြီး သာမန်လက်နက်တပ်ဆင်ထားသည့် နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောများ တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေခြင်းဖြစ်သည်။ IAEA နှင့် “အလွန်ခိုင်မာသည့် သဘောတူညီချက်” ရှိနေသရွေ့ ပျံ့နှံ့မှုဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်သင့်မည်မဟုတ်ကြောင်း Grossi က အလေးထား ပြောကြားခဲ့သည်။
မကြာခဏ မစစ်ဆေးနိုင်သည့် အခြေအနေတွင် ရေငုပ်သင်္ဘောအတွင်း ထည့်သွင်းသည့် နျူကလီးယားပစ္စည်းများကို တာဝန်ခံမှု ရှင်းလင်းစေရန် နည်းလမ်းများ ရှာဖွေရမည်ဖြစ်ရာ အချိန်ယူရမည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ ထို့အတူ ဆိုးလ်အစိုးရအနေဖြင့် ယင်းစီမံကိန်းတွင် အသုံးပြုမည့် နည်းပညာအမျိုးအစားနှင့် လည်ပတ်ပုံနည်းလမ်းများကို မဆုံးဖြတ်ရသေးကြောင်းလည်း Grossi က ပြောကြားခဲ့သည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး Ahn Gyu-back က ပြီးခဲ့သည့်လက ထုတ်ပြန်ထားသော လမ်းပြမြေပုံအရ အဆိုပါ ရေငုပ်သင်္ဘောများတွင် 20 ရာခိုင်နှုန်းအောက် အာရုံစိုက်ကြွယ်ဝထားသည့် low-enriched uranium ကို လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုမည်ဖြစ်ပြီး နျူကလီးယားလက်နက်များတွင်မူ ပုံမှန်အားဖြင့် 90 ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကြွယ်ဝသည့် uranium ကို အသုံးပြုကြသည်။
ဆိုးလ်အစိုးရက ပထမဆုံး နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောကို 2030 ခုနှစ် နောက်ပိုင်းအတွင်း စတင်မိတ်ဆက်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး 2040 မတိုင်မီ လုပ်ငန်းသုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ဆက်လက်တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်သည်။ 10လအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲအပြီး ဆိုးလ်နှင့် ဝါရှင်တန်တို့ ပူးတွဲထုတ်ပြန်သည့် အချက်အလက်စာတမ်းတွင် အမေရိကန်ဘက်က တောင်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ရေငုပ်သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး၊ အရပ်ဘက်အသုံးပြုရန် ယူရေနီယမ်ကို ကြွယ်ဝအောင် ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် အသုံးပြီး နျူကလီးယားလောင်စာ ပြန်လည်ပြုပြင်ထုတ်ယူရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ထောက်ခံကူညီမည်ဟု ကတိပြုထားသည်။ နှောင့်နှေးမှုအချို့ရှိပြီးနောက် နှစ်နိုင်ငံသည် ယင်းလုံခြုံရေးအစီအမံများကို မည်သို့အကောင်အထည်ဖော်မည်ဆိုသည့်အတွက် ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ခဲ့ကြသည်။