---

အီရန်-ပြင်သစ် ကာတွန်းရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ မာဂျာနက် ဆာတြာပီ (Marjane Satrapi) သည် အသက် 56 နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြောင်း ပြင်သစ်သမ္မတရုံးက ကြာသပတေးနေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။ “Persepolis” ဖြင့် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့သည့် ဆာတြာပီ၏ ကွယ်လွန်မှုသည် ပြင်သစ်ယဉ်ကျေးမှုအတွက် အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြင်သစ်ဘက်က ပြောသည်။

ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့တွင် နေထိုင်နေသူ ဆာတြာပီသည် ၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် အီရန်နိုင်ငံ ရက်စ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် မိဘများက သူမအား သြစတြီးယားနိုင်ငံ ဗီယင်နာမြို့သို့ ပညာသင်ကြားရန် ပို့ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အီရန်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကာ တီဟီရန်တက္ကသိုလ်၌ အမြင်ဆိုင်ရာဆက်သွယ်ရေးဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ပြီး စထရာဘွတ်ဂ်မြို့တွင် လေ့လာခဲ့ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ပါရီမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

ဆာတြာပီ၏ အမည်ကျော်လက်ရာမှာ အီရန် အစ္စလာမ်တော်လှန်ရေး နောက်ခံဖြင့် ဖော်ပြထားသည့် ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဆန်သော မိုနိုခရုမ် ကာတွန်းစာအုပ်နှင့် ရုပ်ရှင် “Persepolis” ဖြစ်သည်။ ယင်းလက်ရာသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ကန်ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် Film Critics Grand Prix ဆု ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဆီဇာဆု၌ အကောင်းဆုံး ပြင်ဆင်ရေးသားထားသည့် ဇာတ်ညွှန်းဆုကိုလည်း ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၀၈ အော်စကာဆုပေးပွဲတွင် အကောင်းဆုံး အန်နီမေးရှင်းရုပ်ရှင် အမျိုးအစားအတွက် ဆန်ခါတင်စာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ကန်တွင် AP သို့ ပြောကြားရာ၌ “လူတွေကို ကြောက်ရင် ပိုနီးနီးကပ်ကပ်ကြည့်ပါ။ သူတို့မှာ မိဘတွေရှိတယ်၊ ချစ်သူတွေရှိတယ်၊ မျှော်လင့်ချက်တွေရှိတယ်၊ ဇာတ်လမ်းတွေရှိတယ်” ဟု ဆိုခဲ့သည်။

ပြင်သစ်အစိုးရက ဆာတြာပီကို “လွတ်လပ်ခွင့်အတွက် အသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော အနုပညာရှင်” ဟု ချီးကျူးခဲ့ပြီး သမ္မတ အီမန်နျူယယ် မက်ခရွန်နှင့် ဇနီးဖြစ်သူတို့ကလည်း “အီရန်နိုင်ငံသား၏ ကလေးဘဝကို လူတိုင်းနားလည်နိုင်သော ပုံပြင်တစ်ပုဒ်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ပြခဲ့သည့် ထူးခြားသည့် အနုပညာရှင်တစ်ဦး” အား ဂုဏ်ပြုကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြသည်။ ပြင်သစ်မီဒီယာများကလည်း ဆာတြာပီသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဆွီဒင် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူနှင့် သရုပ်ဆောင် မတ်တီယက်စ် ရီပါ (Mattias Ripa) ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အသက် 53 နှစ်ဖြင့် ကွယ်လွန်ပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် “ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်” ဟု သူမနှင့် နီးစပ်သူများကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။

ဆာတြာပီသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံ Princess of Asturias Foundation ဆု၏ Communication and Humanities ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး တစ်နှစ်တည်းတွင် ပြင်သစ်အနုပညာအကယ်ဒမီ၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ ထို့အပြင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ပြုဆုဖြစ်သည့် Legion of Honor ကို လက်ခံရရှိရန် ကမ်းလှမ်းခံခဲ့ရသော်လည်း အီရန်ပြည်သူများ၏ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုကို ပြင်သစ်က လုံလောက်စွာ မထောက်ပံ့သေးကြောင်း ပြောဆိုကာ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်အာဏာပိုင်များထံ ရေးသားသည့်စာ၌ “အီရန်ရှိ အမျိုးသမီးတော်လှန်ရေးကို ဓာတ်ပုံတွေ၊ မိန့်ခွန်းတွေသက်သက်နဲ့ မကန့်သတ်နိုင်ပါ” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

အနုပညာလက်ရာများအနက် “Broderies” (“Embroideries”) နှင့် “Poulet aux prunes” (“Chicken with plums”) တို့ ပါဝင်ပြီး “Poulet aux prunes” ကိုလည်း ရုပ်ရှင်အဖြစ် ပြန်လည်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာအဖြစ် “La Bande des Jotas” (“The Gang of Jotas”) နှင့် ပိုလန်ရူပဗေဒပညာရှင် မာရီ ကျူရီ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရိုက်ကူးထားသည့် “Radioactive” (“Madame Curie”) စသည့် ရုပ်ရှင်များကိုလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မဟ်ဆာ အာမီနီ (Mahsa Amini) ၏ သေဆုံးမှုနောက်ပိုင်း အီရန်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုများကို ဖော်ပြနိုင်ရန် “Femme, vie, liberté” (“Woman, Life, Freedom”) စာအုပ်ကို အနုပညာရှင်နှင့် ပညာရှင်အစုအဖွဲ့နှင့်အတူ ဦးဆောင်စီစဉ်ခဲ့ကြောင်းလည်း သိရသည်။