---

ထိုင်ဝမ်သမ္မတ လိုင်ချင်းတက်က ၁၉၈၉ ခုနှစ် တီယန်အန်မင် စစ်ရေးဖြိုခွင်းမှု၏ အမှန်တရားကို တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ရင်ဆိုင်ရန် တိုက်တွန်းလိုက်ပြီး ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် ဆွေးနွေးမှုအတွက် တံခါးဖွင့်ထားရန် လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါဖြစ်ရပ် ၃၇ နှစ်မြောက် အောက်မေ့သည့်နေ့တွင် ထိုင်ဝမ်ဘက်က ထပ်မံအသံထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

သမ္မတ လိုင်က ၎င်း၏ Facebook စာမျက်နှာတွင် “လွန်ခဲ့သော ၃၇ နှစ်က ဇွန် ၄ ရက် ဖြစ်ရပ်ကို တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ရင်ဆိုင်နိုင်ရန်၊ အမှန်တရားကို အသိအမှတ်ပြုနိုင်ရန်၊ နာကျင်မှုကို သက်သာစေနိုင်ရန် နှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး၊ ဆွေးနွေးမှုတို့အတွက် တံခါးဖွင့်နိုင်ရန် တကယ်စိတ်ရင်းဖြင့် မျှော်လင့်ပါသည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇွန် ၄ ရက်တွင် ပေကျင်းမြို့ အလယ်ပိုင်း တီယန်အန်မင်ရင်ပြင်၌ ကျောင်းသားဦးဆောင်သည့် ဒီမိုကရေစီလိုလားသော ဆန္ဒပြမှုများကို တရုတ်တပ်ဖွဲ့များက သေနတ်အင်အားသုံး ဖြိုခွင်းခဲ့ပြီး ထိုဖြစ်ရပ်ကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း လူသိရှင်ကြား မဆွေးနွေးကြတော့သလို တရားဝင်အောက်မေ့ပွဲများလည်း မရှိတော့ပေ။ ထိုအစား ထိုင်ပေ၊ တိုကျိုအပါအဝင် နိုင်ငံရပ်ခြားမြို့ကြီးများတွင် အောက်မေ့ပွဲများ ပြုလုပ်လာကြပြီး ထိုင်ဝမ်အစိုးရ ထိပ်တန်းအရာရှိများကလည်း အဆိုပါနေ့ကို အသုံးချကာ တရုတ်နိုင်ငံကို ဝေဖန်လေ့ရှိသည်။

သမ္မတ လိုင်က စစ်ရေးဝါဒကို “မျက်ကန်းယုံကြည်ခြင်း” မလုပ်ရန်လည်း သတိပေးခဲ့ပြီး ကျန်းမာသည့် အစိုးရနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်သည် နောင်မျိုးဆက်အတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဘဝများကို ဖန်တီးတည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း၊ “အကြမ်းဖက်မှု၊ စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် အခြားနည်းလမ်းများဖြင့် သူတို့၏ အိပ်မက်များကို ဖိနှိပ်ပြီး အမြင်သဘောထားများကို ဖျောက်ဖျက်ရန်” မသုံးသင့်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ တရုတ်ဘက်ကတော့ လိုင်၏ ပြောကြားချက်များအပေါ် ချက်ချင်းတုံ့ပြန်ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ ပေကျင်းက လိုင်ချင်းတက်ကို “ခွဲထွက်ရေးသမား” ဟု သုံးနှုန်းကာ ဆွေးနွေးရန် ကမ်းလှမ်းချက်များကို အကြိမ်ကြိမ် ပယ်ချထားပြီး လိုင်ကမူ ထိုင်ဝမ်၏ အနာဂတ်ကို ထိုင်ဝမ်ပြည်သူများသာ ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။

တီယန်အန်မင်အရေး ၃၇ နှစ်မြောက်နှင့်ပတ်သက်၍ အမေရိကန်နိုင်ငံကလည်း အောက်မေ့မှု ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုက “ပေကျင်း၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုကြောင့် စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု၏ မှတ်ဉာဏ်ကို ဖျောက်ဖျက်၍ မရနိုင်” ဟု ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းက လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်နှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခွင့်တို့ကို ကာကွယ်ရန် အသက်စွန့်ခဲ့သူများသည် တစ်နေ့တွင် တရားမျှတမှု ရရှိမည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ တရုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ရူဘီယို၏ ကြေညာချက်အပေါ် ချက်ချင်း မှတ်ချက်မပေးခဲ့သော်လည်း ယခင်နှစ်တွင်မူ ပေကျင်းက ၎င်း၏ တီယန်အန်မင်ဆိုင်ရာ မှတ်ချက်များကို “သမိုင်းအချက်အလက်များကို လွဲမှားဖော်ပြခြင်း” ဟု ဝေဖန်ခဲ့သည်။

၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇွန် ၄ ရက် မနက်မိုးမလင်းမီတွင် တရုတ်တပ်များသည် တီယန်အန်မင်ရင်ပြင်ထဲသို့ တင့်ကားများဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ကျောင်းသားနှင့် အလုပ်သမားများ ဦးဆောင်သည့် ဒီမိုကရေစီလိုလားသော ဆန္ဒပြပွဲများကို နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ သေဆုံးသူအရေအတွက်ကို တရုတ်နိုင်ငံက တရားဝင် မထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များနှင့် မျက်မြင်သက်သေများ၏ အဆိုအရ ထောင်နှင့်ချီ ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ကွန်မြူနစ်ပါတီအာဏာရေရှည်တည်တံ့ရေးကို ဖြုတ်ချလိုသည့် တန်ပြန်တော်လှန်ရေးသမားများကြောင့် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု တရုတ်အစိုးရက အပြစ်တင်ထားသည်။ ဟောင်ကောင်တွင်လည်း ဗစ်တိုးရီးယားပန်းခြံ၌ နှစ်စဉ် ပြုလုပ်သည့် မီးတိုင်ထွန်း အောက်မေ့ပွဲများမှာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ပေကျင်းက အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေ ချမှတ်ပြီးနောက် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ပြီး ယခုအခါ ရဲတပ်ဖွဲ့ အင်အားအကြီးအကျယ် ချထားသည့် အခြေအနေအဖြစ်သာ အောက်မေ့မှုကို တွေ့ရကြောင်း သတင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။