---

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အီရန်နှင့် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေး သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ရရှိရေးကို ဦးတည် ကြိုးပမ်းနေချိန်တွင် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟုကို ထူးထူးခြားခြား ပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်လာသဖြင့် နှစ်ဦးကြား ရင်းနှီးသည့် ဆက်ဆံရေးမှာ စမ်းသပ်ခံနေရသည်။ သဘောတူညီချက်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိမရှိကိုလည်း စောင့်ကြည့်နေကြသည်။

Reuters-Yonhap သတင်းဓာတ်ပုံတွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန် ၃ ရက်က ပြုလုပ်ထားသော ပေါင်းစပ်ဓာတ်ပုံ၌ အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ယာဟုကို ယေရုရှလင်မြို့တွင် မတ် ၁၉ ရက်က၊ ထရမ့်ကို နယူးဂျာစီပြည်နယ် Morristown တွင် မေ ၂၂ ရက်က တွေ့ရသည်။ ထရမ့်နှင့် နေတန်ယာဟုတို့သည် ယခင်က အလွန်နီးကပ်သည့် ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့ပြီး နေတန်ယာဟုကလည်း ပြီးခဲ့သည့်နှစ်တွင် ထရမ့်ကို “အိမ်ဖြူတော်ထဲက အစ္စရေးအတွက် အကြီးမြတ်ဆုံး မိတ်ဆွေ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအခါ ထရမ့်သည် အီရန်နှင့် စစ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းနေသည့်အချိန်တွင် နေတန်ယာဟုအပေါ် အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ထူးထူးခြားခြား ပြောဆိုလာသည်။ ၎င်းက “ငါမရှိရင် အစ္စရေးမရှိဘူး” ဟု ပြောဆိုခဲ့သလို အင်တာဗျူးများတွင် နေတန်ယာဟု၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ပြစ်တင်ရှုတ်ချကာ “အစွန်းရောက်”၊ “ရူးသွပ်” ဟူ၍လည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

နေတန်ယာဟုသည် အမေရိကန်သမ္မတ လေးဦးလက်ထက်တွင် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အားလုံးကို တစ်ချိန်မဟုတ် တစ်ချိန် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သော်လည်း ထရမ့်ကဲ့သို့ လူသိရှင်ကြား ဤမျှ ထင်ထင်ရှားရှား ပြတ်ပြတ်သားသား ဝေဖန်ဖူးသူ မရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းတွင် ဖော်ပြသည်။ ထရမ့်မှာ နေတန်ယာဟုနှင့်အတူ ယခုစစ်ပွဲကို စတင်ခဲ့သူအဖြစ်လည်း ပြောဆိုခံနေရသည်။ ယင်းတင်းမာမှုသည် ထရမ့်က လက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေး၏ မကြာသေးမီ တိုက်ခိုက်မှုများကို ဝေဖန်နေချိန်နှင့်လည်း တိုက်ဆိုင်လာပြီး အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများက ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟရန်အကြား ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်ဟုလည်း သတင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ အမေရိကန်တွင် စစ်ပွဲကို လူကြိုက်နည်းနေပြီး ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်း မြင့်တက်နေသည့်အတွက် ထရမ့်သည် ပြည်တွင်းဖိအားများလည်း ရင်ဆိုင်နေရသည်။

ဒီမိုကရက်နှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကန် အစိုးရများထံတွင် ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုကြာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရေးရာ အကြံပေးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ Aaron David Miller က “နေတန်ယာဟုက ထရမ့် အလွန်လိုချင်နေတဲ့ အရာတစ်ခုဖြစ်တဲ့ ဒီစစ်ပွဲကနေ ထွက်ခွာရေးကို ကြားဖြတ်တားဆီးလာမယ်ဆိုရင် ထရမ့်မှာ ရှိသမျှ သြဇာကို အသုံးချဖို့ ပြင်ဆင်ထားလိမ့်မယ်” ဟု ပြောသည်။ ဂျီနီဗာတွင် သောကြာနေ့ လက်မှတ်ရေးထိုးရန် စီစဉ်ထားသည့် သဘောတူညီချက်အကြောင်း ထရမ့်က ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ကျင်းပနေသည့် G7 ထိပ်သီးအစည်းအဝေးအတွင်း ဇွန် ၁၇ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင်လည်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ပြီး နေတန်ယာဟု၏ မကြာသေးမီ လုပ်ဆောင်ချက်များအပေါ် မကျေနပ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထရမ့်က “အမေရိကန်မရှိရင် အစ္စရေးမရှိနိုင်ဘူး။ ငါမရှိရင်လည်း အစ္စရေးမရှိနိုင်ဘူး။ ငါလုပ်ခဲ့တာတွေကို လုပ်ဖို့ အခြားသမ္မတတစ်ဦးမှ မလိုလားခဲ့ဘူး” ဟု ပြောပြီး “ဘီဘီနဲ့ ငါ့မှာ အရမ်းကောင်းတဲ့ ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု ဘီဘီက လက်ဘနွန်အပေါ် ပိုပြီး တာဝန်ယူဖို့ လိုတယ်” ဟု ဆိုသည်။

ဝါရှင်တန်တွင် အစ္စရေးအား ထောက်ခံရေးအပေါ် ပါတီနှစ်ခုစလုံးက သဘောတူညီမှု ရှိခဲ့သော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း ထိုသဘောတူညီမှုမှာ အက်ကွဲလာသည်။ လစ်ဘရယ်အဖွဲ့များက ဂါဇာစစ်အတွင်း ပါလက်စတိုင်းများအပေါ် အစ္စရေး၏ ကိုင်တွယ်ပုံကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ဝေဖန်လာသကဲ့သို့ ကွန်ဆာဗေးတစ်အဖွဲ့အချို့ကလည်း အမေရိကန်၏ အစ္စရေးထောက်ခံမှုသည် မည်မျှအရေးပါသည်ကို မေးခွန်းထုတ်လာကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း နှစ်ဖက်စလုံး၌ ဂျူးမုန်းတီးရေး (antisemitism) ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြေကို စိုးရိမ်မှုများ ရှိနေသည်။

ထရမ့်၏ နောက်ဆုံးပြောဆိုချက်များကို လစ်ဘရယ်ဘက်အဖွဲ့များက ချက်ချင်းပင် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ Jewish Democratic Council of America ၏ ဦးဆောင်သူ Halie Soifer က “သူက အစ္စရေးတည်ရှိမှုကို သူ့အပေါ် မူတည်သလို ပုံဖော်နေတယ်” ဟု ဆိုပြီး “ဒါဟာ အစ္စရေးရဲ့ အနာဂတ်ကို ဂရုစိုက်တဲ့ ဂျူးအများစုအတွက် အလွန်စိတ်နာစရာ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတ ကမလာ ဟားရစ်တို့သည် ဂါဇာစစ်အတွင်း နေတန်ယာဟုနှင့် မကြာခဏ အငြင်းပွားခဲ့ကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သော်လည်း အစ္စရေးဆန့်ကျင်သူများဟု စွပ်စွဲခံရခြင်းကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ပိုမိုသတိထား ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။

အစ္စရေးကို ထောက်ခံသည့် ကွန်ဆာဗေးတစ်အဖွဲ့များအကြားတွင်လည်း ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်ကို အလေးအနက်ထားသင့်မသင့် သဘောထားကွဲလွဲနေသည်။ Republican Jewish Coalition ဥက္ကဋ္ဌ Matt Brooks က ထရမ့်၏ ဝေဖန်မှုကို “မိသားစုအတွင်း ဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ မလွဲမရှောင် ဆန့်ကျင်မှုတစ်ခု” ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ သူ့ပါတီအတွင်း ထရမ့်ပြောဆိုချက်အပေါ် တိတ်တဆိတ် ဝေဖန်နေမှုများသည် နိုင်ငံရေးအရ မရှင်းမလင်း ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုသော်လည်း ထရမ့်သည် အမေရိကန်သမ္မတအဖြစ် အစ္စရေးကို ယုံကြည်ကြောင်း ထင်ရှားစွာ ပြသခဲ့သည်ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းက “ဘိုင်ဒင် သို့မဟုတ် ဟားရစ်တို့က ဝေဖန်တာဆိုရင် အစ္စရေးအပေါ် မတူညီတဲ့ သဘောထား၊ ဒါမှမဟုတ် ရန်လိုတဲ့ သဘောထားကနေ ထွက်လာတာ ဖြစ်မယ်” ဟု ပြောသည်။

ပထမ ထရမ့်အစိုးရလက်ထက်တွင် အမေရိကန်သံရုံးကို Tel Aviv မှ Jerusalem သို့ ပြောင်းရွှေ့ပေးခဲ့သည့်အပြင် ၎င်း၏ ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်း Gaza မှ အစ္စရေးဓားစာခံများ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ဆက်စပ်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များလည်း ထရမ့်၏ အစ္စရေးအပေါ် ထောက်ခံမှုကို ဥပမာအဖြစ် တချို့က ထောက်ပြကြသည်။ Biden သည် ဂါဇာစစ်ကို ကိုင်တွယ်သည့် နေတန်ယာဟု၏ နည်းလမ်းကို ဝေဖန်ခဲ့သော်လည်း ထရမ့်၏ လတ်တလော ဝေဖန်မှုများမှာ ဘိုင်ဒင်နှင့် ဟားရစ်တို့ထက် “အလွန်ကြီးမားသော ကောင်းကျိုးခံစားချက်အစု” တစ်ခုနှင့် လာနေကြောင်း သတင်းက ဖော်ပြသည်။

အစ္စရေးကို ထောက်ခံသည့် လှုပ်ရှားသူ Mort Klein က ထရမ့်သည် အဆိုပါမှတ်ချက်များကို လူသိရှင်ကြား မပြောသင့်ကြောင်း ပြောကြားပြီး တူရကီ၊ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့က အာဏာရှင်ခေါင်းဆောင်များကို အစဉ်တစိုက် လူသိရှင်ကြား ချီးကျူးခဲ့သည့် ထရမ့်၏ လုပ်ရပ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ Conservative Zionist Organization of America ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်သူ Klein က ထရမ့်သည် အစ္စရေးကို ဝေဖန်နေသူများအား စည်းရုံးရန်အတွက် ထိုသို့ ပြောဆိုနေရသည်ဟု စိုးရိမ်ကြောင်း၊ “အမေရိကန်လူမျိုးတွေဟာ အစ္စရေးအပေါ် အရင်ကထက် ပိုမိုမနာလို၊ ရန်လိုလာတယ်လို့ သူမြင်နေတဲ့အတွက်” ဟု ဆိုသည်။ “အဲဒါက ကျွန်တော်ကို စိုးရိမ်စေတယ်” ဟု Klein က ပြောကြားခဲ့သည်။