---

အီရန်နှင့် အစ္စရေးကြား လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခတွင် အမေရိကန်၏ ပါဝင်လာမှုသည် ယခင်သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးများ၏ ချဉ်းကပ်ပုံနှင့် သိသိသာသာ ကွာခြားနေသည်ဟု ဆောင်းပါးရှင် အာသာ အိုင်. စာ (Arthur I. Cyr) က သုံးသပ်ထားသည်။ ဆောင်းပါးတွင် ဒေါ်နယ် ထရမ့်၏ ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်း အီရန်အား တိုက်ခိုက်မှု၊ ကွန်ဂရက်၏ အတည်ပြုချက်မပါဘဲ လုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်၏ ရှေ့နောက်သမိုင်းတချို့ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည်။

အာသာ အိုင်. စာ၏ ဆောင်းပါးအရ အမေရိကန်သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမားနှင့် ဂျိုး ဘိုင်ဒင် အစိုးရများသည် အစ္စရေးနှင့် ရိုးရာအတိုင်း ခိုင်မာသည့် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ရေရှည်စစ်ရေးပဋိပက္ခထဲသို့ မျောပါသွားခြင်းကို ရှောင်ရှားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထရမ့်၏ ဒုတိယသက်တမ်းတွင်မူ အစ္စရေးနှင့်အတူ အီရန်အပေါ် ပြင်းထန်သည့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများတွင် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး အမေရိကန် ကြည်းတပ်နှင့် မရိန်းတပ်ဖွဲ့များကိုလည်း ဒေသတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းထားကြောင်း၊ မြေပြင်ကျူးကျော်စစ်ပင် မကြာမီဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။

ထရမ့်သည် ပြည်ပတွင် တိုက်ရိုက်စစ်ရေးပါဝင်မှုကို လျှော့ချရန် လိုအပ်သည်ဟု ယခင်က ပြောဆိုခဲ့သည့် မူဝါဒမှ ပြန်လှည့်သွားပြီး ကွန်ဂရက်၏ အတည်ပြုချက်မယူဘဲ တစ်ဖက်သတ် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ဆောင်းပါးတွင် ထောက်ပြထားသည်။ ထိုသဘောထားသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် အီရတ်က ကူဝိတ်ကို ကျူးကျော်စဉ် ဂျော့ချ် အိတ်ခ်ျ.ဒဗလျူ. ဘုရှ်နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်စစ်ပွဲ စတင်စဉ် ဂျော့ချ် ဒဗလျူ. ဘုရှ်တို့ ကျင့်သုံးခဲ့သည့် ချဉ်းကပ်နည်းနှင့် မတူကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

လက်ရှိပဋိပက္ခကို “တတိယ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း ယခင်စစ်ပွဲနှစ်ခုနှင့် မတူသည့် အရေးကြီးသော အချက်များ ရှိနေကြောင်း ဆောင်းပါးက ရှင်းလင်းထားသည်။ အထူးသဖြင့် ယခုအထိ အမေရိကန်ဘက်တွင် အစ္စရေးမှလွဲ၍ အခြားမဟာမိတ် မရှိသေးခြင်း၊ ပထမ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲတွင် ကုလသမဂ္ဂနှင့် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်တို့၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် နိုင်ငံတကာ မဟာမိတ်အဖွဲ့ကြီး ပါဝင်ခဲ့ခြင်း၊ ၂၀၀၃ အီရတ်စစ်ပွဲတွင်လည်း ကွန်ဂရက်အတည်ပြုချက်နှင့် ဗြိတိန်အပါအဝင် မဟာမိတ်များ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ထားသည်။

ယခုစစ်ပွဲကြောင့် အီရန်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ပိုမိုခိုင်မာလာပြီး လောင်စာဆီ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဓာတ်မြေဩဇာ ဈေးကွက်များတွင် ကြီးမားစွာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။

သမိုင်းကြောင်းအရ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် နစ်ဆင်အစိုးရ၏ ပြတ်သားသည့် ကြိုးပမ်းမှုများသည် အာရပ်နိုင်ငံများ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်မှုကို အစ္စရေးက အောင်မြင်စွာ ခုခံနိုင်ရေးအတွက် အရေးပါခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဟင်နရီ ကစ်ဆင်ဂျာက ဒေသတွင်း တင်းမာမှုလျှော့ချရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ဂျင်မီ ကာတာ၏ ခိုင်မာမှုနှင့် စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် အဲဂျစ်နှင့် အစ္စရေးအကြား သမိုင်းဝင် Camp David ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ယနေ့အထိ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် အီရတ်တပ်များ ကူဝိတ်မှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် သမ္မတ ဂျော့ချ် အိတ်ခ်ျ.ဒဗလျူ. ဘုရှ်က ကွန်ဂရက်၌ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့ပြီး အီရတ်ကို အနိုင်ရသည်ကို ကြွားဝါခြင်းမပြုဘဲ သံတမန်ရေး၊ ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အစ္စရေး-ပါလက်စတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အတူတကွ လုပ်ဆောင်ရမည့် အရေးပါမှုကို အလေးပေးခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးရှင်က ရေးသားထားသည်။ ထိုကာလတွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂျိမ်းစ် ဘေကာ၏ စွမ်းအင်ပြည့်ဝသည့် သံတမန်ရေး ဆောင်ရွက်မှုများလည်း အထူးထင်ရှားခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ Madrid ညီလာခံက အစ္စရေးနှင့် ပါလက်စတိုင်းအကြား Oslo သဘောတူညီချက်များနှင့် ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်ရေးကို ဦးတည်စေခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအရာက ၁၉၉၄ ခုနှစ် အစ္စရေးနှင့် ဂျော်ဒန်အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကိုလည်း လွယ်ကူစေခဲ့သည်ဟု ဆိုထားသည်။

ဘုရှ်နှင့် ဘေကာတို့သည် အီရတ်ကို မဟာမိတ်တပ်များက အောင်မြင်စွာ အနိုင်ယူနိုင်ရေးနှင့် စစ်ပြီးသံတမန်ရေး အောင်မြင်မှုများအတွက် ကြီးမားသည့် ဂုဏ်ပြုထိုက်သူများဖြစ်ကြောင်း ဆောင်းပါးက သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့ပြင် အမေရိကန်၏ လက်ရှိခေါင်းဆောင်မှုအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ စံနမူနာကို အခြေခံသင့်ပြီး မဟာမိတ်များကို စော်ကားပြောဆိုခြင်းကို ရပ်တန့်ကာ ပါကစ္စတန်နှင့် တူရကီတို့က ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးရန် အားပေးသင့်ကြောင်း တိုက်တွန်းထားသည်။

ထရမ့်အစိုးရသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု (UAE) က အစ္စရေးကို သံတမန်ရေးအရ အသိအမှတ်ပြုလာစေရန် ကြားဝင်ညှိနှိုင်းပေးခဲ့ပြီး အိမ်ဖြူတော်အကြံပေး ဂျေရက် ကတ်ရှ်နာသည် ကြားခံအဖြစ် အောင်မြင်စွာ တာဝန်ယူခဲ့ကြောင်းလည်း ပါရှိသည်။

၁၉၅၆ ခုနှစ် စူးအက်ပြဿနာသည်လည်း အရေးကြီးသော သမိုင်းမှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဖော်ပြသည်။ ထိုအချိန်က သမ္မတ ဒွိုက် အိုင်ဇင်ဟောင်ဝါသည် အီဂျစ်၏ စစ်အစိုးရက နိုင်ငံပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးသည့် စူးအက်တူးမြောင်းနှင့် ဆိုင်နိုင်းကျွန်းဆွယ်ကို ပြန်လည်ရယူရန် ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ လျှို့ဝှက်စီစဉ်ထားသည့် ကိုလိုနီခေတ်ပုံစံ စစ်ရေးကျူးကျော်မှုကို စီးပွားရေးဖိအားနှင့် လိမ္မာပါးနပ်သည့် သံတမန်ရေးဖြင့် ရပ်တန့်စေခဲ့ကြောင်း ရေးသားထားသည်။

အိုင်ဇင်ဟောင်ဝါ၏ ဆုံးဖြတ်ချက် မှန်ကန်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်၏ မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးများလည်း မပြိုကွဲဘဲ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။ ထို့အပြင် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် လီဘာနွန်၌ အိုင်ဇင်ဟောင်ဝါက အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့ အများအပြားဖြင့် တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့ရာ အမေရိကန်စစ်သား တစ်ဦးသာ ရန်သူ၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အမေရိကန်၏ အောင်မြင်သည့် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများတွင် စနစ်တကျ ကြိုတင်စီမံကိန်းချခြင်း၊ ရှင်းလင်းသည့် ရည်မှန်းချက်များ သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် အချို့အခြေအနေများတွင် အစ္စရေးနှင့် အနည်းငယ်အကွာအဝေးထားခြင်းတို့ ပါဝင်ကြောင်း ဆောင်းပါးက နိဂုံးချုပ်ထားသည်။