---

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်က အီရန်နှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် သတင်းကို ပယ်ချပြီးနောက် မကြာမီ အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့အကြား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အပြန်အလှန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းအခြေအနေကြောင့် ဧပြီလအစောပိုင်းက စတင်အသက်ဝင်ထားသည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားနိုင်ခြေ မြင့်တက်လာပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်းများလည်း ထပ်မံ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။

Reuters သတင်းအရ ဒူဘိုင်း/ဝါရှင်တန်တွင် ကြာသပတေးနေ့က အီရန် တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) က အမေရိကန်လေတပ်စခန်းတစ်ခုကို ပစ်မှတ်ထား တုံ့ပြန်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းမတိုင်မီ အမေရိကန်စစ်တပ်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအနီး အီရန်၏ ဒရုန်းလှုပ်ရှားမှုကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဝါရှင်တန်အရာရှိတစ်ဦးက ပြောသည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုတွင် အီရန်၏ တိုက်ခိုက်ရေးဒရုန်း ၄ စင်းကို ပစ်ချခဲ့ပြီး ဘန်ဒါအဘတ်စ် ဆိပ်ကမ်းမြို့ရှိ မြေပြင်ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းတစ်ခုကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း၊ ၅ စင်းမြောက် ဒရုန်း မဖြန့်ချိမီ ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။

အဆိုပါ အမေရိကန်အရာရှိက “ဤလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ထိန်းညှိထားသည့် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များသာဖြစ်ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်၏ Tasnim သတင်းဌာနကမူ ဘန်ဒါအဘတ်စ် လေဆိပ်အနီးတွင် မနက်စောစော အမေရိကန်က တိုက်ခိုက်ခဲ့မှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် U.S. base တစ်ခုကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း IRGC ၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။ IRGC က ဘန်ဒါအဘတ်စ်အနီး ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းကို တိုက်ခိုက်မှု စတင်ခဲ့သည့် အမေရိကန်လေတပ်စခန်းကို ဦးတည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်းလည်း ပြောသည်။

အမေရိကန်၏ ကြီးမားသော စစ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခု ရှိသည့် ကူဝိတ်နိုင်ငံကလည်း ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ရောက်ရှိလာသည့်နေရာကို ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့ပါ။ အစ္စရေးနိုင်ငံကလည်း အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟက်ဇ်ဘိုလာ စစ်အဖွဲ့နှင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲဖြစ်နေစဉ် မြောက်ပိုင်းဒေသ၌ ရန်သူ့လေယာဉ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် သတိပေးဆိုင်ရာ စက်လုံးအသံများ ထွက်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း အကြောင်းကြားခဲ့သည်။

ရေနံဈေးနှုန်းများလည်း တိုက်ခိုက်မှု ပြင်းထန်လာသည့် သတင်းများကြောင့် ပြန်လည်ခုန်တက်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က ၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကျဆင်းခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်ရေနံစိမ်း ဖူချာများ ၃ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တက်လာခဲ့ပြီး စတော့ဈေးကွက် ကျဆင်းကာ ဒေါ်လာတန်ဖိုး မြင့်တက်ခဲ့သည်။

ထရမ့်က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ဝန်ကြီးအဖွဲ့အစည်းအဝေးတွင် အီရန်နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံ၏ သတင်းကို ပယ်ချခဲ့ပြီး ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို စစ်မဖြစ်မီ အခြေအနေသို့ တစ်လအတွင်း ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန် အီရန်နှင့် အိုမန်တို့ ပူးတွဲစီမံခန့်ခွဲမည့် မူကြမ်းသဘောတူညီချက် ရရှိထားကြောင်း ဖော်ပြချက်ကိုလည်း လက်မခံခဲ့ပါ။ ထရမ့်က ရေလမ်းကြောင်းကို နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတည်းက မထိန်းချုပ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားပြီး အမေရိကန်နှင့် ဆယ်စုနှစ်များစွာ စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆက်ဆံရေးရှိသည့် အိုမန်ကိုပါ သတိပေးသည့်သဘော ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

“ဘယ်သူမှ (ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို) ထိန်းချုပ်မှာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါဟာ နိုင်ငံတကာရေပိုင်နက်ပဲ။ အိုမန်ကလည်း ကျန်သူတွေနဲ့အတူ တူတူပဲ ကျင့်ရမယ်၊ မဟုတ်ရင် ကျွန်တော်တို့က ဖောက်ခွဲပစ်ရလိမ့်မယ်” ဟု ထရမ့်က ပြောသည်။ ၎င်းက အီရန်နှင့် သဘောတူညီမှုအပေါ် မကျေနပ်သေးကြောင်းလည်း ဆိုပြီး အီရန်အပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ဖြေလျှော့ပေးရေး မဆွေးနွေးသေးကြောင်းလည်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သည်။

အိမ်ဖြူတော်နှင့် ဝါရှင်တန်ရှိ အိုမန်သံရုံးတို့က ချက်ချင်း မှတ်ချက်ပေးခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အီရန်အမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကလည်း မမှတ်ချက်ပေးနိုင်သေးကြောင်း Reuters က ဖော်ပြသည်။

အီရန်နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံ၏ သဘောတူညီချက်မူကြမ်း အစီရင်ခံချက်တွင် အမေရိကန်က အီရန်ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့မှုများကို ရုပ်သိမ်းမည်၊ အီရန်အနီးရှိ စစ်ရေးအင်အားများကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းမည်ဟုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန်က နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် ငြိမ်းချမ်းရေးရည်ရွယ်ချက်အတွက်သာ ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုနေပြီး အမေရိကန်ကမူ ယင်းအစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းစေလိုနေသည်။

အီရန် လွှတ်တော်၏ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးကော်မတီ အကြီးအကဲ အီဘရဟင် အဇီဇီက ထရမ့်၏ “စကားလုံးများ” သည် ယူရေးနီယမ် သန့်စင်ထုတ်လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ ရေလက်ကြားအပေါ် အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု ဖယ်ရှားရေး စသည့် အီရန်၏ တောင်းဆိုချက်များမှ လမ်းလွဲသွားစေနိုင်မည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောသည်။ “ထရမ့်ဟာ ဒီဗျူဟာမြောက် အကြပ်အတည်းကနေ ထွက်ပေါက်ရှာဖို့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ ထုတ်ပြန်တာနဲ့ သဘောတူညီချက် တောင်းဆိုတာကို အလှည့်ကျ လုပ်နေတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားတယ်” ဟု ၎င်းက X ပေါ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် စစ်မဖြစ်မီက ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် LNG သယ်ယူပို့ဆောင်မှု၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံခန့်ကို ဖြတ်သန်းရာ ရေလမ်းကြောင်းဖြစ်ပြီး ယခုဆွေးနွေးမှုများတွင် အကြိတ်အနယ်ဖြစ်နေသည့် အချက်များမှာ အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ် ဖျက်သိမ်းရေး၊ ဆက်လက်ပြဿနာဖြစ်နေသည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများနှင့် ဤရေလက်ကြားဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်ခွင့်များ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရလည်း နိုင်ငံခြားသင်္ဘောများကို ဖြတ်သန်းခွင့် အာမခံထားသည်။

အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ဖြတ်သန်းရေးကို စီမံခန့်ခွဲရန် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အီရန်အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သော Persian Gulf Strait Authority ကို အမေရိကန်လုံခြုံရေးအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုဟု သတ်မှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူခံ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

အီရန်ရုပ်သံ၏ မူကြမ်းသဘောတူညီချက် အစီရင်ခံချက်အရ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များကို ဒေသတွင်းအနီးဝန်းကျင်မှ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းမည်ဟု ဆိုသော်လည်း ထိုဒေသရှိ အမေရိကန်တပ်များနှင့် ပတ်သက်သည့် ကိစ္စကို ထပ်မံဆွေးနွေးရန် လိုအပ်သေးကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အိမ်ဖြူတော်ကမူ ယင်းအစီရင်ခံချက်ကို “လုံးဝ ဖန်တီးထားသည့် သတင်း” ဟု ပယ်ချခဲ့ပြီး တီဟီရန်ဘက်က မှတ်ချက်မပေးခဲ့ပါ။

မူကြမ်းသဘောတူညီချက်တွင် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်အကြောင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် ၎င်းကိစ္စကို ဆွေးနွေးပွဲ ဒုတိယအကျော့မှ ဆက်လက်ဆွေးနွေးမည်ဟု အီရန်ဘက်အရင်းအမြစ်များက ပြောထားသည်။ သို့သော် ယင်းသည် ထရမ့်၏ အနီးကပ်ထောက်ခံသူများထဲမှ အချို့အတွက် လက်ခံရန် ခက်ခဲမည့် အချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း သုံးသပ်နေကြသည်။ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုကတော့ “အဆုံးသတ်မှာ အီရန်က နျူကလီးယားလက်နက် ဘယ်တော့မှ မရနိုင်ဘူး” ဟု ဝန်ကြီးအဖွဲ့အစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။