---

တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင်ပင်း၏ ပြုံယမ်းခရီးစဉ်သည် ၇ နှစ်အတွင်း မြောက်ကိုရီးယားသို့ ပထမဆုံး သွားရောက်ခြင်းဖြစ်သကဲ့သို့ ပေကျင်းနှင့် ပြုံယမ်းတို့၏ မတူညီသည့် မဟာဗျူဟာ ရည်မှန်းချက်များကိုလည်း ထင်ဟပ်ပြသနေကြောင်း လေ့လာသူများက သုံးသပ်သည်။ တရုတ်ဘက်က မြောက်ကိုရီးယားအပေါ် သြဇာအာဏာကို ပြန်လည်ခိုင်မာစေရန် ကြိုးပမ်းနေသည့်အချိန်တွင် မြောက်ကိုရီးယားဘက်ကလည်း နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် ၎င်း၏ ရပ်တည်ချက်ကို နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုလာစေရန် ယင်းခရီးစဉ်ကို အသုံးချလိုနေကြောင်း ဆိုကြသည်။

ရှီသမ္မတသည် တနင်္လာနေ့တွင် ၂ ရက်ကြာ ခရီးစဉ်အဖြစ် ပြုံယမ်းသို့ ရောက်ရှိမည်ဟု စီစဉ်ထားပြီး၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန် ၂၁ ရက်က နောက်ဆုံး သွားရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်သည်။ ယခုခရီးစဉ်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အောင်ပွဲ နှစ် ၈၀ ပြည့် အခမ်းအနားများအတွင်း မြောက်ကိုရီးယားခေါင်းဆောင် ကင်ဂျုံအွန်နှင့် ပေကျင်းမြို့၌ တွေ့ဆုံပြီး ၉ လအကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။

လေ့လာသုံးသပ်သူများ၏ အဆိုအရ ပေကျင်းသည် မြောက်ကိုရီးယားက ရုရှားနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်လာပြီး နျူကလီးယားလက်နက် စွမ်းရည်ကိုလည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ချဲ့ထွင်နေသည့်အချိန်တွင် ပြုံယမ်းအပေါ် ၎င်း၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြန်လည်အခိုင်အမာ ပြလိုနေသည်။ တစ်ဖက်တွင် ပြုံယမ်းကလည်း ထိပ်သီးတွေ့ဆုံမှုကို အခွင့်ကောင်းယူကာ နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် “အမြဲတမ်း” ရပ်တည်ခွင့်အတွက် သံတမန်ရေး အခွင့်အလမ်းကို ကျယ်ပြန့်စေရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။

ဆိုးလ်အစိုးရကမူ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံက အပြုသဘောဆောင်သည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား ပြောကြားထားသည်။ ထို့အတူ တောင်ကိုရီးယား ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ရှီ၏ ခရီးစဉ်သည် အရှေ့မြောက်အာရှတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးကို အထောက်အကူပြုစေမည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။ သို့သော် လေ့လာသူများက ထိပ်သီးတွေ့ဆုံမှုကို သံတမန်ရေးအောင်မြင်မှုထက် မဟာဗျူဟာတွက်ချက်မှုများက ပိုမိုဦးဆောင်နေမည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။

မြောက်ကိုရီးယားလေ့လာရေးတက္ကသိုလ်မှ ထင်ရှားသည့် ပါမောက္ခ ယန်းမူဂျင်က ယခုခရီးစဉ်သည် ရိုးရိုး ယဉ်ကျေးမှုအရ လည်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ တရုတ်-မြောက်ကိုရီးယား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပြန်လည်အသက်သွင်းပြီး နက်ရှိုင်းစေရမည့် အခွင့်အရေးတစ်ရပ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ “ရိုးရိုး မိတ်ဆွေခရီးစဉ်မဟုတ်ဘဲ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပြန်လည်စတင်ရန် အလှည့်အပြောင်းတစ်ရပ်နီးပါးပါ” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။ မြောက်ကိုရီးယားဘက်ကလည်း ထိပ်သီးတွေ့ဆုံမှုကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် ပြည်တွင်းဝါဒဖြန့်ချိမှုများဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြမည်ဟု မျှော်မှန်းထားသည်။

ပြုံယမ်းမြို့လယ်တွင် ကြီးမားသည့် ကြိုဆိုပွဲအတွက် ပြင်ဆင်မှုများကို စတင်လုပ်ဆောင်နေပြီဟုလည်း သိရသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ရှီ၏ နောက်ဆုံးခရီးစဉ်အတွင်း မြောက်ကိုရီးယားဘက်က လူထုစုဝေးပွဲများ၊ စစ်ရေးဂုဏ်ပြုတပ်ဖွဲ့များနှင့် တရုတ်ခေါင်းဆောင်အတွက် သီးသန့်တည်ဆောက်ထားသည့် နိုင်ငံတော်ဧည့်ဂေဟာအသစ်တစ်လုံးအထိ ပါဝင်သည့် ကြီးကျယ်သော ဧည့်ခံမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။

ခရီးစဉ်အချိန်ရွေးချယ်မှုကို လေ့လာသူအချို့က မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ရုရှား ပိုမိုနီးကပ်လာမှု၏ နောက်ခံအတွင်းမှလည်း သုံးသပ်နေကြသည်။ ကိုရီးယားအမျိုးသား ပေါင်းစည်းရေးသုတေသနဌာန၏ အကြီးတန်းသုတေသီ ဟုန်မင်က တရုတ်သည် မြောက်ကိုရီးယားအပေါ် အရင်လို တုံ့ပြန်စောင့်ကြည့်သည့်ပုံစံထက် ပိုမိုတက်ကြွသော နည်းလမ်းသစ်ဖြင့် ဆက်ဆံရေးကို စီမံခန့်ခွဲလာနေကြောင်း ပြောသည်။ မြောက်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားစွမ်းရည် တိုးတက်လာမှုနှင့် ရုရှားနှင့် နီးကပ်မှုတို့ကြောင့် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် အခြေအနေများတွင် တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်ချက် ပိုမိုမြင့်မားလာခဲ့သည်ဟု ၎င်းကဆိုသည်။

ကိုရီးယားစစ်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနဌာန၏ လုံခြုံရေးမဟာဗျူဟာရုံး အကြီးအကဲ ကင်ယောလ်ဆူးကလည်း အလားတူ သဘောထားကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး “မြောက်ကိုရီးယားဟာ ရုရှားဘက်ကို အလွန်အမင်း ရွှေ့သွားပြီလို့ တရုတ်က ကောက်ချက်ချပြီး ပြုံယမ်းကို မိမိဘက် ပြန်ဆွဲယူဖို့ လိုတယ်လို့ ခံယူထားပုံရတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ပြုံယမ်းဘက်ကလည်း ၎င်း၏ ရပ်တည်ချက်ကို ထင်ထင်ရှားရှား ပြသထားသည်။ တနင်္ဂနွေနေ့က မြောက်ကိုရီးယားခေါင်းဆောင်၏ ညီမဖြစ်သူနှင့် အရေးပါသည့် မူဝါဒအသံတစ်ခုဖြစ်သည့် ကင်ယိုဂျုံက မြောက်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင် နိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်ချက်သည် ညှိနှိုင်းစရာမဟုတ်ကြောင်း ထပ်မံအတည်ပြုပြီး နျူကလီးယားဖျက်သိမ်းရေး အလားအလာကို ပယ်ချခဲ့သည်။ ထိုမှတ်ချက်များသည် ရှီမလာမီ တစ်ရက်အလိုတွင် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြောက်ကိုရီးယားက ယူရေနီယမ်ကြွယ်ဝရေးစက်ရုံများနှင့် ဒုံးကျည်ထုတ်လုပ်စွမ်းရည်များကို ထပ်မံထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည့် လှုပ်ရှားမှုများ၏ နောက်ဆက်တွဲလည်း ဖြစ်သည်။

ကင်ယောလ်ဆူးက ယင်းလုပ်ရပ်များကို ဝါရှင်တန်သာမက ပေကျင်းသို့လည်း ပေးပို့သည့် သတင်းစကားအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ “အချိန်ရွေးချယ်ပုံတစ်ခုလုံးက တရုတ်ကို ဦးတည်တဲ့ စင်မြင့်တင်ပြမှုတစ်ရပ်ပါ။ တရုတ်က နျူကလီးယားဖျက်သိမ်းရေးကို မတောင်းဆိုတော့ဘဲ မြောက်ကိုရီးယားကို နျူကလီးယားနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် သဘောထားဖို့ဆိုတဲ့ အချက်ပြမှုပါ” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။

ဟုန်မင်ကလည်း ရှီ၏ ခရီးစဉ်သည် နိုင်ငံတကာအဆင့်တွင် မြောက်ကိုရီးယား၏ နျူကလီးယားရပ်တည်ချက်ကို ပုံမှန်အဖြစ် လက်ခံစေရန် ကြိုးပမ်းမှုကို သွယ်ဝိုက်အားဖြည့်ပေးနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်သည်။ “တရုတ်က မြောက်ကိုရီးယားရဲ့ နျူကလီးယားလက်နက်အစီအစဉ်ကို တရားဝင်အတည်မပြုဘူးဆိုရင်တောင်၊ ခရီးစဉ်ကိုယ်တိုင်နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးချဲ့မှုတွေက အပြင်ပန်းအားဖြင့် တိတ်တဆိတ် လက်ခံသလို ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

သို့သော် လေ့လာသူအများစုက တရုတ်သည် မြောက်ကိုရီးယားကို နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုမည်ဟု မမျှော်လင့်ကြပေ။ ရှီသည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ပေါ်က ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးကိုသာ အဓိကထား ပြောဆိုနိုင်ပြီး ပြုံယမ်း၏ နျူကလီးယားရည်မှန်းချက်ကို မထောက်ခံမည်ဟု ကင်က သုံးသပ်သည်။ “တောင်ကိုရီးယားအတွက် အန္တရာယ်အရှိဆုံး အခြေအနေကတော့ တရုတ်က မြောက်ကိုရီးယားရဲ့ နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင် ရပ်တည်ချက်ကို သည်းခံနေသလို သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက် အသိအမှတ်ပြုသလို ထင်မြင်သွားတာပဲ” ဟု ၎င်းက ပြောသည်။

အနာဂတ်တွင် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် ဆွေးနွေးမှုများအပေါ် ရှီ၏ ခရီးစဉ်က သက်ရောက်မှု ရှိနိုင်မရှိနိုင်ဆိုသည့် အမြင်မှာမူ မတူညီနေကြသည်။ ဟုန်မင်က တရုတ်သည် ကြားဝင်စေ့စပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်မည် သို့မဟုတ် နှစ်ကိုရီးယားဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ကူညီမည်ဟု မျှော်လင့်ခြင်းသည် လက်ရှိအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိကြောင်း ပယ်ချခဲ့သည်။ ကင်ကတော့ အနည်းငယ် သတိထားသည့် သဘောထားဖြင့် ရှီက မြောက်ကိုရီးယားကို တောင်ကိုရီးယားနှင့်ဖြစ်စေ၊ အမေရိကန်နှင့်ဖြစ်စေ ဆွေးနွေးပွဲ ပြန်စရန် အားပေးနိုင်သည့် အလားအလာရှိကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။