ဗင်နီဇွဲလား၏ ရေနံအကျိုးစီးပွားကို လုယူနေသလား — ထရမ့်အစိုးရနှင့် ကာရာကပ်စ်အာဏာပိုင်များအကြား အကျိုးစီးပွား ပေါင်းစည်းနေသည်ဟု ဝေဖန်
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က နီကိုလက်စ် မဒူရို ဖမ်းဆီးခံရပြီးနောက် ဗင်နီဇွဲလား၏ ရေနံဝင်ငွေများကို အခြေခံသည့် “အောင်မြင်မှု” ကို ချီးကျူးနေသော်လည်း စီးပွားရေးအချက်အလက်များအရ နိုင်ငံ၏ ငွေကြေးတန်ဖိုးကျဆင်းမှု၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု မြင့်တက်လာမှုနှင့် ဒေါ်လာရှားပါးမှုတို့ ပိုမိုဆိုးရွားလာနေကြောင်း ဘရောင်းတက္ကသိုလ် ပညာရှင် ရီကာဒို ဟာအူစမန်က ဝေဖန်ရေးသားထားသည်။
ဟားဗက်ဒ်မှ ရေးသားသည့် အဆိုပါဆောင်းပါးအရ မဒူရိုကို ဖမ်းဆီးကာ အမေရိကန်သို့ လွှဲပြောင်းပြီးနောက် သူ၏ ဒုတိယသမ္မတ ဒယ်လ်စီ ရိုဒရီးဂက်ဇ်က အာဏာလက်ခံခဲ့ကြောင်း၊ ထရမ့်ကလည်း သူမအား “အလုပ်ကောင်းကောင်းလုပ်နေသည်” ဟု ချီးကျူးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထရမ့်၏ ပြောကြားချက်အရ ရေနံစီးဆင်းမှု ပြန်လည်တိုးတက်နေပြီး “လွန်ခဲ့သည့်နှစ်များစွာအတွင်း မမြင်ရခဲ့သော ငွေပမာဏကြီးများ” သည် ဗင်နီဇွဲလားပြည်သူများကို မကြာမီ အထောက်အပံ့ဖြစ်စေမည်ဟု ဆိုထားသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် 2025 ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းက တစ်နေ့လျှင် စည် 908,000 ရှိသည့် ရေနံထုတ်လုပ်မှုသည် ဧပြီလတွင် 1.03 သန်း စည်အထိသာ တိုးလာခဲ့ပြီး အနည်းငယ်မျှသာ မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးက ထောက်ပြထားသည်။
အမေရိကန်က ဗင်နီဇွဲလား၏ ရေနံဝင်ငွေများကို ထိန်းချုပ်နေသည့်ပုံစံ ဖြစ်နေသည့်အပြင် ယခင်က ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် စျေးလျှော့၍ ရောင်းချရသည့် ဗင်နီဇွဲလားရေနံသည် အီရန်နှင့်ပတ်သက်သည့် စစ်ရေးတင်းမာမှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းဈေးနှင့် နီးစပ်လာခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဖော်ပြသည်။ သို့သော် ကုန်ကြမ်းဝင်ငွေများ တိုးလာသင့်သော်လည်း မက်ခရိုစီးပွားရေး အချက်အလက်များအရ မဒူရိုကို ဖယ်ရှားပြီးနောက် တရားဝင်လဲလှယ်နှုန်းသည် 70% ကျော် ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီး လက်လီဈေးကွက်တွင် ဒေါ်လာတန်ဖိုးသည် 585 ဘိုလီဗာမှ 730 ကျော်အထိ မြင့်တက်ကာ တရားဝင်နှုန်းထက် 32% ပိုမြင့်နေကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။
ဆောင်းပါးအရ ဗင်နီဇွဲလား၏ ရေနံဒေါ်လာများ ဘယ်နေရာရောက်နေသည်ကို ထရမ့်နှင့် ရိုဒရီးဂက်ဇ်၏ နီးစပ်သည့် အသိုင်းအဝိုင်းမှလွဲ၍ မည်သူမျှ မသိကြောင်း၊ ထို့ပြင် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယို၏ ညွှန်ကြားချက်အောက်တွင် အဆိုပါဝင်ငွေများကို စီမံနေသော်လည်း မည်မျှ ရရှိခဲ့သည်၊ မည်သို့ အသုံးပြုခဲ့သည် ဆိုသည့် အများပြည်သူ မြင်နိုင်သော စာရင်းရှင်းလင်းမှု မရှိကြောင်း ဝေဖန်ထားသည်။ 2026 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကွန်ဂရက်၏ ဖိအားကြောင့် ရူဘီယိုက ရေနံဝင်ငွေ ဒေါ်လာ 500 သန်းကို ဗင်နီဇွဲလားသို့ လွှဲပြောင်းခဲ့ကြောင်းသာ ထုတ်ဖော်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းသည် ရေနံတင်ပို့မှုမှ ရရှိသင့်သည့် ပမာဏ၏ အနည်းငယ်သာ ဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။
ထို့အပြင် ဗင်နီဇွဲလား၏ ရေနံကဏ္ဍ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု ထိန်းချုပ်ရေးကို အိမ်ဖြူတော်အတွင်း၌ အာရုံစိုက်ထားပြီး ထရမ့် တည်ထောင်ထားသည့် National Energy Dominance Council က အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြောင်းလည်း ဆောင်းပါးတွင် ရေးသားထားသည်။ ဗင်နီဇွဲလား၏ သစ်တောင်ဆီနှင့် သတ္တုတွင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေသစ်များကို အမေရိကန်၏ အလွန်အကျွံ ပါဝင်ရေးဆွဲမှုဖြင့် ပြုစုခဲ့ပြီး ဗင်နီဇွဲလားအမျိုးသားလွှတ်တော်က အလျင်အမြန် အတည်ပြုခဲ့ရာတွင် စာချုပ်စည်းကမ်းများကို အစိုးရက ယခင်ကထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လုပ်ပိုင်ခွင့်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်လာကြောင်း၊ လေလံယှဉ်ပြိုင်စနစ်ကိုလည်း ဖယ်ရှားကာ သီးခြားညှိနှိုင်းသဘောတူမှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
အရေးကြီးသည့် နောက်ထပ်ရှုထောင့်အနေဖြင့် ဗင်နီဇွဲလား၏ နီးကပ်လာနေသည့် နိုင်ငံတော်ကြွေးမြီ ပြန်လည်ညှိနှိုင်းမှုတွင် IMF ၏ ကြွေးမြီတည်တံ့နိုင်မှု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်ကို မလုပ်တော့ဘဲ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့က ငွေချေးစာချုပ် ကိုင်ဆောင်သူများနှင့် ဦးစွာ သဘောတူညီရန် လိုလားနေကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လာပါက အမြတ်လောဘ ကြီးမားသည့် ပုဂ္ဂလိကအဖွဲ့များဘက်သို့ ညှိနှိုင်းအားသာချက် ရွေ့လျားသွားပြီး ဗင်နီဇွဲလားအပေါ် မဆပ်နိုင်သည့် ကြွေးမြီဖိအားများသာ ကျန်ရစ်နိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။
ဆောင်းပါးအရ အမေရိကန်၏ ဗင်နီဇွဲလားမူဝါဒတွင် ယခင်က အရေးပါခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ စနစ်နှင့် လူ့အခွင့်အရေးတို့ကို ယခုအခါ ထင်ရှားစွာ မတွေ့ရတော့ဘဲ နိုင်ငံပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး သို့မဟုတ် ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအစား ရေနံလက်လှမ်းမီမှုကို ဦးစားပေးသည့် သဘောထားသို့ ပြောင်းလဲသွားကြောင်း ဝေဖန်ထားသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း Foro Penal အဖွဲ့၏ အဆိုအရ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား 473 ဦး ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခံနေရပြီး မဒူရို ဖမ်းဆီးခံရသည့် 2026 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ 3 ရက်နောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေးအကြောင်းပြချက်ဖြင့် လူ 80 ကျော် ထပ်မံ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
အထူးသဖြင့် Víctor Hugo Quero Navas ၏ အမှုမှာ အာဏာပိုင်များ၏ ဆောင်ရွက်ပုံကို ထင်ဟပ်စေကြောင်း ဆောင်းပါးက ရေးသားသည်။ သူသည် 2025 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး မိသားစုက ရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယမန်လတွင်သာ သူသည် 2025 ခုနှစ် ဇူလိုင်လကတည်းက အကျဉ်းချုပ်ခံထားရစဉ် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အကြောင်းကြားခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အကြောင်းပြချက်မပေးခဲ့သလို တရားစွဲဆိုခံရသူလည်း မရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ဆောင်းပါး၏ နိဂုံးချုပ်အရ ဗင်နီဇွဲလားတွင် ရွေးကောက်ပွဲ၊ အဖွဲ့အစည်းပြုပြင်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတို့ကို အရေးမကြီးသည့်အလား ဘေးဖယ်ထားပြီး “အင်အားကြီးသူများ အကျိုးရရှိနေသည့် မတည်ငြိမ်သော စနစ်” တစ်ခုဆီ ဦးတည်နေမည်ကို ပြည်သူများက စိုးရိမ်နေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ရင်းမြစ်အရ ဗင်နီဇွဲလားအုပ်ချုပ်ရေးလူတန်းစားအတွက် လျှို့ဝှက်ဆောင်ရွက်မှုက ရှင်သန်ရေးအာမခံချက်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ဘက်မှ အကျိုးစီးပွားလိုက်စားသူများအတွက် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာကာ နှစ်ဖက်အကျိုးစီးပွား ပေါင်းစည်းနေသည့် အခြေအနေတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။