---

ကိုရီးယား၏ ရိုးရာ မျိုးရိုးမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် “jokbo” သည် အမျိုးသားဗဟိုပြု စနစ်မှ မိသားစုနှင့် မျိုးဆက်သုတေသနအတွက် ပိုမိုတန်းတူညီမျှသည့် ပုံစံတစ်ရပ်သို့ ရွေ့လျားနေပြီး၊ ထိုပြောင်းလဲမှုကို ခေတ်မီနည်းပညာနှင့် အတုဉာဏ်ရည် (AI) တို့က အရှိန်မြှင့်တင်ပေးနေကြောင်း Mark Peterson ၏ ဇွန် ၁၄ ရက်၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နံနက် ၁၂ နာရီ ၁၀ မိနစ် KST တွင် ထုတ်ဝေသည့် ဆောင်းပါးတွင် ရေးသားထားသည်။

ဆောင်းပါးတွင် ကိုရီးယားမိသားစုစနစ် ပြောင်းလဲလာပုံနှင့် “jokbo” ၏ အယူအဆသစ်ကို ဆွေးနွေးထားပြီး၊ အနောက်တိုင်းလို မိသားစုသုတေသန နည်းလမ်းများလည်း ကိုရီးယားတွင် အဆင်ပြေစွာ အသုံးပြုလာနိုင်နေပြီဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကိုရီးယားတွင် ရိုးရာ jokbo စာအုပ်များ အလွန်အမင်း များပြားပြီး၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် jokbo အများဆုံး စုစည်းထားသည့် နိုင်ငံဖြစ်ကြောင်းလည်း ရေးသားထားသည်။ ထို့ပြင် ကိုရီးယား jokbo များကို UNESCO အသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိရေး လျှောက်ထားနိုင်ရန် ပြင်ဆင်နေသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလည်း ရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။

သို့သော် ရိုးရာ jokbo များသည် အမျိုးသားမျိုးနွယ်ကို အဓိကထားသည့် စနစ်ဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးများကို အမည်ဖြင့် ဖော်ပြခြင်းမရှိဘဲ ခင်ပွန်းဘက် မျိုးရိုးထဲသို့ ဝင်ရောက်လာသူအဖြစ်သာ မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိသည်။ ထိုအခါ အမျိုးသမီး၏ ဖခင်အမည်နှင့် ဖခင်ဘက် bongwan (မျိုးနွယ်စု) ကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားတတ်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ စာမျက်နှာ ရာချီ လှန်ရှာရသည့် အခြေအနေမျိုးလည်း ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အချို့ jokbo များတွင် “sajo” ဟုခေါ်သည့် မျိုးဆက် ၄ ဆက်—ဖခင်၊ အဖိုး၊ အဘိုးအဘီနှင့် မိခင်ဘက်အဖိုး—ကိုပါ ဖော်ပြထားကြောင်းလည်း ပါရှိသည်။

စာရေးသူ၏ အဆိုအရ အနောက်တိုင်းတွင် “family history” သုတေသနသည် အလွန်လူကြိုက်များပြီး၊ Salt Lake City ရှိ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မျိုးရိုးသုတေသန စာကြည့်တိုက်သို့ နွေရာသီတိုင်း လူအများအပြား သွားရောက်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ယခုအခါ မွေးစာရင်း၊ လက်ထပ်စာရင်း၊ သေစာရင်းနှင့် census အချက်အလက်များကို အွန်လိုင်းမှ ရယူနိုင်လာသဖြင့် အိမ်တွင်နေရင်း သုတေသန ပြုလုပ်နိုင်နေပြီဟုလည်း ဖော်ပြထားသည်။

အရေးကြီးဆုံးမှာ AI နည်းပညာကြောင့် jokbo စာမျက်နှာတစ်မျက်နှာကို တစ်မိနစ်အတွင်း ဖတ်ရှုနိုင်လာပြီး၊ ထိုအချက်အလက်များကို အမည်ညွှန်းကိန်း (index) အဖြစ် ပြောင်းလဲ၍ ဇနီးဘက် မိသားစုအထိ ရှာဖွေနိုင်လာပြီဟု ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။ မကြာမီတွင် အဘိုး ၂ ဆက်တိုင် ဇနီးများကိုသာမက အဘိုး ၄ ဆက်၊ ၈ ဆက်အထိပါ ဆက်လက် တိုးချဲ့ရှာဖွေနိုင်မည့် အလားအလာ ရှိကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ကိုရီးယား၏ မျိုးရိုးသုတေသနသည် လုံးဝအသစ်သော အဆင့်သစ်တစ်ခုသို့ ရောက်ရှိနေပြီဟု Mark Peterson က သုံးသပ်ထားသည်။