---

မိုက်ခရိုဆော့ဖ် တည်ထောင်သူ ဘီလ် ဂိတ်စ်သည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အမေရိကန်ကွန်ဂရက် ကော်မတီရှေ့၌ ဂျက်ဖရီ အက်ပ်စတိန်း အမှုဖိုင်များနှင့် ဆက်နွယ်သည့် စုံစမ်းမှုအတွက် ထွက်ဆိုမည်ဖြစ်သည်။ အက်ပ်စတိန်းနှင့် ဆက်နွယ်ခဲ့သူ သြဇာကြီး ပုဂ္ဂိုလ်များအနက် နောက်ဆုံးထွက်ဆိုရမည့်သူများထဲတွင် ဂိတ်စ်လည်း ပါဝင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော် Oversight Committee အဖွဲ့ဝင်များက ဂိတ်စ်ကို ပိတ်ထားသော အစည်းအဝေးပုံစံဖြင့် မေးမြန်းစစ်ဆေးမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယခင် သက်သေများကို မေးမြန်းစစ်ဆေးခဲ့သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မှတ်တမ်းများကို ထုတ်ပြန်လေ့ရှိသည်။ ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ရီပတ်ဘလီကန် အမတ် ဂျိမ်းစ် ကိုမာကလည်း တရားရေးဌာနက အက်ပ်စတိန်း စုံစမ်းမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် စာရွက်စာတမ်းများထဲတွင် ဂိတ်စ်၏ အမည် အကြိမ်ကြိမ် ပါဝင်နေသဖြင့် ထွက်ဆိုရန် တရားဝင် တောင်းဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ စာရွက်စာတမ်းများတွင် နည်းပညာ၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် အခြားနယ်ပယ်များမှ သြဇာကြီး ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အမည်စာရင်းကဲ့သို့သော မှတ်တမ်းများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့အားလုံးက အက်ပ်စတိန်း၏ ရာဇဝတ်မှုများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်း မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုထားသော်လည်း၊ အချို့မှာ အက်ပ်စတိန်း၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွဲသုံးစားမှု အတိတ်သမိုင်း ပေါ်လွင်ပြီးနောက်တွင်ပင် ၎င်းနှင့် ဆက်ဆံရေး ဆက်လက်ထားရှိခဲ့သည် သို့မဟုတ် မိတ်ဆွေရင်းနှီးသူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဖိုင်များထဲတွင် ဂိတ်စ်နှင့် အက်ပ်စတိန်းအကြား တွေ့ဆုံရန် ချိန်းဆိုသည့် အချိန်ဇယားမှတ်တမ်းများ၊ ပရဟိတလုပ်ငန်းများနှင့် ပတ်သက်သည့် အီးမေးလ်များ၊ ထို့ပြင် အက်ပ်စတိန်း တက်ရောက်သည့် ပွဲများတွင် ဂိတ်စ် ရှိနေသည့် ဓာတ်ပုံများလည်း ပါဝင်သည်။ စာရွက်စာတမ်းများအရ ၎င်းတို့၏ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဆက်ဆံရေးသည် အက်ပ်စတိန်းက မာရိယာတွင် အရွယ်မရောက်သေးသူကို ပြည့်တန်ဆာဆက်ဆံရန် တောင်းဆိုမှု အပြစ်ရှိကြောင်း ဝန်ခံပြီး ၃ နှစ်အကြာဖြစ်သည့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကာ အနည်းဆုံး ၂၀၁၄ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းအထိ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။

အက်ပ်စတိန်းသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အရွယ်မရောက်သေးသူများကို လိင်ကုန်ကူးမှုနှင့် လိင်ကုန်ကူးမှုအတွက် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု စွဲချက်များဖြင့် ဖက်ဒရယ် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ တရားရေးဌာန၏ စွပ်စွဲချက်အရ ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်းသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်အထိ ငယ်သည့် မိန်းကလေးများ ပါဝင်သည့် ကြီးမားသော ကွန်ရက်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွဲသုံးစားလုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ အက်ပ်စတိန်းသည် တရားရင်ဆိုင်ရန် စောင့်ဆိုင်းနေစဉ် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အဆုံးစီရင် သေဆုံးခဲ့သည်။

Gates Foundation ကို ဦးဆောင်နေသည့် ဂိတ်စ်သည် အက်ပ်စတိန်းနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့် ပြစ်မှုမျှ စွပ်စွဲခံထားရခြင်း မရှိသလို၊ အက်ပ်စတိန်း၏ မိန်းကလေးများအပေါ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွဲသုံးစားမှုကို သိရှိခဲ့သည်ဟူသည့် အချက်ကိုလည်း ငြင်းဆိုထားသည်။ ၎င်းတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ခြင်းမှာ ပရဟိတလုပ်ငန်းများအကြောင်း ဆွေးနွေးရန်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဂိတ်စ်က ပြောဆိုပြီး၊ အက်ပ်စတိန်းနှင့် ဆက်နွယ်ခဲ့မှုကိုလည်း “ကြီးမားသည့် အမှားတစ်ခု” ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ဂိတ်စ်နှင့် ၎င်း၏ ယခင်ဇနီး မယ်လင်ဒါ ဖရင့်ချ် ဂိတ်စ်တို့ကလည်း အက်ပ်စတိန်းနှင့် ဆက်နွယ်မှုကြောင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ပြောကြားထားသည်။ ဖောင်ဒေးရှင်းဘက်ကလည်း ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝန်ထမ်းအနည်းငယ်သည် အက်ပ်စတိန်း၏ “ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအတွက် သိသာထင်ရှားသည့် ပရဟိတအရင်းအမြစ်များ စုစည်းနိုင်သည်” ဟူသော ပြောဆိုချက်အပေါ် အခြေခံကာ တွေ့ဆုံခဲ့ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့အကြား ပရဟိတရန်ပုံငွေ မည်သည့်အခါမျှ မဖွဲ့စည်းခဲ့ဘဲ ဖောင်ဒေးရှင်းကလည်း အက်ပ်စတိန်းထံ ငွေပေးချေမှု မပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။ ဖောင်ဒေးရှင်း အမှုဆောင်ချုပ် မတ်ခ် ဆတ်ဇ်မန်ကလည်း မတ်လတွင် အက်ပ်စတိန်းနှင့် ပတ်သက်ခဲ့သည့် အတိတ်ဆက်ဆံရေးကို စစ်ဆေးရန် ပြင်ပ သုံးသပ်မှုတစ်ရပ်ကို တာဝန်ပေးခဲ့သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လျှို့ဝှက်စစ်ဆေးမှုတစ်ရပ်၌လည်း သမ္မတဟောင်း ဘီလ် ကလင်တန်ကို အက်ပ်စတိန်းနှင့် နှစ် ၂၀ ကျော်ကာလ ဆက်ဆံရေးအကြောင်း ၆ နာရီကျော်ကြာ မေးမြန်းခဲ့သည်။ အက်ပ်စတိန်းသည် ကလင်တန် သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း အိမ်ဖြူတော်သို့ အကြိမ်ကြိမ် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ကလင်တန်လည်း အက်ပ်စတိန်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဂျက်လေယာဉ်ဖြင့် အခါအားလျော်စွာ လိုက်ပါခဲ့သည်။ သမ္မတဟောင်းက အက်ပ်စတိန်း၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလွဲသုံးစားမှု လက္ခဏာများကို မတွေ့ခဲ့ရကြောင်း၊ ထို့ပြင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အပြစ်ဝန်ခံမှု မတိုင်မီကတည်းက အက်ပ်စတိန်းနှင့် ဆက်ဆံမှုကို ရပ်စဲခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။ ကလင်တန်ကို အက်ပ်စတိန်းနှင့် ဆက်နွယ်သည့် မည်သည့် ပြစ်မှုမျှ စွပ်စွဲထားခြင်း မရှိသေးပါ။

အောက်လွှတ်တော် ကော်မတီရှိ ဒီမိုကရက်များကလည်း အက်ပ်စတိန်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည့် ရီပတ်ဘလီကန် သမ္မတ ဒေါ်နယ် ထရမ့်ကို ထွက်ဆိုစေလိုကြောင်း ဖိအားပေးနေသည်။ သို့သော် ရီပတ်ဘလီကန်များက ထရမ့်သည် အက်ပ်စတိန်းနှင့် လူသိများသည့် မိတ်ဆွေဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သော်လည်း မည်သည့် မကောင်းမှုကိုမျှ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထား မတွေ့ရသေးဟု ပြောဆိုထားသည်။