ထရမ့်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုများအပြီး အမေရိကန်ကို “ကြေကွဲစေမည့်” တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်မည်ဟု အီရန် သတိပေး

အီရန်က သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်၏ ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုမှုများအပြီး အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးကို “ကြေကွဲစေမည့်” တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်မည်ဟု ကြာသပတေးနေ့တွင် သတိပေးခဲ့သည်။ ထရမ့်ကလည်း သဘောတူညီမှု မရရှိပါက အီရန်ကို “ကျောက်ခေတ်သို့ ပြန်ပို့မည်” ဟုဆိုကာ တုံ့ပြန်မှုကို တင်းကျပ်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

တီဟီရန် — အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် တစ်လကျော်အတွင်း ဆက်လက်ပြင်းထန်လာသည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်ဝန်းသို့ ပျံ့နှံ့လာသလို ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကိုလည်း ထိခိုက်နေသည်။ ထရမ့်က အိမ်ဖြူတော်၌ ပြောကြားရာတွင် အမေရိကန်သည် မိမိ၏ ရည်မှန်းချက်များကို အောင်မြင်နိုင်ရန် “အလွန်နီးကပ်နေပြီ” ဟု ဆိုသော်လည်း အီရန်ဘက်က ညှိနှိုင်းမှု မရရှိပါက လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာမည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ “လာမယ့် ၂ ပတ်ကနေ ၃ ပတ်အတွင်း သူတို့ကို ကျောက်ခေတ်သို့ ပြန်ပို့မယ်၊ သူတို့နေရာပဲ” ဟု ထရမ့်က ပြောဆိုခဲ့သည်။

ထရမ့်၏ ပြောကြားချက်အပြီး ချက်ချင်းပင် အီရန်က တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး တဲလ်အဗစ်မြို့ကို မစ်ဇိုင်းဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ အစ္စရေး၏ လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်များ အသက်သွင်းခဲ့ရသည်။ တဲလ်အဗစ်ဒေသတွင် လူ ၄ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းများက ဖော်ပြသည်။ ဂျေရုဆလင်မြို့ရှိ AFP သတင်းထောက်များကလည်း ကြာသပတေးညတွင် ပေါက်ကွဲသံများ ထပ်မံကြားခဲ့ရကြောင်း ပြောသည်။ တီဟီရန်မြို့တွင်လည်း ပေါက်ကွဲသံများ ဆက်တိုက်ကြားနေရကြောင်း AFP က သတင်းပို့ခဲ့ပြီး ပစ်မှတ်များမှာ မသဲကွဲသေးကြောင်း ဆိုသည်။

အီရန်အစိုးရပိုင် ရုပ်မြင်သံကြားကမူ ကြာသပတေးနေ့တွင် တီဟီရန်အနောက်ဘက် ကာဂျာရ် (Karaj) မြို့ရှိ တံတားတစ်စင်းကို အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများက နှစ်ကြိမ် ထိမှန်ခဲ့ပြီး ပထမအကြိမ်တွင် အရပ်သား ၂ ဦး ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့ကာ ဒုတိယအကြိမ်တွင် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များ ရောက်လာချိန်၌ ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခံရသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေး၏ အဆက်မပြတ် တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အကြီးဆုံး သံမဏိစက်ရုံ ၂ ခုလည်း လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းထားရကြောင်း ကုမ္ပဏီများက ပြောသည်။

တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော်လည်း တီဟီရန်မြို့ရှိ Melat ပန်းခြံတွင် မိသားစုများ စုဝေးကာ နူးရုဇ် (Persian နှစ်သစ်ကူး) အပြီး ၁၃ ရက်မြောက်နေ့ကို အစဉ်အလာအတိုင်း အပြင်ဘက်၌ ပျော်ပွဲဆင်နွှဲနေကြသည်။ အမျိုးသားများက ရေငွေ့ပိုက်ကို ဖွာလျက် ကလေးများက ကစားကွင်းတွင် ပြေးလွှားနေကြသည်ဟု AFP က ဖော်ပြသည်။ အသက် ၃၀ အရွယ် ဒေသခံတစ်ဦးကမူ မြို့တစ်ဝန်း၌ အီရန်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ စောင့်ကြပ်သည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များ ပိုများလာသည်ဟု AFP သို့ ပြောသည်။ “သူတို့က လူတွေကို သူတို့အာဏာရှိနေဆဲ၊ ဘာမှမပြောင်းလဲဘူးဆိုတာ ပြသဖို့ လမ်းမပေါ်ထွက်လာတာပါ” ဟု ၎င်းက အမည်မဖော်လိုကြောင်း တောင်းဆိုရင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

အစ္စရေးဘက်တွင်မူ ဂျူးလူမျိုးများ၏ Passover ပွဲတော်ကို ဆင်နွှဲနေကြသော်လည်း အချို့မှာ အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် မြေအောက်ခန်းများအတွင်း၌သာ ကျင်းပနေရသည်။ တဲလ်အဗစ်မြို့ရှိ ဘန်ကာတစ်ခုအတွင်း စီစဉ်သည့် ညစာစားပွဲတစ်ခုတွင် “Jeffrey” ဟု မိတ်ဆက်သည့် စာရေးဆရာတစ်ဦးက “ဒါက ကျွန်တော်ရွေးချယ်ချင်တဲ့ နေရာမဟုတ်ပါဘူး” ဟု ပြောသည်။

ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးလည်း ထိခိုက်နေပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံတင်သွင်းမှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့် ဖြတ်သန်းရာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို အမြန်ပြန်ဖွင့်ရန် “အရေးတကြီး လိုအပ်သည်” ဟု ဗြိတိန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ယီဗက် ကူးပါး (Yvette Cooper) က ပြောကြားခဲ့သည်။ ထရမ့်က ရေနံတင်သွင်းသည့် နိုင်ငံများအနေဖြင့် အဆိုပါ အရေးကြီးရေလမ်းကြောင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် တိုက်တွန်းထားသော်လည်း ပြင်သစ်သမ္မတ အီမန်နျူရယ် မက္ခရွန်က ကြာသပတေးနေ့တွင် ထိုရေလက်ကြားကို စစ်ရေးအရ “လွှတ်ပေးရန်” လှုပ်ရှားမှုသည် “လက်တွေ့မကျ” ဟု ဆိုသည်။ အီတလီကလည်း အာဖရိကတွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် စားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်းကို ကာကွယ်ရန် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် မြေဩဇာတင်ပို့ရေးအတွက် “လူသားချင်းစာနာမှု လမ်းကြောင်း” ဖွင့်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

ထရမ့်က အီရန်၏ “နောက်ထပ် ခေါင်းဆောင်ပိုင်း” နှင့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး၍ စစ်ပွဲအဆုံးသတ်နိုင်ခြေ ရှိနိုင်ကြောင်း ပြောကြားပြီး ၎င်းတို့ကို ယခင်အစိုးရထက် “ပိုမိုမပြင်းထန်၊ ပိုမိုတော်” ဟု ချီးကျူးခဲ့သည်။ သို့သော် တီဟီရန်က ဝါရှင်တန်၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆက်သွယ်ကြိုးပမ်းမှုများကို ပယ်ချထားပြီး အမေရိကန်၏ တောင်းဆိုချက်များသည် “အလွန်အကျွံနှင့် အဓိပ္ပာယ်မဲ့” ဟု ဆိုသည်။ “ပါကစ္စတန်အပါအဝင် ကြားခံတွေကတစ်ဆင့် စာတိုတွေ လက်ခံရရှိထားပေမယ့် အမေရိကန်နဲ့ တိုက်ရိုက်ညှိနှိုင်းမှု မရှိပါဘူး” ဟု အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Esmaeil Baqaei က ISNA သတင်းဌာနကို ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

ထရမ့်က သဘောတူညီမှု မရပါက ဝါရှင်တန်အနေဖြင့် နိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံများ အပါအဝင် အရေးကြီးပစ်မှတ်များကို စောင့်ကြည့်ထားကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။ အီရန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း တီဟီရန်ရှိ ၁ ရာစုကျော်သက်တမ်းရှိ ပတ်စတာအင်စတီကျူးရှင်း (Pasteur Institute of Iran) သည် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။

လက်ဘနွန်တွင် ဟက်ဇ်ဘိုလာ လှုပ်ရှားမှုက ကြာသပတေးနေ့တွင် ၎င်းတို့၏ တိုက်ခိုက်ရေးသမားများက အစ္စရေးမြောက်ပိုင်းသို့ ဒရုန်းများနှင့် ဒုံးကျည်များ ပစ်လွှတ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ယမန္နေ့ကလည်း ဘေရွတ်မြို့ကို အစ္စရေးက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဟက်ဇ်ဘိုလာ အကြီးတန်းတပ်မှူးတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း AFP သို့ သတင်းရင်းမြစ် ၂ ခုက ပြောသည်။ လက်ဘနွန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနကမူ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူ ၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ လက်ဘနွန်အာဏာပိုင်များ၏ ပြောကြားချက်အရ အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် မတ်လ ၂ ရက်က စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ လက်ဘနွန်နိုင်ငံအတွင်း လူ ၁,၃၀၀ ကျော် သေဆုံးထားသည်။

အီရန်နှင့် အစ္စရေးပဋိပက္ခသည် နိုင်ငံအများအပြားအပေါ် သက်ရောက်လာပြီး ယခင်က ပိုမိုလုံခြုံသည်ဟု မှတ်ယူထားသည့် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများပင် ထိခိုက်လာခဲ့သည်။ ကြာသပတေးနေ့တွင် ယူအေအီးအာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၌ လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်များက ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား၏ အရေးပါမှုလည်း ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့ပြီး အီရန်တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့က ၎င်းတို့၏ “ရန်သူများ” အတွက် ထိုရေလက်ကြားကို ပိတ်ထားမည်ဟု ကတိပြုထားသလို ထရမ့်ကလည်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် ပြန်ဖွင့်ပေးရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံကလည်း ယင်းရေလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့နေသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့ဖြစ်ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။

ထရမ့်၏ မိန့်ခွန်းကြောင့် ဈေးကွက်များ မတည်ငြိမ်ခဲ့ဘဲ ရေနံဈေး တက်လာပြီး စတော့ဈေးကွက် ကျဆင်းသွားသည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ် မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ ပါစကယ် ဒိုနိုဟူး (Paschal Donohoe) ကလည်း စစ်ပွဲ၏ ငွေကြေးဖောင်းပွမှု၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် စားနပ်ရိက္ခာလုံခြုံရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ “အလွန်အမင်း စိုးရိမ်” ကြောင်း AFP သို့ ပြောသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း သက်ရောက်မှုများ ဆက်လက်ခံစားနေရပြီး တရုတ်လေကြောင်းလိုင်းများက လောင်စာကြေး တိုးမြှင့်မည်ဟု ကြေညာထားသလို မလေးရှားနိုင်ငံက အစိုးရဝန်ထမ်းများကို အိမ်မှ အလုပ်လုပ်ရန် ညွှန်ကြားထားသည်။

အီရတ်၏ မတ်လ ရေနံတင်ပို့ဝင်ငွေသည် ဖေဖော်ဝါရီနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ကျဆင်းသွားကြောင်း အီရတ်အရာရှိတစ်ဦးက ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြောသည်။ တောင်တန်းနိုင်ငံ ဘူတန်တွင်ပင် ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်လာမှု၏ သက်ရောက်မှုကို ခံစားနေရပြီး လူဦးရေ ၈ သိန်းခန့်သာ ရှိသည့် ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း မြို့တော် သိမ်ဖူ (Thimphu) ရှိ ဆီဆိုင်များတွင် ကြာသပတေးနေ့က လူတန်းရှည်များ တွေ့ရသည်။ “ကျွန်တော်တို့အစိုးရကို အပြစ်တင်လို့ မရပါဘူး၊ သူတို့ အကောင်းဆုံး ကြိုးစားနေကြပါတယ်” ဟု အသက် ၄၀ အရွယ် Karma Kalden က ပြောပြီး “ကျွန်တော်တို့ကတော့ ဘာမှမတတ်နိုင်ပါဘူး” ဟု ဆိုသည်။