ထရမ့် ဆွေးနွေးလိုနေသော်လည်း အီရန်က အသာစီးရနေသည်ဟု သုံးသပ်

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ် ထရမ့်က ဆွေးနွေးပွဲများကို ဖိတ်ခေါ်နေသော်လည်း အီရန်အနေဖြင့် ၎င်း၏ တောင်းဆိုချက်များကို လျှော့မပေးဘဲ ဆက်လက်တင်ပြနိုင်သည့် အသာစီးအနေအထားတစ်ခုအဖြစ် သဘောထားလာနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်သူများက ပြောကြားသည်။ လေးပတ်နီးပါး ကြာမြင့်လာသည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခအတွင်း အီရန်သည် ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းဖြင့် တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအပြင် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့နိုင်စွမ်းကိုလည်း ပြသထားကြောင်း ဆိုသည်။

ပါရီမြို့မှ AFP သတင်းအရ ထရမ့်က အီရန်သို့ ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ အချက် ၁၅ ချက်ပါ အစီအစဉ်တစ်ရပ် တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း အီရန်ဘက်က လက်မခံဘဲ ကိုယ်ပိုင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စည်းကမ်းချက်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်-အစ္စရေး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အီရန်၏ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်တချို့ သေဆုံးခဲ့ပြီး ပစ္စည်းပျက်စီးမှုလည်း ကြီးမားခဲ့သော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ကာ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် အစ္စရေးကို ပစ်ခတ်နိုင်သည့် ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းစွမ်းရည်များကိုလည်း ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

အထူးသဖြင့် ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား သင်္ဘောသွားလာရေးလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့နိုင်ကြောင်း ပြသထားသဖြင့် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအတွက် အရေးကြီးသည့် ရေကြောင်းလမ်းကြောင်းတစ်ခုအပေါ် အီရန်က ဖိအားပေးနိုင်ကြောင်း ပိုမိုထင်ရှားလာသည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ ထရမ့်က တနင်္လာနေ့တွင် တီဟီရန်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများ ရှိမည်ဟု အံ့အားသင့်ဖွယ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း အီရန်အစိုးရအရာရှိများကမူ တစ်ပတ်လုံး ဆွေးနွေးပွဲ မရှိကြောင်း ပြောဆိုပြီး အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်ကိုပင် “ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်နှင့် ညှိနှိုင်းနေသူ” ဟု လှောင်ပြောင်ခဲ့ကြသည်။

နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရာဂ္ချီက ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ညတွင် အစိုးရပိုင် ရုပ်မြင်သံကြားမှတစ်ဆင့် “အခုလို ဆွေးနွေးမှုအကြောင်း ပြောနေခြင်းက ရှုံးနိမ့်မှုကို ဝန်ခံသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်မီဒီယာများ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဝါရှင်တန်၏ အချက် ၁၅ ချက်ပါ အစီအစဉ်အပေါ် တုံ့ပြန်ချက်ကို ကြားခံပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးမှတစ်ဆင့် ပေးပို့ထားပြီး ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ထရမ့်ကလည်း ကြာသပတေးနေ့တွင် အီရန်အနေဖြင့် ဆွေးနွေးပွဲကို “မကြာမီ အလေးအနက်ထားရမည်” ဟု သတိပေးခဲ့ပြီး မဟုတ်ပါက သတ်မှတ်မထားသည့် အကျိုးဆက်များ ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

Middle East Institute ၏ အကြီးတန်းသုတေသနပညာရှင် Ross Harrison က အီရန်ခေါင်းဆောင်များသည် “ယခုအချိန်တွင် အချို့အခြေအနေများအရ မိမိတို့ကိုယ်ကို အတော်လေး ယုံကြည်မှုရှိလာနေပြီ” ဟု သတ်မှတ်နေကြောင်း AFP သို့ ပြောကြားသည်။ ထရမ့်က ညှိနှိုင်းမှုများ ရှိနေချိန်အတွင်း အီရန်ကို နှစ်ကြိမ် ဗုံးကြဲခဲ့ဖူးသည့် အတွေ့အကြုံကြောင့် တီဟီရန်အနေဖြင့် ဆွေးနွေးပွဲများကို မယုံကြည်ဘဲ နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှု မဖြစ်စေရန် တုံ့ပြန်ဟန့်တားနိုင်စွမ်း တည်ဆောက်ရေးကို ဦးစားပေးနေကြောင်း သူက ဆိုသည်။ Harrison ၏ သုံးသပ်ချက်အရ အီရန်၏ ရည်မှန်းချက်မှာ “အစိုးရတည်မြဲရေး” နှင့် “နောက် ၆ လ၊ ၁ နှစ်၊ ၂ နှစ်အတွင်း ဒီလိုမျိုး မဖြစ်လာစေရန် ဟန့်တားနိုင်စွမ်းကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး” ဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ဖက်တစ်လမ်းလုံးတွင် မာန်မာန အပြိုင်အဆိုင် ပြင်းထန်နေသဖြင့် အီရန်အနေဖြင့် “မိမိရရှိထားသည့် အသာစီးကို အလွန်အကျွံ အသုံးချမိခြင်း” ကို သတိထားသင့်ကြောင်းလည်း သူက သတိပေးခဲ့သည်။

စစ်ပွဲကာလအတွင်း တီဟီရန်၏ အာဏာဗဟိုအတွင်း hardliner များ ပိုမိုအင်အားကြီးလာခြင်းကလည်း အီရန်၏ တုံ့ပြန်ပုံကို တွန်းအားပေးနေကြောင်း ဆိုသည်။ ၎င်းတို့အနက် supreme leader အသစ် Mojtaba Khamenei နှင့် လုံခြုံရေးအကြီးအကဲအသစ် Mohammad Bagher Zolghadr တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် အီရန်-အီရတ် စစ်ပွဲကာလ၏ veteran တစ်ဦးဖြစ်သူ Zolghadr ကို ခန့်အပ်လိုက်ခြင်းမှာ “အီရန်ဘက်က ပိုမိုပြင်းထန်သည့် သဘောထား” ကို ပြသလိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အီရန်-အမေရိကန် စာရေးဆရာနှင့် ပညာရှင် Vali Nasr က သုံးသပ်ထားသည်။

Sorbonne တက္ကသိုလ်မှ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူ Guillaume Lasconjarias က ထရမ့်သည် စတင်ကာ “အခြေအနေမကန့်သတ်ပါ လက်နက်ချ” ဟု တောင်းဆိုခဲ့ရာမှ အချက် ၁၅ ချက်ပါ ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခြင်းကို ထောက်ပြခဲ့သည်။ “ညှိနှိုင်းပွဲတွေမှာ ပထမဆုံး လက်ကမ်းတဲ့သူဟာ ပိုအားနည်းတဲ့ဘက်လို မြင်ရတတ်တယ်” ဟု သူက AFP သို့ ပြောကြားပြီး၊ မြင်ကွင်းအရ ထိုသို့ ထင်ရသော်လည်း အီရန်မှာမူ လွန်စွာ အားနည်းသွားခဲ့ခြင်းမျိုး မဟုတ်ကြောင်းလည်း ထပ်လောင်းဆိုသည်။ အီရန်၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးထိပ်တန်းအရာရှိ အများအပြား လုပ်ကြံခံခဲ့ရသလို ဒုံးကျည်စခန်းများ၊ နျူကလီးယားအစီအစဉ်၊ ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ရေတပ်တို့ကိုလည်း လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများက မရပ်မနား ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ စစ်မဖြစ်မီကတည်းက ငွေကြေးဖောင်းပွမှု အလွန်မြင့်မားနေပြီး ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ၏ ဒဏ်ကို ခံနေရသည့် စီးပွားရေးသည်လည်း လက်ရှိတွင် နီးပါး ရပ်တန့်သွားသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

အဆုံးသတ်တွင် ထရမ့်က စစ်ပွဲမှ အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာလိုသည့် စိတ်ဆန္ဒ မည်မျှရှိသနည်း၊ အီရန်က နောက်ထပ် ပြင်းထန်လာနိုင်သည့် ဖိအားများကို မည်မျှကြာအောင် ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်မည်နည်း ဆိုသည်တို့အပေါ် မူတည်လာနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။ အမေရိကန်သမ္မတသည် အီရန်၏ နျူကလီးယားနှင့် ဒုံးကျည်အစီအစဉ်များကို လိုက်နာရန်၊ ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို ပြန်ဖွင့်ရန် တောင်းဆိုထားပြီး စနေနေ့အထိ ၅ ရက် အချိန်ပေးကာ “ငရဲကို လွှင့်ပစ်မယ်” ဟုလည်း ခြိမ်းခြောက်ထားသည်။ ချီကာဂို တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် စစ်ရေးကျွမ်းကျင်သူ Robert Pape က ထရမ့်သည် လေကြောင်းတပ်ဖွဲ့များနှင့် မရိန်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ထောင်နှင့်ချီကို ပင်လယ်ကွေ့ဒေသသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေချိန်တွင် ညှိနှိုင်းမှုများသည် အာရုံလွဲစေမှုတစ်ခုသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။ “ဒီစစ်ပွဲ ဘယ်လိုဆက်ဖြစ်မလဲ သိချင်ရင် ပြောဆိုချက်တွေကို မကြည့်ပါနဲ့၊ လှုပ်ရှားမှုတွေကို ကြည့်ပါ” ဟု သူက Substack တွင် ရေးသားခဲ့သည်။

အစိုးရမီဒီယာက ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည့် အီရန်စစ်တပ်အရာရှိတစ်ဦးကလည်း မြေပြင်ကျူးကျော်မှု ဖြစ်ပေါ်လာပါက ယီမင်ရှိ ဟူသီသူပုန်များကို လှုံ့ဆော်၍ ပင်လယ်နီအတွင်း သင်္ဘောတင်ပို့မှုများကို တိုက်ခိုက်စေမည်ဟု ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် သတိပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုသို့ ဖြစ်လာပါက ပဋိပက္ခသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်သွားနိုင်ကြောင်း သတင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။