ဈေးကွက်နှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေးကို ပုံဖော်နေသည့် အဓိကအင်အားစုများ
အမေရိကန်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှု လျော့နည်းလာခြင်း၊ AI နည်းပညာ တိုးတက်လာခြင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးကာကွယ်ရေးဝါဒ မြင့်တက်လာခြင်းတို့သည် လာမည့်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးနှင့် ဈေးကွက်များကို အဓိက သက်ရောက်မည်ဟု ဆောင်းပါးရှင် Ian Bremmer က သုံးသပ်ထားသည်။ ပထဝီနိုင်ငံရေး အန္တရာယ်များ မြင့်တက်နေသော်လည်း AI ကို အခြေခံသည့် မျှော်လင့်ချက်ကြောင့် ဈေးကွက်များမှာ ဆက်လက် တက်သွားနေဆဲဖြစ်ကြောင်း သူက ဆိုသည်။
နယူးယောက်မှ ရေးသားသည့် ယင်းဆောင်းပါးတွင် Bremmer က ကမ္ဘာ့အခြေအနေကို အဓိကအားဖြင့် အင်အားစု သုံးရပ်က ပုံဖော်နေကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ပထမအနေဖြင့် AI နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် နိုင်ငံရေးအရ ကန့်သတ်ချက်များမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် မရှိသလောက် နည်းပါးလာပြီး၊ ယင်းသည် ဈေးကွက်မြင့်တက်မှု၏ အဓိကမောင်းနှင်အားတစ်ခု ဖြစ်နေသည်ဟု သူက ဆိုသည်။ “ပထဝီနိုင်ငံရေး ကျဆင်းမှု” တစ်ရပ်အလယ်တွင် အရေးပါသည့် နည်းပညာတော်လှန်ရေးတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်၍ အကျိုးအမြတ်ကြီးမားနိုင်သကဲ့သို့ အန္တရာယ်လည်း မကြုံဖူးအောင် ကြီးမားနိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။ နိုင်ငံကြီးများအကြား ဆက်ဆံရေး ယိုယွင်းလာမှုကြောင့် AI အတွက် ထိရောက်သည့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ ချမှတ်ရန် ခက်ခဲနေပြီး OpenAI၊ Anthropic စသည့် ကုမ္ပဏီများ ပါဝင်သည့် AI လက်နက်ပြိုင်ဆိုင်မှုသည် အမေရိကန်နှင့် တရုတ်အကြားသာမက ကုမ္ပဏီအချင်းချင်းအကြားတွင်ပါ ပြင်းထန်နေကြောင်းလည်း သူက ထောက်ပြသည်။
ဒုတိယအနေဖြင့် AI ကြောင့် တက်လာသည့် ဈေးကွက်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ငွေကြေးဆက်နွယ်မှုများအပေါ် သက်ရောက်နေသည့် နိုင်ငံရေး “အခွန်” က ပြန်လည်ချိန်ညှိသွားမည်ဟု ဆိုထားသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၅၀ အတွင်း အမေရိကန်သည် အဖွင့်ဈေးကွက်များကို အားပေးကာ အတွေးအမြင်၊ အချက်အလက်၊ လူ၊ ကုန်ပစ္စည်း၊ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် အထူးသဖြင့် အရင်းအနှီး စီးဆင်းမှုများ လွတ်လပ်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ရေးကို မြှင့်တင်လျက် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအခါ အမေရိကန်သည် ဂလိုဘယ်လိုက်ဇေးရှင်းကို ဦးဆောင်နေသည့်အစား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ငွေကြေးဆက်ဆံမှုများကို နိုင်ငံရေးအကျိုးအမြတ်အတွက် အသုံးချလာပြီး အခြားအစိုးရများကိုလည်း မိမိတို့၏ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် အလုပ်သမားများကို ကာကွယ်ရန် ကာကွယ်ရေးဝါဒ ကျင့်သုံးစေခဲ့ကြောင်း Bremmer က ရေးသားထားသည်။ Donald Trump က ယင်းလမ်းကြောင်းကို ပိုမိုပြင်းထန်အောင် လုပ်ဆောင်နေသော်လည်း သူ မတက်လာမီကတည်းက ဒီမိုကရက်များသည်လည်း လွတ်လပ်ကုန်သွယ်ရေးမှ တဖြည်းဖြည်း ခွာထွက်လာကြောင်း ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ထိုသို့ဖြင့် “အကျိုးအမြတ်အားလုံး ရနိုင်သည့်” သဘောထားမှ “ရှုံးနိုင်-နိုင်နိုင်” သဘောထားသို့ အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲသွားပြီဟု သူက သုံးသပ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ၊ အိန္ဒိယ၊ Mercosur အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အာဂျင်တီးနား၊ ဘရာဇီး၊ ပါရာဂွေး၊ ဥရုဂွေး၊ တရုတ်၊ ကနေဒါ အပါအဝင် နိုင်ငံများအကြား မကြာသေးမီက ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်အသစ်များ ရရှိလာသော်လည်း နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ကုန်သွယ်ရေးကို ကန့်သတ်သည့် လှုပ်ရှားမှုများက ယခုအချိန်အတွက် “အသစ်သော ပုံမှန်အခြေအနေ” ဖြစ်လာနေကြောင်း ဆိုသည်။
တတိယအနေဖြင့် ကမ္ဘာသည် “tail risks” ဟုခေါ်သော ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းသော်လည်း သက်ရောက်မှု အလွန်ကြီးမားသည့် အန္တရာယ်များ ပိုမို ပေါက်ဖွားလာနေကြောင်း Bremmer က သတိပေးသည်။ ယုံကြည်စိတ်ချရမှု မရှိတော့သည့် အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကြောင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများသည် လုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုများကို ပြန်လည်ချင့်ချိနေရပြီး ပြိုင်ဘက်များကလည်း ကန့်သတ်ချက်များကို စမ်းသပ်နေကြသည်။ အစိုးရအချင်းချင်း ပွတ်တိုက်မှု တိုးလာခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် ပိုမိုခက်ခဲပြီး ကုန်ကျစရိတ်လည်း မြင့်တက်လာနိုင်ကြောင်း သူက ရေးသားထားသည်။
အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် စစ်ရေးအရေးယူမှုကိုလည်း ယင်းအန္တရာယ်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် ဥပမာပေးထားသည်။ Trump ၏ အီရန်သမ္မတနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အလွန်ယုံကြည်မှုလွန်ကဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့ မဟာမိတ်များထံမှ အမေရိကန်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်မှုအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာသည့် အခြေအနေကိုလည်း ထင်ဟပ်စေကြောင်း ဆိုသည်။ ယင်း၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် COVID-19 ကပ်ရောဂါ နောက်ပိုင်း အဆိုးရွားဆုံး ကုန်သွယ်ရေး အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု Bremmer က သုံးသပ်ထားသည်။
စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုကို ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေအနေ မဟုတ်သေးသော်လည်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) အခြေအနေ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အီရန်နျူကလီးယားအစီအစဉ်အပေါ် ဆွေးနွေးပွဲအသစ်တစ်ကြိမ် ထပ်မံဖြစ်လာစေကာမူ မည်သည့်အချိန်တွင်မဆို တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်နိုင်သည့် အမြဲတမ်းအန္တရာယ် ရှိနေကြောင်းလည်း သူက သတိပေးသည်။ ထို့အပြင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ဥပဒေမဲ့အုပ်စုများ လှုပ်ရှားရန် နေရာပိုမိုရလာပြီး အမေရိကန်၏ ကန့်သတ်မထားသည့် တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ယီမင်ရှိ ဟူသီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့၊ Islamic State နှင့် ၎င်း၏ ဆက်ခံအဖွဲ့များ၊ အန္တရာယ်ရှိသည့် နည်းပညာအသစ်များဖြင့် အားပေးခံရသည့် တစ်ဦးချင်း အကြမ်းဖက်သူများအထိ ပိုမိုအစွန်းရောက်လာနိုင်ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။
ယူကရိန်းစစ်ပွဲတွင် ယူကရိန်းဘက်က ရုရှား၏ ကျူးကျော်မှုကို တွန်းလှန်ရာ၌ အရှိန်ရနေသကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်း ယင်းက သမ္မတ ဗလာဒီမာ ပူတင်ကို ပိုမို အထီးကျန်ပြီး အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေသို့ တွန်းပို့နိုင်ကြောင်း Bremmer က ဆိုသည်။ ယူကရိန်းက ကရင်မလင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပိုမို ထိခိုက်စေလေလေ ပူတင်အနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေတွင် နည်းဗျူဟာမြောက် နျူးကလီးယားလက်နက် အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် NATO ရှေ့တန်းနိုင်ငံများအပေါ် ပိုမို တိုက်ရိုက်ပြီး ပြင်းထန်သည့် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို စဉ်းစားလာနိုင်သည့် အန္တရာယ် မြင့်တက်လာမည်ဟု သူက သတိပေးထားသည်။ အိမ်ဖြူတော်က စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေး ကြားဝင်ညှိနှိုင်းမည့် အခန်းကဏ္ဍမှ မပါဝင်တော့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ထားခြင်းကလည်း ယင်းအန္တရာယ်ကို ပိုမို ဖြစ်ပွားလွယ်စေကြောင်း ဆိုသည်။
ယင်းကဲ့သို့ အခြေအနေများ မဖြစ်နိုင်ဟု မပြောနိုင်သော်လည်း လူအများစုက လက်ခံလိုကြသလောက် မနည်းပါးတော့ဘဲ ပိုမိုဖြစ်နိုင်လာပြီဟု Bremmer က သတိပေးသည်။ မြင်တွေ့ပြီးဖြစ်သည့် အန္တရာယ်များသာမက AI နှင့် စစ်လက်နက်အသစ်များအပေါ် စီမံခန့်ခွဲမှု မရှိခြင်းကြောင့် အနာဂတ်စစ်ပွဲများသည် ပိုမို ခန့်မှန်းရခက်ပြီး ပိုမို အန္တရာယ်ကြီးလာမည်ဟု ဆိုသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းညှိနှိုင်းမှု အားနည်းလာခြင်း၊ အမေရိကန်အစိုးရ၏ ဦးဆောင်လုပ်ဆောင်လိုစိတ် လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) သို့ အရင်းအမြစ်များ လျော့နည်းလာခြင်းတို့ကြောင့် နောက်ထပ် ကပ်ရောဂါတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာပါက ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ပြန့်နှံ့နိုင်ပြီး ထိန်းချုပ်ရန်လည်း ပိုမို ခက်ခဲနိုင်ကြောင်း ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသည်။
အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ဈေးကွက်ကို မောင်းနှင်နေသည့် နည်းပညာတိုးတက်မှုများ ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သော်လည်း တစ်ဖက်တွင် ကြီးမားသည့် အနှောင့်အယှက်နှင့် ပျက်စီးမှု အန္တရာယ်များလည်း တက်လာနေကြောင်း Bremmer က သုံးသပ်ထားသည်။ “အရာရာ ကောင်းမွန်သွားနိုင်သလို မျှော်လင့်ထားသလိုလည်း ဖြစ်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် မဖြစ်တော့သည့် အချိန်တစ်ခု ရောက်လာနိုင်သည်” ဟု သူက နိဂုံးချုပ်ထားသည်။