အစ္စရေးနှင့် အီရန် အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်၊ ဒေသတွင်း စစ်ပွဲကြီး ပြန်လည်ကျယ်ပြန့်လာနိုင်ခြေ မြင့်တက်
အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့သည် နှစ်လကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲမှု ပျက်ပြယ်သွားပြီးနောက် ပထမဆုံးအကြိမ် အပြန်အလှန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ မဟာဗျူဟာအရ အရေးကြီးသည့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် စစ်ရေးတင်းမာမှုများ ထပ်မံ မြင့်တက်လာသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးက တိုက်ခိုက်မှုအသစ်များ မဖြစ်ပွားစေရန် ရပ်တန့်မည်ဟု အရိပ်အမြွက် ပြသထားသော်လည်း နောက်တစ်ကြိမ် မီးပွားလောင်စာဖြစ်လာပါက ပိုမိုပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်မည်ဟု အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ယမင် နက်တန်ယာဟုက သတိပေးခဲ့သည်။
ယူအေအီးနိုင်ငံ ဒူဘိုင်းမြို့အခြေစိုက် AP သတင်းအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက တီဟီရန်နှင့် အပစ်ရပ်ရန် သဘောတူပြီး ၂ လအကြာ ဇွန် ၉ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့ ပထမဆုံးအကြိမ် အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အီရန်စစ်တပ်က နာရီအနည်းငယ်အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး နက်တန်ယာဟုကလည်း အစ္စရေးအနေဖြင့် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်လာပါက အပြင်းအထန် ပြန်လည်တုံ့ပြန်မည်ဟု ဗီဒီယိုမိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်နှင့် အစ္စရေးကြား တင်းမာမှုများ ပြန်လည်မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို စစ်ပွဲကြီးအဆင့်သို့ တစ်ဖန်ပြန်လည် ဆွဲသွင်းနိုင်မည့် အန္တရာယ် လျှင်မြန်စွာ မြင့်တက်လာနေသည်ဟု စိုးရိမ်မှုများ ထွက်ပေါ်လာသည်။
အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်ကတည်းက အီရန်ကို တိုက်ခိုက်လာပြီးနောက် စစ်ပွဲကြောင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး လှုပ်ခတ်ခဲ့ရသလို စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်ကာ စားသောက်ကုန်အပါအဝင် မရှိမဖြစ် ပစ္စည်းများ၏ ဈေးနှုန်းများလည်း တက်လာခဲ့သည်။ ဧပြီလ အပစ်ရပ်စဲမှုကို ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိသေးသဖြင့် အပစ်ရပ်ကာလအတွင်း အီရန်က ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အလွန်အရေးကြီးသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ထားဆဲဖြစ်သည်။ ထိုရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့ပါက ကမ္ဘာ့လောင်စာဈေးနှုန်းများ ထောင်တက်နိုင်သောကြောင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း တင်းမာမှုသည် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်အပေါ်ပါ သက်ရောက်လျက်ရှိသည်။
အစ္စရေးကလည်း လက်ဘနွန်အတွင်းရှိ အီရန်မဟာမိတ် ဟစ်ဇဘိုလာကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေပြီး တနင်္လာနေ့တွင် ယီမင်အခြေစိုက် အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံ ဟူသီသူပုန်များကလည်း အစ္စရေးကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ ပင်လယ်နီအတွင်း အစ္စရေးနှင့် ဆက်နွှယ်သည့် သင်္ဘောများကို ထပ်မံပစ်မှတ်ထားမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ဥရောပ၊ အာရှနှင့် အာဖရိကတို့ကို ဆက်သွယ်သည့် ဗျူဟာမြောက် လမ်းကြောင်းများတွင်လည်း တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာသဖြင့် အပစ်ရပ်စဲမှု ပျက်ပြယ်နိုင်ခြေမှာ မြင့်မားနေသည်။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်က “အစ္စရေးနဲ့ အီရန် ချက်ချင်း ပစ်ခတ်မှုရပ်ရမယ်” ဟု အွန်လိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ အီရန်စစ်တပ် ပူးတွဲကွပ်ကဲရေးကမူ အစ္စရေးနှင့် ၎င်း၏ ထောက်ခံသူများဘက်က ထပ်မံ ရန်လိုမှုများ ပြုလုပ်ပါက “ယခင်ထက် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ကြေမွစေမည့် အရေးယူမှုများ” ဖြင့် တုံ့ပြန်မည်ဟု ကြေညာသည်။ နက်တန်ယာဟုကလည်း လက်ဘနွန်အတွင်း ဟစ်ဇဘိုလာကို ဆန့်ကျင်သည့် စစ်ဆင်ရေးများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေကြောင်း၊ အစ္စရေးအနေဖြင့် “မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ပိုင်ခွင့် အပြည့်အဝ ရှိပြီး လိုအပ်သည့်အတိုင်း အပြည့်အဝ အသုံးပြုမည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
အပစ်ရပ်စဲမှုကို ကာကွယ်ရန် သံတမန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများလည်း လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားနေသည်။ ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှက်ဘတ်ဇ် ရှရစ်ဖ်က တနင်္လာနေ့တွင် အကြမ်းဖက်မှု မြင့်တက်လာခြင်းအပေါ် စိုးရိမ်ကြောင်း X တွင် ရေးသားပြီး ပါတီအားလုံးကို ထိန်းသိမ်းကြရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အခွင့်အရေး နည်းနည်းထပ်ပေးရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း တာဝန်ရှိသူ ၂ ဦးက အပစ်ရပ်စဲမှုကို ကယ်တင်ရန် သံတမန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောသည်။ အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ တူရကီ၊ ပါကစ္စတန်နှင့် ကာတာတို့မှ တာဝန်ရှိသူများက ထရမ့်အစိုးရကို အစ္စရေးအနေဖြင့် အီရန်နှင့် ဘေရွတ်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်ဆိုင်းစေရန် ဖိအားပေးရန် တိုက်တွန်းခဲ့သလို၊ အီရန်တာဝန်ရှိသူများကိုလည်း အစ္စရေးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ထရမ့်ကမူ အစ္စရေးနှင့် အီရန်ကြား အပစ်ရပ်ရေး ဆက်လက်ဆွေးနွေးနေကြောင်းသာ ပြောပြီး အသေးစိတ် မထုတ်ပြန်ခဲ့ပေ။
တနင်္လာနေ့တွင် အီရန်က အစ္စရေးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုလှိုင်းများ ဆက်တိုက် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး အစ္စရေးကလည်း အီရန်အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဒေသများကို လေကြောင်းနှင့် မစ်ဇိုင်းဖြင့် ကင်းလှည့်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အပစ်ရပ်စဲမှု နောက်ပိုင်း နှစ်ဖက်စလုံး၏ ပထမဆုံး အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုလည်း ဖြစ်သည်။ အီရန်နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများက တီဟီရန်နှင့် အခြားမြို့များတွင် ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားပြီး လူ ၁၅ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ သေဆုံးမှုအကြောင်း သတင်းများကိုမူ ချက်ချင်း မထုတ်ပြန်သေးပေ။ အီရန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း မာဟ်ရှာဟ်မြို့ရှိ ပက်ထရိုကင်မီကယ် စက်ရုံတစ်ရုံကို အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှု ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း Fars နှင့် Mehr သတင်းဌာနများက ဖော်ပြသော်လည်း ပျက်စီးမှု အတိုင်းအတာကို မဖော်ပြခဲ့ကြပေ။ အစ္စရေးစစ်တပ်ကမူ ထိုစက်ရုံသည် ဘယ်လစ်စတစ် မစ်ဇိုင်းများအတွက် လိုအပ်သည့် ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာနေရာကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပြီး ထရပ်ကားများပေါ်မှ မစ်ဇိုင်းလောင်ချာများကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။
အစ္စရေးဘက်က ထိုတိုက်ခိုက်မှုသည် အီရန်၏ မစ်ဇိုင်းတိုက်ခိုက်မှုကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ တီဟီရန်က တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အစ္စရေးက ဘေရွတ်မြို့တောင်ပိုင်း ဆင်ခြေဖုံးဒေသကို ကြိုတင်သတိပေးခြင်းမရှိဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် အီရန်က ပြန်လည်လက်တုံ့ပြန်မည်ဟု သတိပေးထားပြီးနောက် အစ္စရေးက ပြန်တုံ့ပြန်ခဲ့ရာမှ အီရန်က ထပ်မံပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အီရန်၏ ပုခုံးချင်းထောက်တပ်ဖြစ်သည့် ရီဗော်လူးရှင်နရီ ဂတ်ဒ်က အစ္စရေးအတွင်းရှိ စစ်အခြေစိုက်စခန်း ၂ ခုကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
တင်းမာမှု မြင့်တက်လာခြင်းအတွက် အမေရိကန်ကို အီရန်က အပြစ်ဖို့ခဲ့သည်။ တီဟီရန်ရှိ သတင်းထောက်များနှင့် တွေ့ဆုံစဉ် အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီက “အမေရိကန်နဲ့ ညှိနှိုင်းမှုမရှိဘဲ အစ္စရေးအစိုးရက ဘာမှ လုပ်လိမ့်မယ်လို့ ဘယ်သူမှ မယုံကြဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အိမ်ဖြူတော်ဘက်ကတော့ အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ ချက်ချင်း တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိသေးပေ။
ထရမ့်နှင့် နက်တန်ယာဟုကြား တင်းမာမှုများလည်း ပိုမိုထင်ရှားလာနေသည်။ စစ်ပွဲအစပိုင်းတွင် နှစ်ဦးစလုံး “ပုခုံးချင်းထောက်” ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဟု အစ္စရေးတာဝန်ရှိသူများက ဂုဏ်ယူစွာ ပြောခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ပေါ်လွင်လာနေသည်။ တနင်္ဂနွေနေ့ ဘေရွတ်တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ထို့နောက် အီရန်အပေါ် ဆက်တိုက် တိုက်ခိုက်မှုများသည် ထရမ့်ကို မျက်နှာမပြတ် ဆန့်ကျင်သည့် လုပ်ရပ်အဖြစ် ရှုမြင်ခံနေရသည်။ ထရမ့်ကလည်း Financial Times နှင့် တွေ့ဆုံရာတွင် “ဆုံးဖြတ်ချက်အားလုံးကို ကျွန်တော်ပဲ ချတာ” ဟု ပြောပြီး နက်တန်ယာဟုကို လျှော့တွက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နက်တန်ယာဟုအနေဖြင့် ယခု ဆောင်းဦးရွေးကောက်ပွဲများနှင့် မြောက်အစ္စရေးတွင် ဟစ်ဇဘိုလာ၏ တိုက်ခိုက်မှုများအပေါ် ပြန်တုံ့ပြန်ရန် ပြည်သူ့ဖိအားများကြောင့် အတင်းအကျပ် ဆောင်ရွက်နေရသည်ဟု လေ့လာသူများက သုံးသပ်ကြသည်။ ထရမ့်လည်း နိုဝင်ဘာလ ကွန်ဂရက်ရွေးကောက်ပွဲကို ရင်ဆိုင်နေရပြီး ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို တုန်လှုပ်စေကာ စားသုံးသူဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်စေသည့် စစ်ပွဲကို အမြန်ဆုံး အဆုံးသတ်လိုနေသည်။
ယီမင်အခြေစိုက် အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံ ဟူသီသူပုန်များကလည်း တနင်္လာနေ့တွင် အစ္စရေးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှု လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုပြီး အစ္စရေးနှင့် ဆက်နွှယ်သည့် သင်္ဘောများကို ပင်လယ်နီတွင် ထပ်မံပစ်မှတ်ထားမည်ဟု ကြေညာသည်။ ယင်းကြောင့် ပင်လယ်နီ၊ အဒင်ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ထိုနှစ်ခုကို ဆက်သွယ်ထားသည့် Bab el-Mandeb ရေလက်ကြားတို့တွင်လည်း လုံခြုံရေးအန္တရာယ် မြင့်တက်လာသည်။ ဟူသီတပ်မှ ဗိုလ်ချုပ် ယာဟ်ယာ ဆာရီး၏ ထုတ်ပြန်ချက်ကို al-Masirah ဂြိုဟ်တုသတင်းဌာနက ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဟူသီများသည် ဂါဇာတွင် အစ္စရေး-ဟားမတ်စ်စစ်ပွဲကာလအတွင်းလည်း အလားတူ ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး သင်္ဘောသား ၉ ဦး သေဆုံးစေကာ သင်္ဘော ၄ စီး နစ်မြုပ်အောင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် စစ်မတိုင်မီက တစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံခန့် တန်ဖိုးရှိ ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြတ်သန်းသည့် ပင်လယ်နီ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်း တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။