---

အီရန်က လက်ဘနွန်အခြေစိုက် ဟစ်ဇ္ဘိုလာကို ဆက်လက်ထောက်ခံသွားမည်ဟု ထပ်မံကြေညာခဲ့ပြီး အစ္စရေးအနေဖြင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းမှ ဆုတ်ခွာရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခကို ရပ်တန့်ရန် အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား ယာယီသဘောတူညီချက် ရရှိရေးမှာလည်း ဆက်လက် မရေရာသေးကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။

ဒူဘိုင်း — အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘ္ဗတ်စ် အာရာဂ်ချီက ကြာသပတေးနေ့ ညနေပိုင်းတွင် လက်ဘနွန် ရုပ်သံလိုင်း Al Mayadeen သို့ ပြောကြားရာ၌ “ဒီစစ်ပွဲက လက်ဘနွန်မှာလည်း အဆုံးသတ်မှသာ အဆုံးသတ်မယ်” ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းက “လက်ဘနွန်အပေါ် စစ်ပွဲ အဆုံးသတ်ခြင်းသည် အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများမှ ဆုတ်ခွာခြင်းနှင့်လည်း တစ်ပါတည်း လိုက်ပါရမည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဟစ်ဇ္ဘိုလာခေါင်းဆောင် နာအင်မ် ကာစမ်က အစ္စရေးနှင့် လက်ဘနွန်အစိုးရကြား အမေရိကန်က ကြားဝင်စေ့စပ်ထားသည့် စစ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ပယ်ချပြီးနောက် အီရန်ဘက်က ယခုလို ထပ်မံရပ်တည်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အစ္စရေးတပ်များ ဆုတ်ခွာရေး မပါဝင်သလို ဟစ်ဇ္ဘိုလာလည်း ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အစ္စရေးကလည်း လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေပြီး အမေရိကန်နှင့် တင်းမာမှု မြင့်တက်နေသည့်ကြားမှ လက်နက်ကိုင်တပ်များကို နိုင်ငံအတွင်းမှ ဆုတ်ခွာမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။

ဟစ်ဇ္ဘိုလာက သောကြာနေ့တွင် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များကို နှစ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး မကြာသေးမီက သိမ်းယူထားသည့် Beaufort Castle အနီးတစ်ဝိုက်လည်း ပါဝင်သည်။ လက်ဘနွန် လုံခြုံရေးအာဏာပိုင်များ၏ ပြောကြားချက်အရလည်း အစ္စရေးလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့များ ထိမှန်ခဲ့သည်။

အီရန် အမြင့်ခေါင်းဆောင်၏ အကြံပေး မိုဟ်ဆန် ရေဇာအီက ဟစ်ဇ္ဘိုလာသည် “မကြာသေးမီ စစ်ပွဲတွင် ကြီးမားသော စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သည်” ဟု ဆိုပြီး “ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဟစ်ဇ္ဘိုလာကို ထောက်ခံပြီး ၎င်းအပေါ်ရှိ ပြောဆိုထားသည့် ကတိကဝတ်များကိုလည်း တည်ကြည်စွာ ဆက်လက်ထမ်းဆောင်သွားမည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်အစိုးရ ထောက်ခံ Mehr သတင်းဌာနက ဖော်ပြသော ၎င်း၏ မှတ်ချက်များတွင် ရေဇာအီက ဘေရွတ်မြို့ကို ထပ်မံတိုက်ခိုက်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်နေသည့် အစ္စရေးအား သတိပေးခဲ့သည်။ “ဒီနေ့လည်း ထိုမကောင်းဆိုးဝါးအစိုးရကို လက်ဘနွန်မှ ထွက်သွားရန် ထပ်မံသတိပေးလိုက်သည်” ဟု ၎င်းက ပြောပြီး “လက်ဘနွန်သည် မည်သည့် သဘောတူညီချက်၊ မည်သည့် စစ်ရပ်စဲရေးမဆို ခွဲထုတ်၍မရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်နေမည်” ဟု ဆိုသည်။

လက်ဘနွန် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဟစ်ဇ္ဘိုလာ မဟာမိတ် နာဘီဟ် ဘဲရီကလည်း သောကြာနေ့တွင် အစ္စရေးတပ်များက နိုင်ငံအတွင်း သိမ်းပိုက်ထားသည့် နယ်မြေများမှ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဆုတ်ခွာပါက အီရန်ထောက်ခံ ဟစ်ဇ္ဘိုလာတပ်ဖွဲ့များကလည်း လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းမှ ဆုတ်ခွာရေးကို သဘောတူမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဝါရှင်တန်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ် ထရန့်က လက်ဘနွန်တွင် တိုးတက်မှုများ ရှိနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း သတင်းထောက်များအား ပြောကြားပြီး နိုင်ငံအနေဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ရသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။ လက်ဘနွန်နှင့်အတူ ဂါဇာ၊ အစ္စရေးမြောက်ပိုင်းနှင့် ကူဝိတ်တို့တွင်လည်း ယခုအပတ်အတွင်း ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားနေပြီး ထရန့်က အမေရိကန် ကြားဝင်စေ့စပ်ထားသည့် စစ်ရပ်စဲရေးများသည် စစ်ပွဲကို လုံးဝရပ်တန့်ခြင်းထက် “ပစ်ခတ်မှုကို ပိုမိုထိန်းချုပ်သည့်ပုံစံ” သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။

သောကြာနေ့တွင် အီရန်ရေတပ်က အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့အတွင်း အမေရိကန် ဒရုန်းဖျက်သင်္ဘောများကို သတိပေး ပစ်ခတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြီး ၎င်းတို့သည် “ရေကြောင်းဆိုင်ရာ လှည့်ဖျားနှောင့်ယှက်မှုများ၊ ကုန်သင်္ဘောများနှင့် ရေနံတင်သင်္ဘောများကို ဖမ်းဆီးသွားယူမှုများ” ကို တန်ပြန်ရန်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထိုမတိုင်မီ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များက အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း ရေနံတင်သင်္ဘောတစ်စင်းကို တက်ရောက်စစ်ဆေးခဲ့ပြီး အီရန်ကို ပစ္စည်းထောက်ပံ့နေသည့် သင်္ဘောများကို ဆက်လက်ပိတ်ဆို့မည်ဟု ပြောဆိုထားသည်။

အိုမန်နိုင်ငံတွင်လည်း ဒရုန်းတိုက်ခိုက်မှုဟု ယူဆရသည့် ဖြစ်စဉ်ကြောင့် Mina al Fahal ရေနံတင်ဆိပ်ကမ်း၌ ရေနံတင်ဆောင်မှုကို ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခုအပြီး ခေတ္တရပ်ဆိုင်းခဲ့ရပြီး နောက်ပိုင်း ပုံမှန်အခြေအနေ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်အပေါ် ပူးတွဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် အီရန်က အမေရိကန် အခြေစိုက်စခန်းများရှိရာ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများသို့ မစ်ဇိုင်းများနှင့် ဒရုန်းများ ပစ်လွှတ်ခဲ့ပြီး ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားမှ သင်္ဘောသွားလာမှုကို အလွန်အမင်း လျှော့ချခဲ့သည်။ ယခင်က ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် ရည်ညွှန်းသဘာဝဓာတ်ငွေ့ (LNG) ထောက်ပံ့မှု၏ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ငါးပုံတစ်ပုံခန့်ကို သယ်ဆောင်ပေးခဲ့သည့် အဆိုပါ ရေလမ်းကြောင်းမှ ကုန်သွယ်ရေးသည် ယခင်အဆင့်၏ အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ ပဋိပက္ခကြောင့် ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်လာပြီး အခြားကုန်စည်များ၏ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များလည်း ထိခိုက်နေသည်။ ကုလသမဂ္ဂ ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ် (WFP) ကလည်း လောင်စာနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်များ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် လူသန်းပေါင်းများစွာ ငတ်မွတ်ရေးဘက်သို့ ပိုမိုနီးကပ်လာနေကြောင်း သောကြာနေ့တွင် သတိပေးခဲ့သည်။

အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် စစ်ပွဲရပ်တန့်ရန် ယာယီသဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ရရှိရေးအတွက် အများအားဖြင့် တိုက်ရိုက်မဟုတ်သည့် ဆွေးနွေးမှုများ လုပ်ဆောင်နေပြီး ထိုသဘောတူညီချက်အတွင်း အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကဲ့သို့ ကိစ္စများကို နောက်ဆက်တွဲညှိနှိုင်းရန် ချန်ထားမည့်ပုံစံဖြစ်သည်။ သဘောတူညီချက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တဟီရန်က ရေနံဝင်ငွေ ဒေါ်လာဘီလီယံချီ ဝင်ရောက်ရရှိမှု၊ ရေနံတင်ပို့မှုအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု လျှော့ပေါ့ပေးရေး၊ ဆိပ်ကမ်းများအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် အမေရိကန်ပိတ်ဆို့မှု ရုပ်သိမ်းရေးနှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် သက်ရောက်မှုရရှိရေးတို့ကို လိုလားနေသည်။ ထရန့်ကတော့ ပြည်တွင်း၌ လူကြိုက်နည်းသည့် စစ်ပွဲကြောင့် ဖိအားများ ရင်ဆိုင်နေရပြီး ၎င်း၏ အဓိက ဦးစားပေးမှာ အီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက် မရရှိစေရန် တားဆီးခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။ အီရန်ကတော့ မိမိတို့၏ အဏုမြူအစီအစဉ်သည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆက်လက် အခိုင်အမာ ပြောဆိုနေသည်။

အီရန် လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဟာမစ်-ရီဇာ ဟာဂျီ ဘာဘေအီက သောကြာနေ့တွင် ယူရေနီယမ် ကြွယ်ဝရေးလုပ်ငန်းသည် အီရန်၏ အခွင့်အရေးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ထရန့်အနေဖြင့် အီရန်၏ “အင်အားအကြီးဆုံး အဏုမြူဗုံး” သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားပင် ဖြစ်သည်ကို နားမလည်သေးကြောင်း ဆိုသည်။