အမေရိကန်နောက်ဆုတ်မှုကို ကမ္ဘာက ဆက်လက်စိုးရိမ်နေဆဲ
အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအရေးသည် ဆက်လက်ပူပန်စရာကောင်းနေဆဲဖြစ်ပြီး အမေရိကန်၏ မရေမရာသည့် ချဉ်းကပ်မှုသည် ကမ္ဘာ့စနစ်တစ်ခုလုံးအပေါ် ကြီးမားသည့် သက်ရောက်မှုရှိနေကြောင်း သုံးသပ်ချက်ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်က ထောက်ပြထားသည်။ အမေရိကန်အနေဖြင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားနှင့် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်တို့ကို မဖြေရှင်းနိုင်ဘဲ နောက်ဆုတ်သွားပါက ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများသာမက တောင်ကိုရီးယားအတွက်ပါ လုံခြုံရေးအန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်တက်လာနိုင်ကြောင်း ဆောင်းပါးရှင် ပတ်ဂျောင်ဝန်က သတိပေးထားသည်။
ဆောင်းပါးတွင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဆိုင်ရာ သံတမန်ရေးမူဘောင်တစ်ခုသို့ ချဉ်းကပ်နေသော်လည်း တင်းမာမှု ပြန်လည်မြင့်တက်နိုင်ခြေမှာ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဝါရှင်တန်က “ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ရေး” ဟူသည့် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ကန့်သတ်တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသကဲ့သို့ အီရန်ဘက်ကလည်း ကူဝိတ်ရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို ဒုံးပျံဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။
အရေးကြီးဆုံး မေးခွန်းမှာ ကမ္ဘာ့အင်အားအကြီးဆုံး စစ်အင်အားကို ပိုင်ဆိုင်ထားဆဲဖြစ်သည့် အမေရိကန်သည် အဘယ်ကြောင့် ဤမျှ မသေချာမရေရာဘဲ တုံ့ဆိုင်းနေသနည်းဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆောင်းပါးက မေးခွန်းထုတ်ထားသည်။ အာရပ်ပင်လယ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများအတွက် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအရ အရေးပါသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားနှင့် အီရန်၏ နျူကလီးယားရည်မှန်းချက်တို့ကို အမေရိကန်က အဘယ်ကြောင့် တိတိကျကျ မဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သနည်းဟုလည်း ထောက်ပြထားသည်။
Donald Trump ၏ မတည်ငြိမ်သော ဆုံးဖြတ်ချက်ပုံစံကြောင့်ဟု အများက ရှင်းပြကြသော်လည်း ဆောင်းပါးရှင်က Trump ကိုယ်တိုင်သည်လည်း အမေရိကန်အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့စနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် ခံယူရသည့် ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများကြောင့် စိတ်ပန်းလူပန်းလာနေသည့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အကျပ်အတည်းတစ်ရပ်၏ ရလဒ်သာဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ Robert Gilpin ၏ “War and Change in World Politics” ကို ကိုးကား၍ ကမ္ဘာ့ရေလမ်းကြောင်း လွတ်လပ်ခွင့်၊ ငွေကြေးတည်ငြိမ်မှု၊ မဟာမိတ်စနစ်များနှင့် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများသည် တစ်စုံတစ်ဦးက မဟာဗျူဟာဝန်ထုပ်ကို ထမ်းဆောင်နေသောကြောင့်သာ တည်တံ့နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
အမေရိကန်၏ မဟာမိတ်နိုင်ငံများက ကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်နှင့် လုံခြုံရေးပံ့ပိုးမှုများကို မြှင့်တင်လာသော်လည်း အီရတ်နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်စစ်ပွဲများ၊ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးကွဲပြားမှုများကြောင့် အမေရိကန်လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း မဟာဗျူဟာပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနှင့် အထီးကျန်ဝါဒဆန်သည့် စိတ်ခံစားချက်များ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးက သုံးသပ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်နေသော်လည်း “ကမ္ဘာက အမေရိကန်၏ နောက်ဆုတ်မှုကို အမေရိကန်၏ အင်အားထက် ပိုမိုစိုးရိမ်နေဆဲ” ဟု ဆောင်းပါးက အလေးပေးထားသည်။
နိုင်ငံတကာစနစ်သည် အာဏာမဲ့အခြေအနေအတွင်း တည်ရှိသော်လည်း နိုင်ငံတကာဥပဒေ၊ စံနှုန်းများ၊ သံတမန်ရေးအလေ့အထများနှင့် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ တည်ငြိမ်စေသည့် အခန်းကဏ္ဍများကြောင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ စနစ်ကျနစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း Hedley Bull ၏ “The Anarchical Society” ကို ကိုးကား၍ ရှင်းပြထားသည်။ အားနည်းချက်များ ရှိနေသော်လည်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် နိုင်ငံတကာစနစ်ကို အဓိပ္ပာယ်ရှိရှိ စီမံနိုင်သည့် နိုင်ငံမှာ လက်ရှိတွင် အမေရိကန်တစ်နိုင်ငံတည်းသာ ရှိနေဆဲဟု ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။
အီရန်အရေးသည် မဟာဗျူဟာတွက်ချက်မှု မှားယွင်းပါက မည်မျှအန္တရာယ်ကြီးမားနိုင်ကြောင်း ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်ဟုလည်း ထည့်သွင်းရေးသားထားသည်။ ဝါရှင်တန်က အီရန်အစိုးရနှင့် ၎င်း၏ခံနိုင်ရည်ကို လျှော့တွက်ခဲ့သဖြင့် အကျပ်အတည်းအစောပိုင်းကာလတွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအရေးကို လုံလောက်စွာ မကိုင်တွယ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း၊ တီဟီရန်ဘက်ကလည်း ထိုရေလက်ကြားကို မဟာဗျူဟာလက်နက်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြောင်း နှစ်အတော်ကြာကတည်းက ထင်ရှားစွာ အချက်ပြခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။
အမျိုးသားလုံခြုံရေးအကြံပေးဟောင်း John Bolton ကလည်း ဟော်မုဇ်တွင် လွတ်လပ်စွာ ရေလမ်းကြောင်းသွားလာခွင့် အခြေခံကို အားနည်းသွားစေပါက သက်ရောက်မှုများမှာ ပင်လယ်ကွေ့ဒေသတစ်ခုတည်းတွင် မကန့်သတ်ဘဲ မလက္ကာရေလက်ကြား၊ ဘော့စ်ဖရပ်စ်နှင့် ဒါဒန်နယ်စ်ရေလက်ကြားတို့ကဲ့သို့ အခြားမဟာဗျူဟာမြောက် ရေလမ်းကြောင်းများအထိပါ ပျံ့နှံ့လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဤအရေးကိစ္စသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခတစ်ခုမျှမက နိုင်ငံတကာရေကြောင်းစနစ်တစ်ခုလုံးအပေါ် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်လာပြီဟု ဆောင်းပါးက သတ်မှတ်သည်။
ယခုအခြေအနေတွင် အရေးကြီးဆုံးမှာ Trump အနေဖြင့် ဤပဋိပက္ခမှ မည်မျှမြန်မြန် ထွက်နိုင်မလဲဆိုသည်ထက် ဟော်မုဇ်နှင့် အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ပြဿနာများကို မဖြေရှင်းဘဲ အမေရိကန်က နောက်ဆုတ်နိုင်ခြေရှိမရှိပင် ဖြစ်ကြောင်း ဆောင်းပါးက ဆိုသည်။ အမေရိကန်က အကျပ်အတည်း၏ အဓိကအချက်များကို မဖြေရှင်းနိုင်ဘဲ နောက်ဆုတ်သွားပါက ရုရှား၊ တရုတ်၊ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် အီရန်တို့က အမေရိကန်သည် ဒေသတစ်ခုတွင်သာ မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဦးဆောင်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာစနစ်ကို ကာကွယ်လိုသည့် စိတ်ဓာတ်ပါ ဆုံးရှုံးသွားပြီဟု မြင်လာနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။
တောင်ကိုရီးယားအတွက်မူ အခြေအနေမှာ ပိုမိုစိုးရိမ်ဖွယ်ကောင်းကြောင်း ဆောင်းပါးက ဖော်ပြသည်။ မြောက်ကိုရီးယားက အားလုံးကို “ရန်သူနိုင်ငံများ” အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့်အပြင် ပြုံယမ်းနှင့် မော်စကိုတို့၏ စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုလည်း တိုးလာနေသည်။ တောင်ကိုရီးယားပိုင် ကုန်တင်သင်္ဘောတစ်စီးမှာလည်း အီရန်၏ ဒုံးပျံတိုက်ခိုက်မှုဟု သံသယရှိသည့် ဖြစ်ရပ်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။
သမ္မတ လီဂျေမျွင်ကလည်း စစ်ကာလ စစ်ဆင်ရေးထိန်းချုပ်ခွင့် (wartime operational control) ကို တောင်ကိုရီးယားဘက်သို့ “မနက်ဖြန်အထိတောင်” လွှဲပြောင်းနိုင်ကြောင်း ထပ်တလဲလဲ ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံသားများ scam လိမ်လည်မှုများ၏ သားကောင်ဖြစ်နေမှုများ မြင့်တက်လာသည့်အပေါ် လူမှုကွန်ရက်တွင် “ကိုရီးယားလူမျိုးတွေကို ထိရင် မင်းနဲ့ မင်းမိသားစုဘဝကိုပါ ဖျက်ဆီးပစ်မယ်” ဟု ရေးသားခဲ့ကြောင်းလည်း ဆောင်းပါးက ကိုးကားထားသည်။
သို့သော် နိုင်ငံတကာအခြေအနေ ပိုမိုမတည်ငြိမ်လာချိန်တွင် ထိုယုံကြည်မှုများကို လက်တွေ့ပြသရန် ခက်ခဲလာကြောင်း ဆောင်းပါးက ထောက်ပြသည်။ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး ကာကွယ်ရေးကို တကယ်ရည်မှန်းထားပါက မည်သူ့ကို ရည်ရွယ်၍၊ မည်သည့်စွမ်းရည်များဖြင့်၊ မည်သည့်မဟာဗျူဟာမူဘောင်အောက်တွင် ကာကွယ်မည်နည်းဆိုသည့် အချက်များကို ရှင်းလင်းတိကျစွာ ပြောဆိုနိုင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ နိုင်ငံရေးအရ အလွယ်တကူ သုံးစွဲနိုင်သော်လည်း ကမ္ဘာကြီး ပိုမိုအန္တရာယ်များလာသည့်အချိန်တွင် ၎င်းကို လက်တွေ့မည်သို့ အကောင်အထည်ဖော်မည်ဆိုသည်မှာ ပိုမိုခက်ခဲလာကြောင်း ဆောင်းပါးက နိဂုံးချုပ်ထားသည်။
“နိုင်ငံတကာစနစ်သည် သူ့အလိုလို မတည်တံ့နိုင်ဘဲ တာဝန်ယူမှု၊ စွန့်လွှတ်မှုနှင့် မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်မှန်ကန်မှုတို့ဖြင့်သာ ရှင်သန်နိုင်သည်” ဟု ပတ်ဂျောင်ဝန်က ပိတ်သိမ်းရေးသားထားသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံရေးလုံးဝေးသည့် ဆွဲဆောင်မှုစကားများနှင့် ခံစားချက်အခြေပြု လှုံ့ဆော်မှုများသာ ပိုမိုများပြားလာပြီး တာဝန်ယူမှုကို အခြေခံသည့် ဘာသာစကားမှာ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်လာနေကြောင်းလည်း သတိပေးထားသည်။