တီယန်အန်မင်အတိတ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် တရုတ်အား ထိုင်ဝမ် တိုက်တွန်း
တီယန်အန်မင်ရင်ပြင် အရေးအခင်း ၃၇ နှစ်မြောက် အထိမ်းအမှတ်နေ့တွင် ထိုင်ဝမ်သမ္မတ လိုင်ချင်တေးက တရုတ်အစိုးရအနေဖြင့် အတိတ်ကို ရင်ဆိုင်ကာ အမှန်တရားကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုလိုက်သည်။ အမေရိကန်ဘက်ကလည်း ထိုဖြစ်ရပ်ကို မေ့လျော့သွားအောင် မလုပ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုပြီး အမှတ်တရကို ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။
တိုင်ပေ/ဘေဂျင်း — ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇွန် ၄ ရက်တွင် ဘေဂျင်းမြို့လယ်ရှိ တီယန်အန်မင်ရင်ပြင်နှင့် အနီးဝန်းကျင်၌ ဒီမိုကရေစီလိုလားသည့် ကျောင်းသားနှင့် အလုပ်သမား ဆန္ဒပြပွဲများကို တရုတ်စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ဖြိုခွဲခဲ့သည့်ဖြစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ တရုတ်နိုင်ငံက ယနေ့အထိ အများပြည်သူရှေ့တွင် ဆွေးနွေးခြင်း မရှိဘဲ နှစ်ပတ်လည်နေ့ကိုလည်း တရားဝင်သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိကြောင်း ရိုက်တာသတင်းအရ သိရသည်။ လိုင်က Facebook တွင် “လွန်ခဲ့တဲ့ ၃၇ နှစ်က ဇွန် ၄ ရက်ဖြစ်ရပ်ကို တရုတ်နိုင်ငံအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်ပြီး အမှန်တရားကို အသိအမှတ်ပြုကာ နာကျင်မှုတွေကို သက်သာစေပြီး ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနဲ့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုအတွက် တံခါးဖွင့်ပေးနိုင်ပါစေ” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် လိုင်က စစ်ဝါဒကို မျက်စိမှိတ်ယုံကြည်ခြင်း မပြုသင့်ကြောင်း သတိပေးပြီး ကျန်းမာသည့် အစိုးရနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်သည် နောင်မျိုးဆက်၏ ဘဝကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် ကြိုးပမ်းသင့်ကြောင်း၊ “အကြမ်းဖက်မှု၊ စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်မှု” စသည့် နည်းလမ်းများဖြင့် လူငယ်များ၏ အိပ်မက်များကို နှိမ်နင်းကာ အတွေးအမြင်များကို ဖျောက်ဖျက်မနေသင့်ကြောင်းလည်း ဆိုသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ထိုင်ဝမ်ရေးရာရုံးက လိုင်၏ ပြောဆိုချက်အပေါ် ချက်ချင်း တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ တရုတ်က လိုင်ကို “ခွဲထွက်ရေးသမား” ဟု သတ်မှတ်ထားပြီး ဆွေးနွေးရန် ကမ်းလှမ်းမှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ပယ်ချထားသည်။ လိုင်ကမူ ထိုင်ဝမ်၏ အနာဂတ်ကို ထိုင်ဝမ်ပြည်သူများသာ ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိကြောင်း ပြောကြားထားသည်။
တရုတ်စစ်တပ်၏ သေကြေဒဏ်ရာများ ဖြစ်စေခဲ့သည့် ဖြိုခွဲမှုကို သတိရဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့ Waseda Hoshien ၏ ဘုရားကျောင်းဝင်းတွင်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က ဖယောင်းတိုင်ထွန်း အခမ်းအနား ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အလားတူ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Marco Rubio ကလည်း ဇွန် ၄ ရက်တွင် ပေကျင်း၏ သတင်းအချက်အလက်ပိတ်ပင်မှုနှင့် ဆင်ဆာလုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် စစ်ရေးဖြိုခွဲမှုအမှတ်တရ ပျောက်ကွယ်မသွားနိုင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ Rubio က “လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်နဲ့ ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခွင့်” ကို ထောက်ခံရင်း စတေးခဲ့သူများကို တစ်နေ့တွင် မဖြစ်မနေ အသိအမှတ်ပြုခံရမည်ဟု ဆိုသည်။ တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထိုမှတ်ချက်အပေါ် ချက်ချင်း တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း ယခင်နှစ်က Rubio ၏ တီယန်အန်မင်ဆိုင်ရာ ပြောဆိုချက်ကို “သမိုင်းအချက်အလက်များကို လွဲမှားစေသည်” ဟု စွပ်စွဲကာ တရုတ်၏ နိုင်ငံရေးစနစ်ကို တိုက်ခိုက်သည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ဖူးသည်။
၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇွန် ၄ ရက် နံနက်မိုးမလင်းမီက တရုတ်တင့်ကားများက တီယန်အန်မင်ရင်ပြင်ထဲ ဝင်ရောက်ကာ ကျောင်းသားနှင့် အလုပ်သမား ဦးဆောင်သည့် ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ သေဆုံးသူအရေအတွက်ကို တရုတ်အစိုးရက တိတိကျကျ ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိသော်လည်း လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များနှင့် မျက်မြင်သက်သေများက ထောင်ဂဏန်းအထိ ရှိနိုင်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ တရုတ်ဘက်ကတော့ ဆန္ဒပြမှုများကို အုပ်ချုပ်ရေးပါတီဖြစ်သည့် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖြုတ်ချရန် ကြိုးပမ်းသည့် ပြောင်းလဲရေးဆန့်ကျင်သူများ၏ လှုပ်ရှားမှုဟု ပြစ်တင်ခဲ့သည်။
ဟောင်ကောင်တွင်လည်း Victoria Park ၌ ဖယောင်းတိုင်ထွန်းသတိရပွဲကို နှစ်စဉ် လူသောင်းချီ တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ပေကျင်းက အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေ ချမှတ်ပြီးနောက် ပြည်သူ့အထိမ်းအမှတ်ပွဲများ ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။ ယခင်က မူလတရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် ဟောင်ကောင်၏ လွတ်လပ်ခွင့်အတော်အတန် ရှိမှုကို ပြသသည့် သင်္ကေတအဖြစ် ထိုပွဲများကို ရှုမြင်ခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ရဲတပ်ဖွဲ့အင်အားကြီးမားစွာ ချထားမှုနှင့် မြင်သာသော သတိရလှုပ်ရှားမှုများ အနည်းငယ်သာ တွေ့ရတော့သည်။ ကြာသပတေးနေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ ၄ နေရာနှင့် သြစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ၁ နေရာ အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း မြို့အချို့၌လည်း ဖယောင်းတိုင်ထွန်း သတိရပွဲများ ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ထားသည်။