အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်သည် အစ္စရေးနှင့်အတူ အီရန်အပေါ် စစ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု စတင်ပြီးနောက် ၄ ပတ်အကြာတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ပရိုင်းမ်တိုင် မိန့်ခွန်း ပြောကြားကာ အမေရိကန်ပြည်သူများအား အီရန်စစ်ရေးအခြေအနေနှင့်ပတ်သက်သည့် နောက်ဆုံးအခြေအနေကို ရှင်းလင်းပြောဆိုခဲ့သည်။ ထိုမိန့်ခွန်းတွင် စစ်ပွဲရည်မှန်းချက်များကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အီရန်ဘက်က ဆက်လက် တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
ဝါရှင်တန်တွင် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ညပိုင်း၌ ပြောကြားခဲ့သည့် မိန့်ခွန်းအတွင်း ထရမ့်က “လွန်ခဲ့တဲ့ ၄ ပတ်အတွင်း ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တွေဟာ စစ်မြေပြင်မှာ လျင်မြန်၊ ပြတ်သားပြီး အပြည့်အဝအနိုင်ရတဲ့ အောင်မြင်မှုတွေ ရရှိထားပါတယ်” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က တိုက်ခိုက်မှု စတင်ခဲ့ချိန်နီးပါးတွင် ယခုကဲ့သို့ မိန့်ခွန်းပြောဆိုလာခြင်းဖြစ်ရာ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို လျှော့ချမည်လား၊ တိုးချဲ့မည်လား ဆိုသည့် သတင်းစကားများကို ရှင်းလင်းစွာ မဖော်ပြနိုင်သေးသဖြင့် မေးခွန်းထုတ်ခံနေရသည်။
အိမ်ဖြူတော် အရာရှိတစ်ဦးက သမ္မတသည် အီရန်တွင် ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်ရေးအတွက် အမေရိကန်၏ တိုးတက်မှုကို ရှင်းပြမည်ဖြစ်ပြီး စစ်ဆင်ရေးများကို ၂ ပတ်မှ ၃ ပတ်အတွင်း အပြီးသတ်နိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့် အချိန်ဇယားကိုလည်း ထပ်မံပြောကြားမည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထိုအရာရှိမှာ မိန့်ခွန်းမတိုင်မီ အများပြည်သူသို့ ပြောကြားခွင့် မရှိသဖြင့် အမည်မဖော်လိုသူအဖြစ် ကိုးကားထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ထရမ့် မိန့်ခွန်းစတင်မီ မကြာမီ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု (UAE) က အီရန်ဘက်မှ ဒုံးကျည်အန္တရာယ်ရှိကြောင်း ပြည်သူများကို သတိပေးခဲ့ပြီး ဒူဘိုင်းမြို့တွင် လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်များက အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ကြားဖြတ်ဖျက်ဆီးနေစဉ် ပေါက်ကွဲသံများ ကြားရကြောင်း သိရသည်။
ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နေ့လယ်ပိုင်း အီစတာနေ့လယ်စာ စားပွဲ၌ ထရမ့်က အီရန်နှင့်ပတ်သက်၍ “သူတို့ရဲ့ ရေနံကိုပဲ ယူနိုင်တယ်” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ “အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံသားတွေမှာ စိတ်ရှည်မှု လုံလောက်မလား မသေချာဘူး။ အဲဒါက စိတ်မကောင်းစရာပဲ” ဟုလည်း ဆိုသည်။ ထို့ပြင် “ကျွန်တော် အဲဒီမှာ ဆက်နေမယ်ဆိုရင် ရေနံကိုပဲ ယူလိုက်ချင်တယ်။ အရမ်းလွယ်လွယ်ကူကူ လုပ်နိုင်တယ်” ဟုလည်း ပြောခဲ့သည်။
ထိုနေ့လယ်စာစားပွဲတွင် သတင်းမီဒီယာများအား သမ္မတ၏ ပြောကြားချက်ကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုခွင့် မပေးခဲ့သော်လည်း အိမ်ဖြူတော်က ဗီဒီယိုကို အွန်လိုင်းတင်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ယင်းဗီဒီယိုနှင့် ဖယ်ရှားရသည့် အကြောင်းရင်းကို Associated Press က မေးမြန်းခဲ့သော်လည်း အိမ်ဖြူတော်က တုံ့ပြန်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
ထရမ့်သည် အင်္ဂါနေ့မနက်ပိုင်းကလည်း လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် အီရန်အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေနံထောက်ပံ့မှုအတွက် အရေးကြီးသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့နေခြင်း ရပ်တန့်ရမည်၊ မဟုတ်ပါက အမေရိကန်က အီရန်အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံကို “ကျောက်ခေတ်အထိ ပြန်ပစ်မည်” ဟု ခြိမ်းခြောက်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာနေသည့် သင်္ဘောများ၏ လုံခြုံရေးအတွက် အမေရိကန်က “ဘာမှ မလုပ်ဆောင်တော့ပါ” ဟုလည်း ဆိုခဲ့ပြီး၊ ယင်းမှာ ဧပြီ ၆ ရက်အထိ ရေလက်ကြား မဖွင့်ပါက အီရန်၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကွန်ရက်ကို တိုက်ခိုက်မည်ဟု ယခင်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုမှ နောက်ပြန်လျော့သွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခံရနိုင်သည်။
အီစတာနေ့လယ်စာပွဲအတွင်း ထရမ့်က နေတိုးအဖွဲ့ဝင် မဟာမိတ်နိုင်ငံများသည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား လုံခြုံရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လိုစိတ် နည်းပါးနေကြောင်း ဝေဖန်ပြီး တရုတ်၊ ဂျပန်နှင့် တောင်ကိုရီးယားတို့လည်း ရေလမ်းကြောင်း ပြန်ဖွင့်ရေးတွင် တာဝန်ယူသင့်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။ “တောင်ကိုရီးယားကို လုပ်ခိုင်းလိုက်ပါ။ အဲဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့မှာ အန္တရာယ်ရှိနေတဲ့ တပ်ဖွဲ့ ၄၅,၀၀၀ ရှိတယ်။ နျူကလီးယားအင်အားကြီးနိုင်ငံနီးပါးနဲ့ အနီးကပ်တည်ရှိနေတယ်” ဟု ဆိုပြီး “ဂျပန်ကို လုပ်ခိုင်းပါ၊ သူတို့ရဲ့ ရေနံ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကို အဲဒီရေလက်ကြားကနေ ရယူနေရတာပဲ” ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။
နောက်တစ်နေ့ မနက်ပိုင်း လူမှုကွန်ရက်ပို့စ်တစ်ခုတွင် ထရမ့်က “အီရန်၏ နယူးရီဂျင်းသမ္မတ” က အပစ်ရပ်လိုကြောင်း ရေးသားခဲ့သော်လည်း အီရန်တွင် သမ္မတအပြောင်းအလဲ မရှိသဖြင့် ၎င်းပြောဆိုသူမှာ မည်သူကို ရည်ညွှန်းသည်ဆိုသည်မှာ ရှင်းလင်းမှု မရှိပေ။ အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အီစမာအီလ် ဘာဂေယီက ထရမ့်၏ ပြောဆိုချက်ကို “မှားယွင်းပြီး အခြေအမြစ်မရှိ” ဟု ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့ကြောင်း အီရန်နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံက ဖော်ပြသည်။
Al Jazeera သို့ ပြောကြားရာတွင် အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘ္ဗတ်စ် အာရာခ်ချီက တိုက်ပွဲ ဆက်လက်ဆင်နွှဲရန် အသင့်ရှိကြောင်း ပြောကြားပြီး “အီရန်ပြည်သူတွေကို ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ၊ သတ်မှတ်ရက်တွေ စတာတွေနဲ့ မပြောနိုင်ပါဘူး” ဟု ဆိုကာ “ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ဖို့ ကျွန်တော်တို့ဘက်က ဘယ်လိုမျှ ရပ်နားသတ်မှတ်ထားတာ မရှိပါဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ထရမ့် မိန့်ခွန်းမပြောမီ နာရီပိုင်းအလိုတွင် အီရန်သမ္မတ မာဆွဒ် ပီဇက်ရှ်ကီယန်ကလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် စာရှည်တစ်စောင်ကို X တွင် တင်ကာ အမေရိကန်ပြည်သူများထံ မေတ္တာရပ်ခံခဲ့ပြီး အီရန်သည် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုလမ်းကြောင်းကို ဆက်လက်လိုက်နာခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်က ထိုလမ်းကြောင်းမှ နောက်ဆုတ်ခဲ့ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ “ဒီစစ်ပွဲက အမေရိကန်ပြည်သူတွေရဲ့ ဘယ်လိုအကျိုးစီးပွားကို တကယ်တမ်း ထမ်းဆောင်နေတာလဲ” ဟု သူက မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။
စစ်ပွဲစတင်ခဲ့သည့် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်မှစ၍ ထရမ့်သည် စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကို အကြိမ်ကြိမ် ပြောင်းလဲပြောဆိုခဲ့ပြီး မကြာမီ ပြီးဆုံးနိုင်သည်ဟုလည်း ပြောခဲ့သလို ပဋိပက္ခကို တိုးချဲ့နိုင်ကြောင်းလည်း ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့ ထောင်ဂဏန်းကို အရှေ့အလယ်ပိုင်းသို့ ထပ်မံစေလွှတ်နေပြီး ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်အပေါ် ခန့်မှန်းချက်များလည်း ပျံ့နှံ့နေသည်။ ထရမ့်က အီရန်၏ ခါ့ဂျ်ကျွန်း ရေနံတင်ပို့ရေးဗဟိုကို တိုက်ခိုက်မည်ဟုလည်း ခြိမ်းခြောက်ထားသည်။ ထို့အပြင် ယူရေနီယမ် သိုလှောင်ထားရာနေရာကို ထိန်းချုပ်ရန် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်နိုင်ပြီး ယင်းမှာ ရေဒီယိုအက်တီဗ်နှင့် ဓာတုပြဿနာများကြောင့် အန္တရာယ်ကြီးမားသည့် စစ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် အစိုးရအရာရှိဟောင်းများက သတိပေးထားသည်။
အရှုပ်အထွေးကို ပိုမိုတိုးစေသည့်အချက်မှာ ယင်းကဲ့သို့သော အခြေအနေများတွင် အစ္စရေးက မည်သည့်အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်မည်ဆိုသည်မှာ မရှင်းလင်းသေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နှင့်အတူ အီရန်ကို ဗုံးကြဲနေသည့် အစ္စရေး၏ ပါဝင်မှုသည် မည်သည့် စစ်ရေးဆောင်ရွက်မှုတွင်မဆို အရေးပါမည်ဟု သုံးသပ်နေကြသည်။
စစ်ပွဲကြောင့် ဓာတ်ဆီ၊ အစားအသောက်နှင့် အခြားကုန်စျေးနှုန်းများ မြင့်တက်နေသဖြင့် ထရမ့်အပေါ် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရန် ဖိအားများ ပိုမိုမြင့်တက်လာနေသည်။ စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းဖြစ်သည့် Brent crude ရေနံစျေးနှုန်းသည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် မြင့်တက်ခဲ့သည်။
သံတမန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ၏ တိုးတက်မှုအခြေအနေမှာလည်း မရှင်းလင်းသေးပေ။ အမေရိကန်ဘက်က အီရန်သို့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ရရှိရန် အချက် ၁၅ ချက်ပါ အစီအစဉ်တစ်ရပ် တင်ပြထားပြီး ယင်းထဲတွင် ရေလက်ကြားကို ပြန်ဖွင့်ရန်နှင့် နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို လျှော့ချရန် တောင်းဆိုချက်များ ပါဝင်သည်။ အီရန်ကမူ ၎င်းတို့၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက်သာ ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုနေသည်။
ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က အီရန်နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ထုတ်လွှင့်မှုတစ်ခုတွင် အမည်မဖော်လိုသည့် အရာရှိတစ်ဦးကို ကိုးကား၍ အီရန်ဘက်၌လည်း ရေလက်ကြားအပေါ် အချုပ်အခြာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားရမည်အပါအဝင် ကိုယ်ပိုင်တောင်းဆိုချက်များ ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
Al Jazeera နှင့် အင်တာဗျူးတွင် အာရာခ်ချီက အမေရိကန် အရှေ့အလယ်ပိုင်း အထူးသံတမန် စတိဗ် ဝစ်ကော့ဖ်ထံမှ တိုက်ရိုက်စာများ လက်ခံရရှိခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံသော်လည်း တိုက်ရိုက်ညှိနှိုင်းမှု မရှိကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အမေရိကန်နှင့် ဆွေးနွေးမှုများမှ ရလဒ်ကောင်း ထွက်လာမည်ဟု မယုံကြည်ကြောင်း၊ “ယုံကြည်မှုအဆင့်က သုညပါ” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဘက်မှ မြေပြင်ထိုးစစ် စတင်မည်ဆိုပါက သတိပေးမည်ဖြစ်ပြီး “ကျွန်တော်တို့ စောင့်နေပါတယ်” ဟုလည်း ဆိုခဲ့သည်။
သံတမန်ရေးအခွင့်အလမ်းပေးရန် သဘောတူညီမှုတစ်ရပ်အနေဖြင့် အမေရိကန်အရာရှိများက အာရာခ်ချီနှင့် အီရန်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ မိုဟမ္မဒ် ဘာဂါး ရ် ကါလီဘာဖ်တို့ကို ပစ်မှတ်မထားမည့်အကြောင်း “ရှင်းလင်းသော အာမခံချက်များ” ပေးထားကြောင်း အမည်မဖော်လိုသည့် အရာရှိ ၃ ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။