အီရန်က အမေရိကန်၏ အပစ်ရပ်ရေး အဆိုပြုချက်များကို “လက်တွေ့မကျ၊ အကြောင်းမဲ့၊ လွန်ကဲလွန်းသော” ဟု ပယ်ချပြီး အစ္စရေးဘက်သို့ ဒုံးကျည်များ ထပ်မံပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ယီမင်အခြေစိုက် ဟူသီအဖွဲ့လည်း ပဋိပက္ခတွင် ပါဝင်လာသဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်းများ ထပ်မံမြင့်တက်ခဲ့သည်။
Reuters ၏ ဖော်ပြချက်အရ မတ် 30၊ 2026၊ တနင်္လာနေ့တွင် အီရန်က အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် တစ်လကြာ ဆက်တိုက်တင်းမာနေသည့် စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် အမေရိကန်က တင်ပြထားသည့် အဆိုပြုချက်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အစ္စရေးစစ်တပ်က ယီမင်မှ ဒရုန်း ၂ စင်းကို ကြားဖြတ်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားသည်။ ယင်းမှာ အီရန်နှင့် နီးစပ်သည့် ဟူသီအဖွဲ့က အစ္စရေးကို စစ်ပွဲစတင်ပြီးနောက် ပထမဆုံးအကြိမ် ဒုံးကျည်ပစ်ခတ်ခဲ့သည့် သောကြာနေ့နောက်ပိုင်း ပဋိပက္ခဒေသအတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းဖြစ်သည်။ လက်ဘနွန်အခြေစိုက် ဟက်ဇ်ဘိုလာအဖွဲ့ကလည်း တနင်္လာနေ့တွင် အစ္စရေးသို့ ဒုံးကျည်များ ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးစစ်တပ်က တီဟီရန်မြို့ရှိ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဘေရွတ်မြို့တွင် အီရန်ထောက်ခံသည့် ဟက်ဇ်ဘိုလာအသုံးပြုသည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပစ်မှတ်ထားကာ ဒုံးကျည်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားသည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လက်ဘနွန်မြို့တော်ဘေရွတ်တွင် မည်းမှောင်သော မီးခိုးလုံးများ လွင့်ပျံနေခဲ့သည်။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်ကလည်း တနင်္လာနေ့တွင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖွင့်ပေးရန် အီရန်အား ထပ်မံသတိပေးခဲ့ပြီး၊ မဖွင့်ပေးပါက အမေရိကန်က အီရန်၏ စွမ်းအင်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို တိုက်ခိုက်နိုင်ကြောင်း ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် အရည်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ (LNG) တင်ပို့မှု၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံခန့် ဖြတ်သန်းသွားသည့် အရေးကြီးရေလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အီရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Esmaeil Baghaei က တီဟီရန်အနေဖြင့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးလိုသည့် ဝါရှင်တန်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖော်ပြသည့် သတင်းစကားများကို ကြားခံများမှတစ်ဆင့် လက်ခံရရှိခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ ယင်းမှာ ပါကစ္စတန်၊ အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနှင့် တူရကီ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများက တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အစ္စလာမာဘာဒ်မြို့၌ တွေ့ဆုံကာ ကြားဝင်ညှိနှိုင်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆွေးနွေးပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် Baghaei က အမေရိကန်၏ အဆိုပြုချက်များကို ဝေဖန်ကာ “ကျွန်ုပ်တို့၏ ရပ်တည်ချက်မှာ ရှင်းလင်းပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် စစ်ရေးအရ ကျူးကျော်ခံနေရသည့် အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ရေးအတွက်သာ အင်အားနှင့် အားထုတ်မှုအားလုံးကို ဦးတည်ထားသည်” ဟု တနင်္လာနေ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပါကစ္စတန် လုံခြုံရေးအရာရှိတစ်ဦးက ယခုအဆင့်တွင် ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့အကြား တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်လာနိုင်ခြေ အနည်းငယ်သာ ရှိနေကြောင်း ပြောသည်။ “ဖြစ်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး ဖြစ်မြောက်အောင် ကျွန်တော်တို့ အကောင်းဆုံး ကြိုးစားနေပါတယ်” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။
Baghaei က အီရန် ပါလီမန်အနေဖြင့် နျူကလီးယားလက်နက် မဖွံ့ဖြိုးစေရန် သတ်မှတ်ထားသော Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT) မှ ထွက်ခွာနိုင်မည့် အခြေအနေကို ပြန်လည်စိစစ်နေကြောင်းလည်း ပြောသည်။ ထရမ့်က အီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက် ရရှိမသွားစေရန်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ကို ကိုးကားကာ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်၌ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။ သို့သော် တီဟီရန်ကတော့ ၎င်းတို့အနေဖြင့် နျူကလီးယားလက်နက် တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းနေခြင်းမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုထားသည်။
တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ထရမ့်က အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် “တိုက်ရိုက်နှင့် သွယ်ဝိုက်” နှစ်မျိုးလုံးဖြင့် တွေ့ဆုံနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အမေရိကန်စစ်သားများကို ဒေသအတွင်း ထပ်မံစေလွှတ်နေပြီး အီရန်ကလည်း ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ထားဆဲဖြစ်ကာ တင်းမာမှုကို လျှော့ချရန် ဆန္ဒမရှိကြောင်း ပြသနေသည်။
တနင်္လာနေ့ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် ထရမ့်က “တိုးတက်မှုကြီးတွေ ရှိလာပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ အကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် သဘောတူညီချက် မကြာမီ မရနိုင်ဘူးဆိုရင်၊ ရနိုင်မယ့် အလားအလာတော့ ရှိပါတယ်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ချက်ချင်း ‘Open for Business’ မဖြစ်စေဘူးဆိုရင် အီရန်မှာ ကျွန်တော်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ ‘နေထိုင်မှု’ ကို အဆုံးသတ်ပြီး ၎င်းတို့ရဲ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေး စက်ရုံများ၊ ရေနံတွင်းများနဲ့ Kharg Island ကို လုံးဝဖျက်ဆီးပစ်မယ်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။