ဆိုးလ်မြို့လယ် ဘန်ဆန်ဈေးအတွင်းရှိ “ဗီနိုင်းလမ်းကြား” တွင် ဗီနိုင်းဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာပြီး ကုန်ပစ္စည်းရရှိရန်လည်း ခက်ခဲလာသဖြင့် အသေးစားလုပ်ငန်းများသည် ဖိအားနှစ်ဖက်ကြား ပိတ်မိနေကြောင်း သိရသည်။ အီရန်နှင့် အမေရိကန်-အစ္စရေးအကြား စစ်ရေးတင်းမာမှုကြောင့် နာဖ္သာ (naphtha) ထောက်ပံ့ရေး ထိခိုက်နိုင်သည့် စိုးရိမ်မှုများကလည်း ဈေးကွက်မတည်ငြိမ်မှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။
ဧပြီ ၁ ရက်မှစ၍ အချို့ဗီနိုင်းထုတ်ကုန်များ၏ ရောင်းဈေးမှာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်သွားပြီး ဓာတုပစ္စည်းကုမ္ပဏီအချို့ကလည်း ဧပြီ ၁ ရက်မှ စတင်ပို့ဆောင်သည့် ကုန်ပစ္စည်းများအတွက် ဈေးနှုန်းကို ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးမြှင့်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ လုပ်ငန်းရှင်များ၏ ပြောကြားချက်အရ မတ်လအတွင်း ဗီနိုင်းဈေး ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ယခုလနှင့် မေလတွင် နောက်ထပ် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းစီ ထပ်မံတက်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းနေကြသည်။
အသက် ၃၀ ဝန်းကျင်ကတည်းက လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်လာသူ အသက် ၆၆ နှစ်အရွယ် ကန်ဒယ်မင်က “မတ်လလယ်ကစပြီး ပစ္စည်းမရောက်လာတော့ ဖောက်သည်တွေကို ပြန်လှည့်ပို့နေရပါတယ်။ IMF အကျပ်အတည်းကိုတောင် ဖြတ်သန်းခဲ့ပေမယ့် ဆိုင်ပိတ်မယ်လို့ ပထမဆုံးအကြိမ် စဉ်းစားလာရပါတယ်” ဟု ပြောသည်။ လက်ဝယ်ရှိ စတော့များလည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာနေပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပို့ဆောင်မည့်ရက်ကို မသိရခြင်းက အကြီးဆုံးပြဿနာဖြစ်နေသည်ဟု လုပ်ငန်းရှင်များက ဆိုသည်။
ဗီနိုင်းထုပ်ပိုးပစ္စည်းဖြန့်ချိသူ ကင်ထယ်ဆူ (၆၆ နှစ်) ကလည်း အော်ဒါတင်ပြီး တစ်ပတ်ကျော်ကြာသော်လည်း ပစ္စည်းမရသေးကြောင်း၊ “ရိက္ခာတန်းစီစောင့်နေသလို” ခံစားရသည်ဟု ဆိုသည်။ ကင်ယောင်းဆူ (၇၃ နှစ်) ကလည်း စတော့ရှားပါးလာသဖြင့် ရေရှည်ဖောက်သည်များကိုသာ ဦးစားပေးရပြီး အချို့ဖောက်သည်များကို ဖြတ်တောက်ရနိုင်ကြောင်း ပြောသည်။
ပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည့်အချက်မှာ မှာယူသည့်နေ့နှင့် ပို့ဆောင်သည့်နေ့ကြား ဈေးနှုန်းပြောင်းလဲနိုင်သည့် စနစ်ဖြစ်သည်။ ကုန်ပစ္စည်းများ ရောက်လာသည့်အခါ မကြာခဏ တစ်လကျော် နှောင့်နှေးနေတတ်ပြီး ကုန်ကြမ်းဈေးနှုန်းများလည်း ထပ်မံမြင့်တက်နေတတ်သည်။ လုပ်သက် ၂၅ နှစ်ကျော်ရှိသူ ပါ့ခ်ချန်းဂျီယူက “မတ်လမှာ ဗီနိုင်းဈေး ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း တက်ခဲ့ပြီး ဒီလနဲ့ မေလမှာလည်း နောက်ထပ် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက် ထပ်တက်နိုင်တယ်။ ပို့ဆောင်ချိန်ဈေးအတိုင်း ပေးရတာကြောင့် လက်ကားအကျိုးအမြတ်က မကျန်သလောက်ပါပဲ” ဟု ပြောသည်။
တစ်ဖက်တွင် ဗီနိုင်းထုတ်လုပ်သူများကလည်း မိမိတို့ဘက်၌ အခက်အခဲများ ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း ပြောကြားသည်။ ဗီနိုင်းထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်သည့် polyethylene နှင့် polypropylene ကဲ့သို့သော နာဖ္သာအခြေပြု ကုန်ကြမ်းများကို အကြီးစား petrochemical ကုမ္ပဏီများက ထုတ်လုပ်နေသော်လည်း ပစ္စည်းရှားပါးလာပြီး ဈေးနှုန်းများလည်း နေ့စဉ်လိုလို မြင့်တက်နေသည်။ အချို့လုပ်ငန်းရှင်များက ဤစစ်ရေးအခြေအနေကို အကြောင်းပြု၍ ကုမ္ပဏီများက ကုန်ကြမ်းထောက်ပံ့မှုကို တင်းကျပ်ကာ ဈေးနှုန်းတင်နေသည်ဟု စွပ်စွဲနေကြသည်။
petrochemical ကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ အသိပေးချက်အရ polyethylene နှင့် polypropylene ၏ ထောက်ပံ့ဈေးနှုန်းများကို စစ်စတင်ပြီး ၃ ရက်အကြာ မတ်လ ၃ ရက်မှစ၍ တန်တစ်တန်လျှင် ဝမ် ၂၀၀,၀၀၀ ($132) တိုးမြှင့်မည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တန်တစ်တန်လျှင် ဝမ် ၅၀,၀၀၀ သာ တိုးခဲ့သော်လည်း ယခုလအတွင်းမှာပင် ဈေးနှုန်းများသည် သိန်းချီဝမ်များ ထပ်မံမြင့်တက်ခဲ့ပြီး စစ်မတိုင်မီ တစ်တန်လျှင် ဝမ် ၁.၃ သန်းခန့်ရှိရာမှ လက်ရှိတွင် ဝမ် ၂.၂ သန်းမှ ၂.၃ သန်းခန့်အထိ ရောက်ရှိလာသည်။ ထို့ပြင် မတ်လမှစ၍ ကြိုတင်သဘောတူထားသော အရေအတွက်အတိုင်းသာ ရောင်းချမည်ဟု ဆိုလာသဖြင့် ထပ်မံမှာယူလိုသူများအတွက် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသွားကြောင်းလည်း ပြောကြသည်။
လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးက “ဖေဖော်ဝါရီလတုန်းက ကုမ္ပဏီတွေက ပစ္စည်းတွေကို ပြင်ပသိုလှောင်ကွင်းတွေမှာတောင် ထပ်ထားနေတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းတွေ ရှိခဲ့တယ်။ စစ်စတင်တာနဲ့တပြိုင်နက် ဘယ်လိုဖြစ်လို့ စတော့တွေ ရုတ်တရက်ရှားပါးသွားပြီး အဲဒီကုမ္ပဏီတွေကပဲ ထောက်ပံ့မှုကန့်သတ်ကာ ဈေးတင်လာရတာလဲ” ဟု မေးခွန်းထုတ်သည်။
စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်နေကြောင်း သိရသည်။ စက်မှုနှင့် သယံဇာတဝန်ကြီးဌာန အရာရှိတစ်ဦးက အသေးစားလုပ်ငန်းများ၏ ကုန်ကြမ်းထောက်ပံ့မှု အခက်အခဲများကို သိရှိထားကြောင်း ပြောသည်။ သို့ရာတွင် မသေချာမှုများ မြင့်တက်လာသည့်အတွက် petrochemical ကုမ္ပဏီများထံ ဝယ်ယူလိုမှုများလည်း တိုးလာကြောင်း အဆိုပါအရာရှိက ထပ်မံပြောကြားခဲ့သည်။