အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဓာတ်ဆီ ပျမ်းမျှဈေးနှုန်းသည် တစ်ဂါလံလျှင် ၄ ဒေါ်လာကျော်သို့ ပြန်လည်မြင့်တက်လာပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အီရန်စစ်ပွဲကြောင့် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးများ မြင့်တက်နေသဖြင့် အမေရိကန်သာမက နိုင်ငံတကာတွင်လည်း လောင်စာစရိတ်ဖိအားများ တိုးမြင့်လာနေကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။
မော်တာအသင်း AAA ၏ အချက်အလက်အရ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပုံမှန်ဓာတ်ဆီပျမ်းမျှဈေးမှာ တစ်ဂါလံလျှင် ၄.၀၂ ဒေါ်လာအထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ စစ်ပွဲမတိုင်မီကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တစ်ဒေါ်လာကျော် မြင့်တက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဈေးနှုန်းအလွန်မြင့်မားသည့် ယခုအခြေအနေကို အမေရိကန်ယာဉ်မောင်းများ နောက်ဆုံးကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်မှာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှစ၍သာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယင်းသည် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပျမ်းမျှကိန်းဂဏန်းသာဖြစ်သဖြင့် ပြည်နယ်အလိုက် ဈေးနှုန်းကွာခြားမှုများ ရှိနေပြီး၊ အချို့ပြည်နယ်များတွင် တစ်ဂါလံ ၄ ဒေါ်လာအထက်ကို အချိန်အတော်ကြာကတည်းက ပေးနေရကြောင်းလည်း ဆိုသည်။
အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်အပေါ် ပူးတွဲစစ်ရေးအရေးယူမှုကို ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်က စတင်ခဲ့ပြီးနောက် ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းများ တဟုန်ထိုး မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ရေနံစိမ်းသည် ဓာတ်ဆီထုတ်လုပ်ရာတွင် အဓိကကုန်ကြမ်းဖြစ်သဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အဓိကရေနံထုတ်လုပ်ရေးနိုင်ငံများတွင် ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများ ပြတ်တောက်ခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ်မှုလျော့ကျခြင်းတို့က ဈေးကွက်ကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံတကာစံချိန် Brent ရေနံစိမ်းနှင့် အမေရိကန်ရေနံစိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် တစ်ဘားရယ်လျှင် ၁၀၀ ဒေါ်လာကျော်ရောက်နေပြီး စစ်ပွဲမတိုင်မီက ခန့်မှန်းခြေ ၇၀ ဒေါ်လာအနီးတွင် ရှိခဲ့သည်။
ဓာတ်ဆီဈေး မြင့်တက်မှုသည် အမေရိကန်စီးပွားရေးအပေါ်သာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ သုံးစွဲသူများကိုပါ ဖိအားဖြစ်စေနေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပါရီမြို့တွင် ဓာတ်ဆီဈေးမှာ လီတာလျှင် ၂.၃၄ ယူရို (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂.၆၈ ခန့်) ရှိပြီး တစ်ဂါလံနှုန်းဖြင့် တွက်လျှင် ၁၀.၂၇ ဒေါ်လာခန့်အထိ ရောက်နေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
စွမ်းအင်ကုန်ကျစရိတ် မြင့်မားလာခြင်းကြောင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ကုန်ပစ္စည်းထုပ်ပိုးမှုနှင့် အသုံးအဆောင်စရိတ်များပါ တဖြည်းဖြည်း ထပ်မံမြင့်တက်လာနိုင်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက သတိပေးထားသည်။ GasBuddy ၏ ရေနံခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအကြီးအကဲ ပက်ထရစ် ဒီဟန် (Patrick De Haan) က အမေရိကန်နိုင်ငံသားများသည် တစ်နေ့လျှင် ဓာတ်ဆီအတွက် ဒေါ်လာသန်းရာချီ ပိုမိုသုံးစွဲနေရကြောင်း ပြောသည်။ ထိုသို့ သုံးစွဲမှုတိုးလာခြင်းက စားသုံးသူယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး စီးပွားရေးတစ်ခုလုံးအပေါ် ဆိုးကျိုးသက်ရောက်နိုင်ကြောင်းလည်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
လက်ရှိဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုသည် နိုင်ငံရေးဖိအားများနှင့်လည်း ဆက်စပ်လာနေသည်။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်သည် စစ်ပွဲမစတင်မီက ဓာတ်ဆီဈေးကို နိမ့်ကျအောင် ထိန်းထားနိုင်ကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် ကြွားဝါခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ စားသုံးသူကုန်ကျစရိတ်နှင့် လူနေမှုစရိတ် မြင့်တက်မှုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးစင်မြင့်ပေါ်တွင် အဓိကပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်လာနေသည်။ AP-NORC စစ်တမ်းတစ်ခုအရ အမေရိကန်လူကြီး ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းက လာမည့်လများအတွင်း ဓာတ်ဆီကို တတ်နိုင်မည်လားဆိုသည့်အပေါ် “အလွန်စိုးရိမ်” သို့မဟုတ် “အတော်လေး စိုးရိမ်” ကြောင်း ဖြေကြားခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၄ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအပြီး မကြာမီက ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိခဲ့သည့်အခြေအနေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဓာတ်ဆီသာမက စားသောက်ကုန်ဈေးနှုန်းများလည်း ထပ်မံတက်နိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက ဆိုသည်။ ကုန်စည်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ထုပ်ပိုးမှုစရိတ်များ မြင့်မားလာခြင်းကြောင့် စားသောက်ကုန်များကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းရမည့် ကုန်စုံဆိုင်များတွင် ဈေးနှုန်းတက်နိုင်ခြေရှိနေသည်။ ထို့အပြင် U.S. Postal Service ကလည်း Priority Mail အပါအဝင် ဝန်ဆောင်မှုအချို့အတွက် ယာယီ ၈ ရာခိုင်နှုန်း အပိုကောက်ခံရန် ကြိုးပမ်းနေကြောင်း သိရသည်။
AAA ၏ စာရင်းအရ အမေရိကန်တွင် ဒီဇယ်ဆီ ပျမ်းမျှဈေးသည် တစ်ဂါလံလျှင် ၅.၄၅ ဒေါ်လာအထိ ရောက်ရှိနေပြီး စစ်ပွဲမတိုင်မီက တစ်ဂါလံလျှင် ၃.၇၆ ဒေါ်လာခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ ထရပ်ကား၊ လယ်ထွန်စက်နှင့် ရထားများအပါအဝင် ဒီဇယ်ဆီကို အဓိကအသုံးပြုသည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍများ၏ ကုန်ကျစရိတ်လည်း ပိုမိုမြင့်တက်လာမည်ဖြစ်ပြီး အကျိုးဆက်အနေဖြင့် စားသောက်ကုန်ဈေးနှုန်းနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုပါ မြင့်တက်လာနိုင်ကြောင်း ဒီဟန်က သုံးသပ်ထားသည်။
စစ်ပွဲ ကြာရှည်လာပါက ဈေးနှုန်းများ ထပ်မံတက်နိုင်ခြေရှိပြီး အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေနံတင်ပို့မှု၏ ခန့်မှန်း ၅ ပုံ ၁ ပုံခန့် ဖြတ်သန်းခဲ့သည့် Hormuz ရေလက်ကြားတွင် ရေကြောင်းသွားလာမှု အဟန့်အတားများ ဆက်လက်ရှိနေခြင်းက အရေးကြီးသည့် အန္တရာယ်တစ်ရပ်အဖြစ် ကျန်ရှိနေသည်။ ဤရေလက်ကြားတွင် ပိတ်ဆို့မှု ကြာရှည်လာပါက အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ဓာတ်ဆီပျမ်းမျှဈေးသည် တစ်ဂါလံ ၄.၅၀ ဒေါ်လာအနီးသို့ တက်နိုင်ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်က စံချိန်တင်ခဲ့သည့် ၅ ဒေါ်လာအဆင့်ကိုလည်း ပြန်လည်ချဉ်းကပ်နိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက သတိပေးထားသည်။
ဈေးနှုန်းဖိအား လျှော့ချရန်အတွက် နိုင်ငံတကာစွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IEA) က အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အရေးပေါ်ရေနံအရန်တန်လှောင်ကန်များမှ ရေနံစည် ၄၀၀ သန်း ထုတ်လွှတ်မည်ဟု ကတိပြုထားသည်။ ထရမ့်အစိုးရအဖွဲ့သည်လည်း ဗင်နီဇွဲလားနှင့် ယာယီအနေဖြင့် ရုရှားနိုင်ငံမှ ရေနံပိုမိုထွက်နိုင်ရန် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုအချို့ကို လျှော့ပေါ့ပေးထားကြောင်း သိရသည်။ ထို့ပြင် ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော် သက်တမ်းရှိ Jones Act အရ ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်အချို့ကို ၆၀ ရက်ကြာ ယာယီရပ်ဆိုင်းပယ်ဖျက်ပေးမည်ဟု အိမ်ဖြူတော်က ထုတ်ပြန်ထားသည်။
သို့သော် ဓာတ်ဆီဈေးသည် ရေနံစိမ်းဈေးတစ်ခုတည်းကြောင့်သာ မဟုတ်ဘဲ အချက်အလက်များစွာ ပေါင်းစပ်သက်ရောက်မှုကြောင့် မြင့်တက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ရေနံချက်စက်ရုံများက ရေနံစိမ်းကို ကြိုတင်ဝယ်ယူထားလေ့ရှိသဖြင့် ဈေးကြီးသည့် ရေနံကို အချိန်တစ်ခုအထိ ဆက်လက်ချက်လုပ်နေရနိုင်ပြီး စားသုံးသူများထံသို့ သက်သာဈေးဖြင့် ရောက်ရှိရန်လည်း အချိန်ယူရမည်ဖြစ်သည်။ နွေဦးရာသီကုန်ဆုံးချိန်တွင် ခရီးသွားသုံးစွဲမှု မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် နွေရာသီသုံး လောင်စာအမျိုးအစားသို့ ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ရခြင်းတို့ကြောင့် အမေရိကန်ဓာတ်ဆီဈေးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အနည်းငယ်မြင့်တက်တတ်ကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ပြည်နယ်အလိုက် ဈေးနှုန်းကွာခြားချက်လည်း ရှိရာ၊ အင်္ဂါနေ့တွင် AAA အချက်အလက်အရ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၌ ပုံမှန်ဓာတ်ဆီ တစ်ဂါလံလျှင် ပျမ်းမျှ ၅.၈၉ ဒေါ်လာနီးပါးဖြင့် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ အိုကလာဟိုးမားပြည်နယ်တွင်တော့ ၃.၂၇ ဒေါ်လာခန့်ဖြင့် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။
အမေရိကန်သည် ရေနံတင်ပို့သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာ့ဈေးကွက် အပြောင်းအလဲများ၏ သက်ရောက်မှုမှ လွတ်ကင်းနိုင်ခြင်းမရှိကြောင်းလည်း အစီရင်ခံစာက ဆိုသည်။ အမေရိကန်ထုတ်လုပ်သည့် ရေနံအများစုမှာ light, sweet crude အမျိုးအစားဖြစ်သော်လည်း အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရေနံချက်စက်ရုံများက ပိုမိုလေးလံပြီး sulfur များသည့် ရေနံကို ကိုင်တွယ်ပြုလုပ်ရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထားသဖြင့် တင်သွင်းရေနံလည်း လိုအပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပုံမှန်ဓာတ်ဆီပျမ်းမျှဈေးသည် ယူကရိန်းစစ်ပွဲစတင်ပြီးနောက် ရုရှားအပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ချမှတ်ခဲ့သည့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် တစ်ဂါလံ ၅ ဒေါ်လာကျော်အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုစံချိန်တင်နှုန်းမှ နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ကျဆင်းလာခဲ့ကြောင်း AAA ဒေတာများက ဖော်ပြသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လလယ်မှစ၍ အင်္ဂါနေ့မတိုင်မီအထိ နိုင်ငံတော်အဆင့် ပျမ်းမျှဈေးမှာ ၄ ဒေါ်လာအောက်တွင်သာ ရှိနေခဲ့သည်။