ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်လာမှုကြောင့် အီရန်နှင့် အမေရိကန် ရပ်တည်ချက်များ ပိုမိုပြင်းထန်လာ

အီရန်နှင့် အမေရိကန်တို့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် သံတမန်ရေးကြိုးပမ်းမှုများ မအောင်မြင်တော့မည့် အရိပ်အယောင်များ ပေါ်ထွက်လာချိန်တွင် ၎င်းတို့၏ ရပ်တည်ချက်များကို ပိုမိုတင်းမာစွာ ထုတ်ဖော်လာကြသည်။ အီရန်က အရေးပါသော ရေကြောင်းလမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုကို တရားဝင်ပုံစံဖြင့် ပိုမိုခိုင်မာစေပြီး၊ အမေရိကန်ကလည်း မြေပြင်တွင် အသုံးပြုနိုင်သည့် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ရောက်ရှိလာရန် ပြင်ဆင်နေသည်။

ယူအေအီးနိုင်ငံ ဒူဘိုင်းမြို့ — စစ်ရေးအကျပ်အတည်း ဆက်လက်ပြင်းထန်နေသည့် အချိန်တွင် Lloyd’s List Intelligence က အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို “de facto toll booth” သဘောမျိုးဖြင့် အသုံးချနေပြီး သင်္ဘောအချို့ထံမှ တရုတ်ယွမ်ဖြင့် ငွေပေးချေမှုအထိ တောင်းခံနေကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ပုံမှန်အချိန်များတွင် ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကုန်သွယ်မှု၏ ရာခိုင်နှုန်း ၂၀ ခန့်သည် အဆိုပါ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းလေ့ရှိသည်။

အမေရိကန်ဘက်တွင်မူ USS Tripoli ကို အခြေပြုထားသည့် တိုက်ခိုက်ရေးအဖွဲ့နှင့် မရိန်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂,၅၀၀ ခန့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းသို့ ပိုမိုနီးကပ်လာပြီး 82nd Airborne မှ လေထီးတပ်ဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၁,၀၀၀ ကိုလည်း ဒေသတွင်းသို့ စေလွှတ်ရန် အမိန့်ပေးထားသည်။ သို့သော် ယင်းတပ်ရွှေ့ပြောင်းမှုများက သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်အနေဖြင့် အီရန်ကို ရေလက်ကြား ပြန်ဖွင့်ရန် ဖိအားပေးရေးအတွက် အင်အားသုံးမည်ဟု အတည်ပြုထားခြင်း မဟုတ်ပေ။

အမေရိကန်ရေတပ် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတပ်မတော်အကြီးအကဲ Adm. Brad Cooper က အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့ ပူးပေါင်း၍ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ စတင်ချိန် ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်မှစ၍ ပစ်မှတ် ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အီရန်၏ အကြီးဆုံးရေယာဉ်များ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဒုံးကျည်၊ ဒရုန်းနှင့် ရေတပ်ထုတ်လုပ်ရေးဌာနများ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကျော်ကို ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ “ကျွန်တော်တို့ မပြီးသေးပါဘူး” ဟု ၎င်းက ဗီဒီယိုမက်ဆေ့ခ်ျတစ်ခုတွင် ဆိုပြီး “အီရန်ရဲ့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ စစ်ရေးယန္တရားကို လုံးဝဖယ်ရှားပစ်မယ့် လမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်နေပါတယ်” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။

Lloyd’s List ၏ သုံးသပ်ချက်အရ အီရန်သည် ပင်လယ်ကွေ့မှ ပွင့်လင်းရေပြင်သို့ ထွက်ပေါက်အဖြစ် သုံးစွဲနိုင်သည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသည့် သင်္ဘောများကို စစ်ဆေးပြီး အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေး၏ စစ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ဆက်နွှယ်သည့် သင်္ဘောများကို ပိတ်ဆို့ထားသလို အခြားသင်္ဘောအချို့ကိုသာ ကန့်သတ်ခွင့်ပြုနေကြောင်း ဆိုသည်။ သင်္ဘောတင်ပို့ကုန်စာရင်း၊ သင်္ဘောသားစာရင်းနှင့် ဦးတည်ရာတို့ကို အီရန်၏ ရေကြောင်းအခြေပြု Revolutionary Guard ထံ တင်ပြရပြီး ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု စစ်ဆေးခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစား စစ်ဆေးခြင်းနှင့် “geopolitical vetting” ဟု ခေါ်သည့် နိုင်ငံရေးသဘောထား စစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ဖြတ်သန်းရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

“သင်္ဘောအားလုံးက တိုက်ရိုက်အခွန်ပေးနေကြတာ မဟုတ်ပေမယ့် အနည်းဆုံး သင်္ဘော ၂ စင်းက ပေးခဲ့ပြီး ငွေပေးချေမှုကို ယွမ်နဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့တယ်” ဟု Lloyd’s List က ဆိုသည်။ အီရန်အစိုးရက သင်္ဘောများအတွက် ဖြတ်သန်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို တိုက်ရိုက် ရှင်းလင်းပြောကြားခြင်း မရှိသေးသော်လည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း အချို့သင်္ဘောများထံမှ ငွေပေးချေမှု ရရှိနေကြောင်း သွယ်ဝိုက်အသိအမှတ်ပြုသည့်သဘော ပြောဆိုခဲ့သည်။

အီရန်၏ ရေလက်ကြားထိန်းချုပ်မှုနှင့် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ စွမ်းအင်အခြေခံအဆောက်အအုံများအပေါ် ဆက်တိုက်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ရေနံဈေးနှုန်းများ ထပ်မံမြင့်တက်လာပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စွမ်းအင်အကျပ်အတည်း ဖြစ်ပေါ်လာမည်ကိုလည်း စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားနေသည်။ နိုင်ငံတကာရေနံစံနှုန်း Brent crude သည် ကြာသပတေးနေ့အစောပိုင်းတွင် တစ်စည် ၁၀၄ ဒေါ်လာဖြင့် အရောင်းအဝယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး စစ်ပွဲစတင်သည့်နေ့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် မြင့်တက်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး Boris Pistorius ကလည်း “ဒီစစ်ပွဲဟာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွေအတွက် အလွန်ကြီးမားတဲ့ ကပ်ဘေးတစ်ခု” ဟု Canberra တွင် သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။

အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ရှိနေကြောင်း အမေရိကန်က ပြောဆိုနေသော်လည်း အီရန်ကမူ ဆွေးနွေးမှု မရှိကြောင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ငြင်းဆိုထားသည်။ ဝါရှင်တန်သည် ပါကစ္စတန်ကို ကြားခံအဖြစ် အသုံးပြုကာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပြန်ဖွင့်ရေးအပါအဝင် အချက် ၁၅ ချက်ပါ အပစ်ရပ်ရေးအဆိုပြုချက်ကို အီရန်ထံ ပေးပို့ထားသည်။

ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ည ဝါရှင်တန်တွင် ပြုလုပ်သည့် ရန်ပုံငွေရှာဖွေရေးပွဲ၌ သမ္မတထရမ့်က “သူတို့က ညှိနှိုင်းနေကြတယ်။ သဘောတူညီချက်ရချင်နေကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့လူတွေက သတ်မယ်လို့ ထင်လို့ မပြောရဲကြတာ” ဟု ပြောပြီး “ကျွန်တော်တို့ဘက်ကလည်း သတ်မယ်လို့ သူတို့ စိုးရိမ်နေကြတယ်” ဟု ထပ်လောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။

သို့ရာတွင် အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Abbas Araghchi က နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံနှင့် အင်တာဗျူးတွင် အစိုးရအနေဖြင့် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေး ဆွေးနွေးမှုများ၌ ပါဝင်ထားခြင်းမရှိသကဲ့သို့ “ဆွေးနွေးဖို့လည်း မစီစဉ်ထားပါဘူး” ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းက အမေရိကန်သည် အခြားနိုင်ငံများမှတစ်ဆင့် မက်ဆေ့ခ်ျများ ပေးပို့ရန် ကြိုးစားနေသော်လည်း “ဒါဟာ စကားပြောဆိုမှုလည်း မဟုတ်၊ ဆွေးနွေးမှုလည်း မဟုတ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

Iran state TV ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာထုတ်လွှင့်မှုဖြစ်သည့် Press TV ကလည်း အီရန်၏ အချက် ၅ ချက်ပါ အဆိုပြုချက်ကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး ယင်းတွင် အီရန်အရာရှိများအား သတ်ဖြတ်မှု ရပ်စဲခြင်း၊ အီရန်ကို နောင်တွင် ထပ်မံတိုက်ခိုက်မှု မဖြစ်စေရန် အာမခံချက်ပေးခြင်း၊ စစ်ဒဏ်ကြေး ပေးဆောင်ခြင်း၊ တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်ခြင်းနှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအပေါ် အီရန်၏ “အချုပ်အခြာအာဏာ ကျင့်သုံးမှု” ကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းတို့ ပါဝင်ကြောင်း ဆိုသည်။

တစ်ဖက်တွင် အစ္စရေးကလည်း အီရန်အပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်နေပြီး အီရန်ကလည်း ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ ဒရုန်းများဖြင့် တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်နေသည်။ အီရန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း အစ္စဖဟန်မြို့အနီးတွင် ကြာသပတေးမနက်ပိုင်းက ပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း အီရန်အခြေစိုက် လှုပ်ရှားသူများက ပြောသည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလိုလားသည့် Ham Mihan သတင်းစာကလည်း ယင်းဒေသတွင် တိုက်ခိုက်မှုများရှိကြောင်း အွန်လိုင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

အစ္စဖဟန်မြို့တွင် အဓိကလေတပ်အခြေစိုက်စခန်းများ၊ စစ်ရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများနှင့် အမေရိကန်က ၁၂ ရက်ကြာ အစ္စရေး-အီရန်စစ်အတွင်း ဗုံးကြဲခဲ့သည့် နျူကလီးယားစက်ရုံတစ်ခုလည်း ရှိသည်။ Revolutionary Guard နှင့် နီးစပ်သည့် Fars သတင်းဌာနကမူ တိုက်ခိုက်မှုများသည် “လူနေရပ်ကွက် ၂ ခု” ကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်းသာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ အစ္စရေးက နောက်ပိုင်းတွင် အီရန်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် တိုက်ခိုက်မှုလှိုင်းတစ်ခု ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

တယ်လ်အဗစ်မြို့နှင့် အစ္စရေးအလယ်ပိုင်း မြို့များ၌လည်း ကြာသပတေးမနက်အစောပိုင်းတွင် siren အသံများ မြည်ဟိန်းခဲ့ပြီး အီရန်ဒုံးကျည်ပစ်ခတ်မှုများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသကဲ့သို့ ကြိုတင်သတိပေးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် လက်ဘနွန်အခြေစိုက် Hezbollah ၏ ရော့ကတ်ပစ်ခတ်မှု ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သတင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကလည်း ရေနံကြွယ်ဝသော အရှေ့ပိုင်းပြည်နယ်အပေါ် ဖြတ်သန်းလာသည့် ဒရုန်းများစွာကို ကြားဖြတ်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ UAE လေကြောင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များကလည်း လာရောက်မည့် ပစ်ခတ်မှုများကို တားဆီးခဲ့ပြီး ဘာရိန်းတွင်မူ Bahrain International Airport ရှိရာ ရပ်ကွက်တစ်ခုတွင် မီးလောင်ကျွမ်းမှုကို ငြှိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်သည်။

စစ်ပွဲစတင်ချိန်မှစ၍ အီရန်တွင် လူ ၁,၅၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး အစ္စရေးတွင် လူ ၂၀ သေဆုံးခဲ့သည်ဟု အစိုးရအချက်အလက်များက ဆိုသည်။ လက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေးလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အစ္စရေးစစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အမေရိကန်စစ်မှုထမ်း ၁၃ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသနှင့် ပင်လယ်ကွေ့အာရပ်နိုင်ငံများအတွင်း အရပ်သား ဒါဇင်ကျော်လည်း သေဆုံးခဲ့ပြီး လက်ဘနွန်တွင် သေဆုံးသူဦးရေသည် ၁,၁၀၀ နီးပါးအထိ ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း အာဏာပိုင်များက ပြောသည်။ အီရတ်တွင်လည်း အီရန်ထောက်ခံသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ စစ်ပွဲထဲ ပါဝင်လာသဖြင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၈၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။