အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသည့် ယီမင်ဟူသီသူပုန်များက အစ္စရေးလ်ကို ဒုံးကျည်ဖြင့် တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ပင်လယ်နီ သင်္ဘောလမ်းကြောင်းများ ထပ်မံပိတ်ဆို့ခံရနိုင်ခြေနှင့်ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာသည်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ကလည်း ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသည့် နောက်ထပ်လမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ခံနေရသည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံ ကိုင်ရိုမြို့မှ AP သတင်းအရ ဟူသီတပ်က စနေနေ့တွင် အစ္စရေးတောင်ပိုင်းရှိ “အရေးကြီး စစ်ရေးပစ်မှတ်များ” ကို ဒုံးကျည်အများအပြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ယင်းသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲ စတင်ပြီး တစ်လအကြာတွင် အစ္စရေးကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အစ္စရေးစစ်တပ်ကမူ ယီမင်ဘက်မှ ပစ်လွှတ်လာသည့် ဒုံးကျည်တစ်စင်းကို ကြားဖြတ်ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ဟူသီတပ်သည် အီရန်၏ “တုံ့ပြန်ရေးအဖွဲ့” (Axis of Resistance) ဟုခေါ်သော မဟာမိတ်ကွန်ရက်အတွင်း အဓိကအင်အားတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး လက်ဘနွန်၊ အီရတ်နှင့် ပါလက်စတိုင်းဒေသများရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် ယီမင်မြို့တော် စာနာနှင့် နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းအများစုကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကတည်းက ဆော်ဒီဦးဆောင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့က ထောက်ခံသည့် အသိအမှတ်ပြုအစိုးရနှင့် ပြည်တွင်းစစ် ဆင်နွှဲနေခြင်း ဖြစ်သည်။
လက်ဘနွန် ဟစ်ဇဘိုလာနှင့် အီရတ်ရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့်မတူဘဲ ယီမင်ရှိ ဟူသီတပ်သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးလ်တို့က အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် တစ်လခန့် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း နေခဲ့သည်။ သို့သော် ယခု အစ္စရေးကို ဒုံးကျည်ဖြင့် ထပ်မံတိုက်ခိုက်လာခြင်းကြောင့် ပင်လယ်နီတွင် သင်္ဘောများကိုပါ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်လာနိုင်သည်ဟူသည့် စိုးရိမ်မှု ပိုမိုကြီးထွားလာနေသည်။
ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့နေမှုကြောင့် ဈေးကွက်နှင့် စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းများ တုန်လှုပ်နေသကဲ့သို့ ပင်လယ်နီ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို ဟူသီတပ်က ထပ်မံနှောင့်ယှက်ပါက ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို အပြင်းအထန် ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ယခင် ယီမင်ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်းလည်း ၎င်းတို့သည် ပင်လယ်ကွေ့ရှိ ရေနံစက်ရုံများကို တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းက ဖော်ပြသည်။
ဟူသီတပ်၏ စစ်ရေးပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယဟျာ ဆာရီက “အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးလ်တို့ အီရန်ကို တိုက်ခိုက်ရာမှာ ပင်လယ်နီကို အသုံးပြုခွင့်မပေးဘူး၊ ကျွန်တော်တို့ လက်ချောင်းတွေက ခလုတ်ပေါ်မှာပဲ ရှိတယ်” ဟု သောကြာနေ့က ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပြောဆိုခဲ့သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ Crisis Group မှ ယီမင်ရေးရာ အကြီးတန်းသုံးသပ်သူ အာမက် နာဂီက ဟူသီတပ်၏ သင်္ဘောတိုက်ခိုက်မှုများသည် ရေနံဈေးနှုန်းများကို ထပ်မံမြင့်တက်စေမည့်အပြင် “ရေကြောင်းလုံခြုံရေးတစ်ခုလုံး” ကိုပါ မတည်ငြိမ်စေနိုင်ကြောင်း ပြောသည်။ “သက်ရောက်မှုက စွမ်းအင်ဈေးကွက်တစ်ခုတည်းနဲ့ မကန့်သတ်နိုင်ပါဘူး” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့သွားသည့် အခြေအနေတွင် ဆော်ဒီအာရေးဗျကလည်း အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တောင်ဘက်စွန်းရှိ ဘာဘ် အယ်လ်-မန္ဒဘ် (Bab el-Mandeb) ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် နေ့စဉ် ရေနံစိမ်း သန်းပေါင်းများစွာ၏ စည်အရေအတွက်ကို တင်ပို့နေသည်။ ကမ္ဘာ့ရေနံကုန်သွယ်ရေး အများဆုံး ဖြတ်သန်းရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် အကျယ် ၃၂ ကီလိုမီတာသာရှိသော ထိုရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ကွန်တိန်နာသယ်ယူပို့ဆောင်မှု ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စုစုပေါင်း၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံခန့်လည်း ဖြတ်သန်းနေသည်။
ဘာဘ် အယ်လ်-မန္ဒဘ် လမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့သွားပါက သင်္ဘောကုမ္ပဏီများသည် ယခင် ၂၀၂၄ နှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်များကကဲ့သို့ ကိပ်အော့ဖ်ဟုဒ် (Cape of Good Hope) ပတ်လမ်းကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်လှည့်ပတ်သွားလာရမည်ဖြစ်ပြီး ကုန်ကျစရိတ် သိသိသာသာ မြင့်တက်လာမည်ဖြစ်သည်။ စူးအက်တူးမြောင်း (Suez Canal) မှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်မှု၏ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပုံမှန် ဖြတ်သန်းနေကြပြီး ၎င်းတွင် ရေနံ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ စပါးနှင့် ကစားစရာမှစ၍ အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများအထိ ပါဝင်သည်။
“နိုင်ငံအများအပြားအတွက် အလွန်ဆိုးရွားသွားမယ်” ဟု နာဂီက ပြောပြီး “အီရန်အပေါ် ဖိအားပိုမိုများလာရင် သို့မဟုတ် မည်သည့်တင်းမာမှုမဆို မြင့်တက်လာရင် ဟူသီတပ်က ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း ဝင်ပါလာလိမ့်မယ်” ဟု သတိပေးခဲ့သည်။
ပင်လယ်နီသည် ဥရောပသဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက်လည်း အရေးကြီးသည့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ ၂၇ နိုင်ငံသည် စက်ရုံများ လည်ပတ်ရန်၊ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရန်နှင့် အိမ်များကို အပူပေးရန် တင်သွင်းသဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို မှီခိုနေရပြီး အရည်ပြောင်းသဘာဝဓာတ်ငွေ့ (LNG) တင်ဆောင်သည့် သင်္ဘောများသည် ပိုက်လိုင်းမဟုတ်ဘဲ ပင်လယ်လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားလာရသဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် ပင်လယ်နီကို ဖြတ်သန်းရသည်။
ဟူသီတပ်သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီအထိ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀၀ ကျော်ကို ဒုံးကျည်နှင့် ဒရုန်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး သင်္ဘော ၂ စင်းကို နစ်မြုပ်စေကာ သင်္ဘောသား ၄ ဦး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က ဂါဇာစစ်ပွဲအတွင်း ဟာမတ်စ်ကို ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် ထိုတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။
ထို့နောက် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးလ်တို့က ယီမင်ရှိ ဟူသီထိန်းချုပ်ဒေသများအပေါ် အပြင်းအထန် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ စာနာမြို့ရှိ ဟူသီမဟာမိတ် ဝန်ကြီးအဖွဲ့အများစုအပါအဝင် အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။ သမ္မတ ဒေါ်နယ် ထရမ့်ပ်ကလည်း ပင်လယ်နီရှိ သင်္ဘောတိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ဟူသီတပ်က သဘောတူပြီးနောက် အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်ခဲ့ကြောင်း သတင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။