ထရမ့်က အီရန်ကို ၄၈ နာရီအတွင်း သဘောတူညီမှု မရပါက ‘ငရဲ’ နဲ့ ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု သတိပေး

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်က တီဟရန်အစိုးရအပေါ် နောက်ဆုံးသတ်မှတ်ကာလကို ထပ်မံထုတ်ပြန်ပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း သဘောတူညီမှု မရရှိပါက “all hell” ကြုံရမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်လိုက်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်တပ်ဖွဲ့များက ပျောက်ဆုံးနေသော အမေရိကန်လေယာဉ်မှူးတစ်ဦးကို ဆက်လက်ရှာဖွေနေဆဲဖြစ်သည်။

AFP ၏ ဖော်ပြချက်အရ စနေနေ့က ထရမ့်၏ သတိပေးချက်သည် အီရန်၏ ဘူရှဲဟ် နျူကလီးယားစက်ရုံအနီး တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်းတွင် အီရန်ကလည်း နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုများ ရှိနေကြောင်း ကြေညာထားသည်။ ထရမ့်က မတ် ၂၆ ရက်တွင် ပေးထားခဲ့သော နောက်ဆုံးသတ်မှတ်ကာလကို ရည်ညွှန်း၍ “အီရန်ကို သဘောတူညီမှုရအောင် လုပ်ဖို့ ၁၀ ရက်ပေးခဲ့တယ်၊ မဟုတ်ရင် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ဖွင့်ပေးရမယ်ဆိုတာ မှတ်မိလား” ဟု Truth Social တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် “အချိန်ကုန်နေပြီ — ၄၈ နာရီအတွင်း သူတို့အပေါ် ငရဲကျလာမယ်” ဟု ထပ်မံရေးသားခဲ့သည်။

ဤပဋိပက္ခသည် လွန်ခဲ့သော တစ်လကျော်က အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများဖြင့် အီရန်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အီရန်၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ဝန်းသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့နေသည်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၏ အရေးပါသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ထိခိုက်လာပြီး ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးလည်း တုန်လှုပ်နေသည်။

အီရန်က သောကြာနေ့တွင် F-15 တိုက်လေယာဉ်တစ်စီးကို ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ပြီး အမေရိကန်သတင်းမီဒီယာများကမူ အမေရိကန်အထူးတပ်ဖွဲ့များသည် လေယာဉ်သား ၂ ဦးအနက် ၁ ဦးကို ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကျန် ၁ ဦးမှာ ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အီရန်စစ်တပ်ကလည်း ပင်လယ်ကွေ့အတွင်းရှိ အမေရိကန် A-10 မြေပြင်တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်တစ်စီးကို ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်မီဒီယာက လေယာဉ်မှူးကို ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားသည်။

Mehr သတင်းအေဂျင်စီက Kohgiluyeh နှင့် Boyer-Ahmad ပြည်နယ် ဒုတိယအုပ်ချုပ်ရေးမှူး Fattah Mohammadi ၏ ပြောကြားချက်ကို ကိုးကား၍ ပျောက်ဆုံးနေသော လေယာဉ်မှူးကို ရှာဖွေရေးတွင် စစ်တပ်နှင့်အတူ ပြည်သူများနှင့် မျိုးနွယ်စုဝင်များ ပါဝင်ကူညီနေပြီး ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ “မနေ့ညက ပြည်သူတွေက ရန်သူရဟတ်ယာဉ်တွေကို သေနတ်တွေနဲ့ ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး ဆင်းသက်ခွင့် မပေးခဲ့ဘူး” ဟုလည်း ၎င်းက ဆိုသည်။ AFPTV က အတည်ပြုထားသော လူမှုကွန်ရက်ပုံများတွင် အီရန်ရဲများက အီရန်အနောက်တောင်ပိုင်း၌ အမေရိကန်ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီးကို ပစ်ခတ်နေမှုကို တွေ့ရသည်။

အီရန်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ Mohammad Ghalibaf က ထရမ့်အစိုးရကို လှောင်ပြောင်ကာ “သူတို့စတင်ခဲ့တဲ့စစ်ပွဲက အခု ‘အစိုးရပြောင်းလဲရေး’ ကနေ ‘ဟေး! ကျွန်တော်တို့လေယာဉ်သားတွေ ဘယ်မှာလဲ၊ ကူရှာပေးပါ’ ဆိုတဲ့အဆင့်အထိ ကျဆင်းသွားပြီ” ဟု ဆိုသည်။ “တိုးတက်မှုကြီးပဲ။ တကယ့် အမိုက်စားတွေပါ” ဟုလည်း ၎င်းက ထပ်မံပြောသည်။

အမေရိကန်စစ်လေယာဉ်မောင်းမှု အတွေ့အကြုံ ၄၀၀ နာရီရှိသည့် အငြိမ်းစား ဗိုလ်မှူးချုပ် Houston Cantwell ကမူ လေယာဉ်မှူးတစ်ဦးအတွက် ပထမဦးစားပေးမှာ ကိုယ်ကိုယ်တိုင် ဖုံးကွယ်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း AFP ကို ပြောသည်။ “ကျွန်တော်ဆိုရင် အရင်ဆုံး ဖုံးကွယ်ဖို့ပဲ စဉ်းစားမယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အဖမ်းမခံချင်လို့ပါ” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

ဘူရှဲဟ် နျူကလီးယားစက်ရုံအနီး စနေနေ့က ဖြစ်ပွားသော တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကြောင့် အစောင့်တစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး စက်ရုံ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့ကာ လည်ပတ်ရေးတွင်လည်း ကူညီနေသည့် ရုရှားက အလုပ်သမား ၁၉၈ ဦးကို ရွှေ့ပြောင်းနေကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Abbas Araghchi ကတော့ တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းရှိ အဆိုပါစက်ရုံကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေပါက နောက်ဆုံးတွင် GCC (ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီ) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ မြို့တော်များအထိ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု ပျံ့နှံ့ကာ “တီဟရန်မဟုတ်ဘဲ GCC မြို့တော်များ၏ အသက်ရှင်မှုကို အဆုံးသတ်စေနိုင်သည်” ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ ဘူရှဲဟ်သည် အီရန်မြို့တော်ထက် ကူဝိတ်၊ ဘာရိန်းနှင့် ကာတာတို့နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီ (IAEA) အကြီးအကဲ Rafael Grossi က X တွင် စက်ရုံ၌ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု အဆင့်တိုးလာကြောင်း မတွေ့ရသေးကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း လွန်ခဲ့သော ရက်သတ္တပတ်များအတွင်း ယင်းနေရာသည် လေးကြိမ်မြောက် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆိုကာ “နျူကလီးယားဓာတ်အားပေးစက်ရုံနေရာများ သို့မဟုတ် အနီးဝန်းကျင်ကို မည်သည့်အခါမျှ မတိုက်ခိုက်သင့်” ဟု မှတ်ချက်ပေးခဲ့သည်။

တီဟရန်မြို့ကိုလည်း ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခံရပြီး AFP သတင်းထောက်တစ်ဦးက မြို့ပြကောင်းကင်ယံကို မီးခိုးမည်းထူထူ ဖုံးလွှမ်းနေသည်ကို မြင်တွေ့ရသည်။ မြို့တွင်းမှ အသက် ၃၁ နှစ်အရွယ် Faezeh က “ဒီစစ်ပွဲက လွတ်လပ်ရေးအတွက် မဟုတ်ဘူး… ပိုပြီးကြမ်းတမ်းတဲ့အရာတစ်ခုထဲမှာ ကျွန်မတို့ ပိတ်မိသွားတာပဲ” ဟု မက်ဆေ့ချ်အက်ပ်မှတစ်ဆင့် ပြောသည်။ “သူတို့က ရည်ရွယ်ချက်မရှိဘဲ ကျပန်းဗုံးကြဲနေတယ်၊ ဒီရက်ပိုင်းတွေမှာ သီးခြားပစ်မှတ်ဆိုတာ မတွေ့ရဘူး” ဟုလည်း သူမက ဆိုသည်။

Isfahan ပြည်နယ် Khansar မြို့မှ အသက် ၃၅ နှစ်အရွယ် Maryam ကလည်း အီရန်ပြည်သူများအကြား အစိုးရအပြောင်းအလဲကို မျှော်လင့်သူများနှင့် စီးပွားရေးပျက်စီးမှုကို ပိုမိုကြောက်ရွံ့နေသူများအကြား ကွဲပြားနေကြောင်း ပြောသည်။ “ကျွန်မ ရိုးရိုးသားသားပြောရရင် အနာဂတ်အတွက် အရမ်းကြောက်နေတယ်” ဟု ၎င်းက AFP ကို ပြောပြီး “အခုအခြေအနေက တကယ့်ကို ပျက်စီးနေပြီ။ အလုပ်အကိုင်အစုလိုက်အပြုံလိုက် လျှော့ချခံရတာတွေ၊ နေရာအနှံ့ ပိတ်သိမ်းတာတွေ… အကုန်လုံးက လွန်စွာ ဖိအားပေးနေတယ်” ဟု ဆိုသည်။

နှစ်ဖက်စလုံး၏ တိုက်ခိုက်မှုများက စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ နေရာများကို ပိုမိုပစ်မှတ်ထားလာသဖြင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုကိုလည်း ပိုမိုထိခိုက်နိုင်မည့် အန္တရာယ် မြင့်တက်လာနေသည်။ စနေနေ့က အမေရိကန်-အစ္စရေး တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အီရန်-အီရတ် နယ်စပ်ရှိ petrochemicals hub တစ်ခု၊ ဘိလပ်မြေစက်ရုံတစ်ရုံနှင့် ကုန်သွယ်ရေးဂိတ်တစ်ခုတို့ ထိခိုက်ခဲ့ပြီး လူ ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းရသည်။ အီရန်ကလည်း အစ္စရေးနှင့် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်မဟာမိတ်များကို မစ်ဇိုင်းနှင့် ဒရုန်းများဖြင့် တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်နေသည်။

ဘာရိန်းတွင် စနေနေ့က ဒရုန်းများကို ကြားဖြတ်ပစ်ချရာမှ ထွက်လာသည့် အပျက်အစီးများကြောင့် လူ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး ဒူဘိုင်းတွင်လည်း အဆောက်အအုံ ၂ ခု ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း အာဏာပိုင်များက ပြောသည်။ ထိခိုက်သည့် အဆောက်အအုံများတွင် အမေရိကန် cloud computing ကုမ္ပဏီ Oracle တည်ရှိရာ အဆောက်အအုံတစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ အီရန်၏ Revolutionary Guards တပ်ဖွဲ့ကလည်း Sepah News ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် Khalifa Bin Salman ဆိပ်ကမ်းရှိ “အစ္စရေးအစိုးရပိုင်” နှင့် “တတိယနိုင်ငံအလံ” စိုက်ထားသည့် MSC Ishyka ကုန်သင်္ဘောကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

လေဗနွန်နိုင်ငံဘက်တွင်လည်း အခြေအနေ တင်းမာနေပြီး အစ္စရေးစစ်တပ်က လက်ရှိတွင် အီရန်ထောက်ခံ Hezbollah အဖွဲ့နှင့် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ပြင်းထန်လာပြီးနောက် လွန်ခဲ့သည့် တစ်လအတွင်း လေဗနွန်တစ်ဝန်း ပစ်မှတ် ၃,၅၀၀ ကျော်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း သောကြာနေ့က ပြောသည်။ လေဗနွန်အစိုးရမီဒီယာက Bekaa ဒေသရှိ တံတားတစ်စင်းကို အစ္စရေးက ဖျက်ဆီးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြပြီး အခြားဒေသမီဒီယာများကလည်း နောက်ထပ်တံတားတစ်စင်း ထိမှန်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားသည်။ AFP သတင်းထောက်တစ်ဦးက စနေနေ့ မနက်အစောပိုင်း၌ ဘေရွတ်မြို့တွင် ပေါက်ကွဲသံ ၂ ကြိမ် ကြားခဲ့ရပြီး တစ်နေရာမှ မီးခိုးများ ထူထပ်စွာ တက်လာသည်ကို မြင်တွေ့ရသည်။

ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမြို့ Tyre တွင်လည်း အနီးအနားရှိ အဆောက်အအုံများပေါ်သို့ အစ္စရေးတိုက်ခိုက်မှုများ ကျရောက်ခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက လူ ၁၁ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်က နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်မှုများ မဖြစ်မီ မြို့နေပြည်သူများ အလျင်အမြန် ထွက်ခွာရန် သတိပေးစာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ Tyre မြို့မှ လူထောင်သောင်းချီ ထွက်ခွာသွားပြီးဖြစ်သော်လည်း လူ ၂၀,၀၀၀ ခန့် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၁၅,၀၀၀ ဦးမှာ အနီးဝန်းကျင်ကျေးရွာများမှ စစ်ဘေးရှောင်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။