ဂျေဂျူ 4.3 အောက်မေ့ဖွယ် အခမ်းအနားတွင် နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ အချိန်ကန့်သတ်ချက် ဖျက်သိမ်းမည်ဟု သမ္မတ လီ ကတိပြု

ဂျေဂျူကျွန်းတွင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းသူကျွန်းသား အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည့် ဂျေဂျူ 4.3 ဖြစ်ရပ်ကို အောက်မေ့သတိရသည့် အခမ်းအနားတွင် သမ္မတ လီ ဂျေးမြောင်က နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများနှင့် တရားရေးဆိုင်ရာအမှုများအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်ကန့်သတ်ချက်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အပြစ်ကျူးလွန်သူများကို ဥပဒေ၏ အကာအကွယ်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခွင့်မပေးတော့ကြောင်းလည်း ၎င်းက အလေးထား ပြောကြားခဲ့သည်။

မတ် ၂၉ ရက်တွင် ဂျေဂျူ 4.3 Peace Park သို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် သမ္မတ လီက အောက်မေ့ဖွယ် ဧည့်စာအုပ်တွင် “ဂျေဂျူ 4.3 အရေးတော်ပုံကို အမှတ်ရပြီး နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှု ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် အရပ်ဘက်နှင့် ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ အချိန်ကန့်သတ်ချက်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အပြစ်မဲ့ ကျဆုံးခဲ့သူများ၏ မိသားစုဝင်များနှင့် နေ့လယ်စာစားပွဲတွင် တွေ့ဆုံ နှစ်သိမ့်အားပေးခဲ့ပြီး အမှန်တရားဖော်ထုတ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့သူများကိုလည်း ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

လီက ဂျေဂျူ 4.3 ဖြစ်ရပ်ကို ကိုရီးယားခေတ်သစ်သမိုင်း၏ အကြီးမားဆုံး ကြေကွဲဖွယ်ရာများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြောဆိုခဲ့ပြီး အာဏာရှင်ခေတ်တစ်လျှောက် နှုတ်ဆိတ်နေရန် အတင်းအကျပ်ခံခဲ့ရသည့် အသက်ရှင်လွတ်မြောက်သူများနှင့် မိသားစုဝင်များ၏ အတွေ့အကြုံကိုလည်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ အမှန်တရားမှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဂျေဂျူ April 3 Special Act နှင့် အစိုးရ၏ တရားဝင် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတို့နောက်ပိုင်းမှသာ တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လွင်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်တောင်းပန်မှုလည်း ထွက်ပေါ်လာခဲ့ကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။

သမ္မတက ဂျေဂျူ 4.3 အရေးတော်ပုံနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုကို သမိုင်းဝင် ကြေကွဲမှုတစ်ခုအဖြစ်သာမက သင်ခန်းစာယူရမည့် ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် ပြေလည်ရေး၏ စံနမူနာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပျောက်ဆုံးသူများ၊ လက်ထပ်မှတ်ပုံတင်၊ မွေးစားမှုနှင့် လျော်ကြေးလျှောက်ထားမှုတို့နှင့် ဆိုင်သည့် မိသားစုမှတ်ပုံတင်ပြင်ဆင်ရေး သတ်မှတ်ရက်များနှင့် အပြုအမူအစီရင်ခံတင်ပြရေး နဝမအကြိမ်ကာလကို တိုးမြှင့်ပေးမည်ဟုလည်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

“နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အချိန်ကန့်သတ်ချက်များကို လုံးဝဖျက်သိမ်းပြီး ကျူးလွန်သူများကို ၎င်းတို့ အသက်ရှင်နေသမျှကာလပတ်လုံး ရာဇဝတ်တာဝန်ခံစေရန်၊ ဥပဒေအရ အမွေဆက်ခံပိုင်ဆိုင်မှုအပေါ်ပါ တာဝန်ဆက်လက်သက်ရောက်စေရန် လုပ်ဆောင်မည်” ဟု လီက ပြောကြားခဲ့သည်။

သမ္မတပြောခွင့်ရ ကန် ယူဂျောင်ကလည်း ဂျေဂျူ 4.3 အရေးတော်ပုံနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုမှတ်တမ်းများကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် Archive တစ်ခု တည်ဆောက်ရေးကို အစိုးရက တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်မည်ဟု ပြောသည်။ အဆိုပါ မှတ်တမ်းများကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် UNESCO ၏ Memory of the World Register တွင် ထည့်သွင်းထားပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး၏ သင်္ကေတအဖြစ် အသုံးချနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

ထိုနေ့အစောပိုင်းတွင်လည်း သမ္မတ လီက X (ယခင် Twitter) ပေါ်တွင် ဂျေဂျူ 4.3 ဖြစ်ရပ်ကို “နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှု၏ အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်ရပ်များထဲမှ တစ်ခု” ဟု ရေးသားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အောက်မေ့ဖွယ်နေရာသို့ သွားရောက်ကာ “အကြောင်းမသိဘဲ သတ်ဖြတ်ခံရသူများ၊ ဝါးလှံဖြင့် ထိုးခံရသူများ၊ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခံရသူများ၊ အသက်ရှင်လျက် မြှုပ်နှံခံရသူများ” အတွက် ဆုတောင်းမည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများအတွက် ရာဇဝတ် statute of limitations နှင့် civil statute of limitations နှစ်ခုစလုံးကို ဖယ်ရှားမည့် ဥပဒေတစ်ရပ် ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ရေးကိုလည်း ဆက်လက်တွန်းအားပေးမည်ဟု ၎င်းက ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။

လက်ရှိတွင် နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများအတွက် အချိန်ကန့်သတ်ချက် ဖျက်သိမ်းရေး ဥပဒေကြမ်း ၃ ခုကို အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ ဥပဒေပြုရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးကော်မတီတွင် စိစစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ အလားတူ ဥပဒေကြမ်းတစ်ခုကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်က အတည်ပြုခဲ့သော်လည်း ထိုအချိန်က ယာယီသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူနေသည့် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ချို ဆန်မောက်က ဗီတိုသုံးခဲ့သည်။

ထို့အပြင် လီက နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူများအား ချီးမြှင့်ထားသည့် နိုင်ငံတော်ဂုဏ်ပြုဘွဲ့များကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းမည့် အစီအစဉ်ကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ပြောဆိုချက်အရ ယင်းမူဝါဒသည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု၊ အမှုအတုဖန်တီးမှုနှင့် တရားရေးအရ သတ်ဖြတ်မှုများကဲ့သို့ “နိုင်ငံတော်အကြမ်းဖက်မှု၏ အဆိုးဆုံးရာဇဝတ်မှုများ” အတွက် တာဝန်ရှိသူများကို ဦးတည်မည်ဖြစ်သည်။

ယင်းပြောဆိုချက်သည် ဒေသတွင်းသတင်းတစ်ပုဒ်ကို မျှဝေကာ ပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အဆိုပါသတင်းတွင် မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသော “ညှဉ်းပန်းစစ်ဆေးရေး နည်းပညာရှင်” လီ ဂွန်းအန်သည် ဘဝတစ်လျှောက် နိုင်ငံတော်ဂုဏ်ပြုအခမ်းအနား သို့မဟုတ် ဘွဲ့ ၁၆ ခု ရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အစိုးရ၏ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုအချို့ စတင်နေသော်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဂုဏ်ပြုဘွဲ့များကို ဆက်လက် သတ်မှတ်ခံထားရသူများ များစွာရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး သမ္မတ လီကလည်း ၎င်းကို “နောက်ကျသော်လည်း မဖြစ်မနေလိုအပ်သည့် အရေးယူမှု” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။